روزنامه هفت صبح، فاطمه رجبی| «در پروژه چمشیر، حدود ۳۰ میلیارد دلار پول بلوکه شده ایران در چین وجود داشت که دولت چین به ایران باز نمیگرداند. در نهایت برای زنده شدن این پول توافق شد که چین از این پول به ایران وام دهد. یعنی از پول خودمان به خودمان! پولی که بخشی از آن در چمشیر استفاده شد. البته به شرط آنکه در این زمینه چین نیز یک طرف از پروژه باشد»؛
این بخشی از حرفهای میثم فاضلی، مدیر امور مطالعات سد چمشیر و کارشناس فنی شرکت توسعه منابع آب و نیروی وزارت نیرو است که ماجرای آبگیری سد چمشیر را وارد فاز تازهای کرده است. حالا دیگر پای یک متحد استراتژیک که همه از حساسیت سالهای اخیر افکار عمومی روی آن با خبریم به موضوع باز شده است. آنهم در حالیکه بهنظر میرسید دولت با تایید مجوز آبگیری سد، همزمان با برگزاری یک نشست خبری غائله را ختم کند.
آب شور کجا بود؟
سد چمشیر در 35 کیلومتری جنوب شهر گچساران واقع در استان کهگیلویهوبویراحمد قرار دارد. این سد بر روی رودخانه زهره آبگیری میشود. سرچشمه اصلی این رود هم در غرب استان کهگیلویهوبویراحمد و شرق استان فارس واقع است. کسانی که برنامه ساخت این سد را چیدهاند میگویند که رودخانه زهره یکی از مناسبترین رودخانهها برای زدن سد است چراکه چه از نظر حجم آب و چه از نظر کیفیت آن وضعیت باثباتی ندارد.
موافقان سد میگویند که در واقع آورده رود زهره عمدتا سیلابی است و معمولا چهار ماه از سال حامل سیلابهای شدید است. هشت ماه دیگر از سال اما، آورد رودخانه بسیار کم میشود و آمار تغییرات درجه شوری رودخانه نشان میدهد که در فصول خشک کیفیت آب بسیار پایین میآید و به سه هزار در بالا دست و در پایین دست در هندیجان به ۷ تا ۸ هزار میرسد. اما در آن چهار ماه از سال که وضعیت سیلابی است، کیفیت آب قابل قبول و خوب است بنابراین میشود با زدن سد کاری کرد که آبی با کیفیت متوسط در حجم زیاد برای مواقعی که کشاورزی منطقه به آن نیاز دارد جمعآوری و توزیع شود و آب شوری هم در کار نیست.
تکرار فاجعه گتوند
از نظر منتقدان اما همهچیز اینقدر راحت و عالی نیست. حسین آخانی فعال محیط زیست در این مورد مینویسد: «مخزن این سد با 2 میلیارد و 300 میلیون مترمکعب ظرفیت بیش از 60درصد سطح تماس با سازند تبخیری گچساران دارد که شامل میان لایههای گچ، نمک و آهک است. رودخانه زهره با عبور از محل مخزن سد، به شدت شور میشود، بهطوری که بر اساس اندازهگیریهای هدایت الکتریکی آب در بستر رود و درست بیرون از سد، به خوبی میتوان به وجود لایههای گسترده نمک در آن پی برد.»
به گفته او خروج چشمههای شور در بستر رودخانه به حدی بحرانی است که شوری آب را فقط در سه نقطه داخل و پشت سد، حدود هزار میکروزیمنس افزایش داده است. این شوری نه برای شرب مناسب است، نه برای کشاورزی.حمیدرضا یاقوتی، کارشناس ژئوتکنیک هم گفته بود: «همین حالا و قبل از آبگیری سد چمشیر یک و نیم میلیون تن نمک وارد رودخانه میشود. ۵۰۰ هزار تن نمک را محدوده مخزن میدهد و یک میلیون تن نمک هم پاییندست سد میدهد.»
محمد درویش، فعال محیط زیست که قبلا معاون مشارکتهای مردمی سازمان محیط زیست بود هم یکی از مخالفان سرسخت آبگیری این سد است البته او از جمله کسانی است که میگوید باید زمان بیشتری برای مطالعه اختصاص داد و به این زودی اقدام به آبگیری نکرد. درویش همین دیروز در توئیتی به گزارشهای رسمی که در مورد سد منتشر شده ایراد گرفت و نوشت:
«گزارش ارزیابی محیط زیستی سد چمشیر پر از خطاها و ناسازههای تاسفبار است. سازمان محیط زیست با تايید در سال 1388، بیشک یک اشتباه بزرگ مرتکب شده است، اما اشتباه بزرگتر آن است که علی سلاجقه (رئیس سازمان حفاظت محیط زیست) شجاعت اعتراف به آن اشتباه و تصحیح آن را نداشته و اجازه آبگیری بدهد.» درویش و خیلیهای دیگر دائم درباره تکرار فاجعه گتوند میگویند و درخواست اصلی آنها ادامه تحقیقات و شفافیت بیشتر در مورد سد چمشیر قبل از آبگیری است.
هیچ نمکی در کار نیست
از آن طرف سازمان حفاظت محیط زیست و دولت سعی میکنند به هر روشی شده خیال مخالفان را راحت کنند. تا جایی که دو روز پیش جلسهای با حضور تورج فتحی، معاون دفتر آب و خاک سازمان حفاظت محیط زیست کشور و جمعی از مسئولان اجرایی سد چمشیر گچساران با خبرنگاران برگزار شد که گذشته از تمام حاشیههایش به نظر آخرین حرفهای مسئولان دولتی در مورد این سد بود.
فتحی در این نشست گفت: «هیچگونه گنبد نمکی در محدوده سد چمشیر وجود ندارد و در آبگیری چمشیر مشکلی از بابت افزایش شوری آب نخواهیم داشت. پی سد بر روی ساختاری سنگ آهكی که جوان بوده ساخته شده و مشکلی در این زمینه وجود ندارد. بدنه سد بر روی یک سنگ آهک ایجاد شده که هیچگونه درز و شکافی ندارد، این سنگ آهک بسیار ضخیم لایه بوده و حدود ۱۵۹ متر ضخامت آن برآورد شده و ابهامی روی اینکه ساختار ساخت سد تغییر کرده مشاهده نشده و این موضوع صحت ندارد. در گزارشات متعددی که به سازمان محیط زیست ارجاع شد بازدیدهای میدانی که از کل منطقه چمشیر انجام شده و در نقاط متعدد نمونههای مختلف را بررسی و هیچ گنبد نمکی این سد نیست و از نظر زمینشناسی نیز شرایطی وجود ندارد که منجر به رسوبگذاری نمک شود.»
او تاکید کرد که چند ده حلقه چاه در محدوده سد بررسی شده و هیچ اثری از نمک در آنها نیست و در مسیر ساخت سد هم هیچ جنگل بلوطی وجود ندارد. این حرفها واقعا امیدبخش هستند اما به شرط اینکه ما را به یاد حرفهای سال ۹۰ مسئولان سازمان حفاظت محیط زیست موقع آبگیری گتوند نیندازد که تاکید میکردند با یک پتوی خاکی و هزینه ۳۰۰ میلیاردی (به پول آن زمان) موفق شدهاند جلوی ورود نمک به آب سد را بگیرند در حالی که نمک راهش را پیدا کرد و حالا آب کارون سه برابر شورتر از خلیج فارس است.
