روزنامه هفت صبح| آمارهای رصدخانه مهاجرت ایران نشان میدهد مدتهاست که دلایل اجتماعی، اقتصادی، محیطزیستی، فرهنگی و سیاسی بر همدیگر منطبق شدهاند و روندی از مهاجرت صنفهای مختلف آغاز شده که به نام مهاجرت عام یا تودهوار شناخته میشود. موضوعی که پیش از این هم درباره آن هشدار داده شده بود.
تعداد برآوردشده ایرانیان مقیم کشورهای مقصد دو میلیون و ۸۶ هزار نفر است، اما شورای عالی ایرانیان این رقم را چهار میلیون نفر اعلام کرده که معیارهای بررسی آن مشخص نیست. طبق بررسیهای آماری رصدخانه مهاجرت که به تازگی به روز شده، میزان مهاجرت جهانی دانشجویان از دو میلیون نفر در سال ۲۰۲۰ به ۶.۳ میلیون نفر رسیده و ایران هم از این روند افزایشی بینصیب نبوده چون تراز مهاجرت دانشجویان از ۱۷هزار نفر به تراز ۶۶هزار نفر رسیده است.
حالا به مقاصد تحصیل دانشجویان ایرانی، روسیه هم اضافه شده و نرخ رشد جمعیت دانشجویان بینالمللی ایرانی از نرخ رشد جمعیت دانشجویان در سطح بینالمللی سبقت گرفته است. علاوه بر این در ۱۲سال اخیر تعداد ۱۶هزار ویزای تحصیلی و ۱۲هزار ویزای اقامت و اجازه کار برای شهروندان ایرانی صادر شده است.
تمایل به مهاجرت چقدر است؟
رصدخانه مهاجرت به نتایجی درباره تمایل به مهاجرت در برخی اصناف رسیده است که طبق آن ۲۴.۹درصد از مدیران ارشد و کارآفرینان میل به مهاجرت همراه با برنامهریزی دارند که این میزان برای مدیران میانی ۴۲درصد، برای کارکنان ۲۲درصد، برای پزشکان ۱۶.۳درصد و برای دانشجویان ۳۴.۴درصد است.
همچنین ۱۵.۶درصد کارآفرینان و مدیران ارشد مهاجر میل به بازگشت احتمالی به کشور را دارند. این میزان برای مدیران میانی ۱۳.۲درصد، کارکنان ۱۳.۳درصد، پزشکان ۲۳درصد و دانشجویان و فارغالتحصیلان ۹.۶درصد بوده است.برای هر فردی که تا سن 23سالگی از کشور مهاجرت کرده است، حدودا 45هزار دلار توسط دولت در حوزه بهداشت و آموزش هزینه شده است؛ در مجموع دولت حدود دو میلیارد دلار به تعداد ویزاهای تحصیلی و کاری صادر شده در این دو حوزه هزینه کرده است.
کاهش سن مهاجرت از کشور
درسالهای گذشته مواردی مثل انگیزه تحصیلی، بورسیه، رشتهها و عواملی از این دست عامل مهاجرت دانشجویان بود ولی حالا جای خود را به عواملی دیگر دادهاند. فعلا عوامل کلان اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و ناامیدی اجتماعی در ردیف اول دلایل مهاجرت دانشجویان قرار دارند و سن مهاجرت هم در حال کاهش است. اتفاق مهمی که در روند مهاجرت رخ داده، تلاش خانوادهها برای فرستادن فرزندان خود به خارج از کشور و ملحق شدن به آنهاست.
معاونت علم و فناوری ریاست جمهوری مدتی است که برنامه همکاری با متخصصان ایرانیان مقیم خارج از کشور را آغاز کرده و طی آن هشت هزار نفر درخواست دریافت تسهیلات و ارتباط کاری ارائه کردهاند. عددی شامل دو هزار و ۴۸۷ متخصص ایرانی مقیم خارج تا مرداد سال جاری به صورت قطعی به ایران برگشتهاند. از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ تعداد دو میلیون و ۸۶ ویزای دائم برای مهاجران ایرانی صادر شده است. متخصصان بازگشته به ایران از کشورهای آمریکا، استرالیا، کانادا، انگلستان و مالزی بودهاند و به طور کلی نرخ بازگشت نسبت به نرخ خروج پایینتر است.
کوچ استارتاپها از ایران
در سه سال گذشته میلادی بیش از دو هزار ویزای استارتاپ، کارآفرینی، سرمایهگذاری یا خوداشتغالی از طرف کانادا و انگلستان برای ایرانیان صادر شده است. در مجموع طی 12سال گذشته به طور میانگین حدود 12هزار ویزا یا اجازه اقامت موقت و دائم کاری سالیانه در آمریکا، کانادا، استرالیا، انگلستان و اتحادیه اروپا برای شهروندان ایرانی صادر شده؛ تا جایی که ایران به رتبه دهمین ملیت از نظر تعداد یونیکورنهای تاسیس شده در آمریکا رسیده است. یونیکورن به شرکتهای نوپایی گفته میشود که در مدت کوتاهی ارزش آنها به بیش از یک میلیارد دلار میرسد.
در سال ۲۰۲۱ از سوی کانادا تعداد ۸۰ ویزا و از سوی انلگستان ۳۰ ویزا برای استارتاپهای ایرانی صادر شد و این تعداد در سال ۲۰۲۲ به ترتیب ۳۰ و ۱۴ ویزا بوده است. چند میلیون ایرانی در خارج زندگی میکنند؟
جمعیت افراد متولد ایران که در خارج از کشور زندگی میکنند، در 20 کشور با بیشترین جمعیت ایرانی در جهان حدود دو میلیون نفر تخمین زده میشود. آمریکا، کانادا، آلمان، ترکیه و انگلستان مهمترین کشورهای مقصد مهاجران ایرانی هستند. در مجموع طی سالهای 2010 تا 2021 به طور متوسط سالانه حدود 86 هزار ویزا یا اجازه اقامت غیر توریستی برای ایرانیان در اروپا، آمریکای شمالی و استرالیا، ترکیه و سایر کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه صادر شده است.
مقصدهای پرطرفدار برای ایرانیها
امارات متحده یکی از مقاصد پرطرفدار برای اتباع ایرانی است؛ جمعیت ایرانیان مهاجر در این کشور 454 هزار نفر برآورده شده است. در آمریکا نیز بیش از 397 هزار ایرانی، در کانادا بیش از 213 هزار نفر، در آلمان 203 هزار و در ترکیه نزدیک به 155 هزار ایرانی زندگی میکنند. بریتانیا، سوئد و استرالیا در جایگاههای بعدی قرار میگیرند.
رتبه دوم خرید خانه در ترکیه متعلق به ایرانیهاست
شهروندان ایرانی در سالهای 2020 و 2021 اولین مشتریان خانههای ترکیه بودند ولی در سال 2022 این جایگاه به روسیه رسید و ایران در جایگاه دوم نشست.
طی سالهای 2020 و 2021 در مجموع 1661 شركت با مشاركت اتباع ايرانی در تركيه تاسيس و در کل حدود 22 میلیون دلار برای ثبت شركت از طرف آنها هزينه شده است. سرشماری سال 2018 آمریکا نشان میدهد که 29 هزار ایرانی در بخش بهداشت و درمان این کشور فعال بودهاند که 24 هزار نفرشان در شغلهای تخصصی و پنج هزار نفر هم در شغلهای مراقبتی فعال بودهاند. در بین این افراد هشت هزار پزشک و جراح هستند که 26 درصد فعالان ایرانی در بخش سلامت آمریکا را تشکیل میدهند.
بیش از 142هزار ایرانی در وضعیت پناهندگی
سازمان بینالمللی مهاجرت تاکید کرده که ممکن است تا سال 2050، حدود 200 میلیون نفر به دلیل تغییرات محیطی و اقلیمی به صورت دائم یا موقت در داخل کشور خود یا خارج از آن آواره شوند.پیشبینی میشود ایران در دهههای بعد با افزایش 2.6 درجه سانتیگرادی میانگین دما و کاهش 35 درصدی بارندگی روبهرو شود؛ موضوعی که نشاندهنده تغییر اقلیم شدید در ایران و احتمال افزایش مهاجرتهای اقلیمی است.
در سال 2022 میلادی، 142هزار و989 ایرانی در کشورهای مختلف پناهنده بودند. طی سالهای اخیر کشور آلمان همیشه از مقاصد اصلی پناهندگان ایرانی بوده است؛ تا جایی که در سال 2021 میلادی، حدود یک سوم پناهندگان ایرانی در آلمان زندگی میکردند.
