روزنامه هفت صبح، مهلا جوادپور| یوسف هاشمیزاده، کشاورزی که برنج هاشمی را در مزرعه خودش و در میان کاشت خود کشف کرد و به دست کشاورزان دیگر داد تا برنجی با کیفیت به سفره مردم برسد، روز گذشته به دلیل مشکلات ریوی در بیمارستان قائم رشت بستری شد. هاشمیزاده در روستای چاپارخانه شهرستان خمام در استان گیلان، زندگی میکند و در بیجاری که از سالها پیش در این روستا داشته برنجی با کیفیت و مرغوب که در صورت پخت، عطر و طعمی مطلوب دارد، کشف کرده است که حالا جزو معروفترین برنجهای موجود در بازار شده و بیش از 60 درصد شالیزارهای گیلان را شامل میشود.
مُشتی شلتوک به سراسر ایران
یوسف هاشمی 74 ساله و اهل روستای چاپارخانه در شهر خمام است که در 20 کیلومتری شهر رشت قرار دارد. حدود 37 سال پیش که این کشاورز مانند باقی شالیکاران در بیجاری که به خانهاش چسبیده است، برنج «بینام» میکاشته، موقع برداشت متوجه بعضی خوشههای بلند و طلایی میشود و آنها را دست چین میکند، تنها چند مشت شلتوک.
شلتوک برنجی است که هنوز پوستهاش از ساقه جدا نشده و دانههایش طلاییرنگ است. پس از درو با خرمنکوب دستی یا کمباین، شلتوک از ساقه برنج جدا میشود. بعد شلتوک را به کارخانههای برنجکوبی میبرند و در آنجا پوستهاش را که در اصطلاح محلی به آن «فَل» میگویند جدا کرده و در مرحله بعد در سفیدکُن تراش داده میدهند تا سبوس آن جدا شده و دانههای سفید برنج نمایان شود.
امالبنین اسدی همسر یوسف هاشمی است و در مصاحبهای از چند سال پیش گفته بود که همسرش شلتوکها را مانند یک دارایی باارزش در شیشه خالی مربا میریخت تا سال بعد در «توم بیجاری» جدا از بذرهای دیگر بکارد. تا پنج الی شش سال بعد هاشمی و همسرش این خوشههای متفاوت را جمع آوری میکردند تا اینکه به اندازهای رسید که توانستند بین باقی شالیکارها هم پخش کنند. هاشمی خوشهها را به کارخانه برنجکوبی میبرد، همانجا پخت میکند و متوجه میشود که این نوع برنج کیفیت مرغوبی دارد.
هاشمی اولین گونی برنج هاشمی که برداشت میکند را به برادرش میدهد که مانند خودش کشاورز است و شالی برنج دارد. هاشمیزاده در مصاحبهای گفته است: «آنقدر که این برنج خوب شده بود از چاپارخانه میآمدند اینجا تا ببینند این برنجی که تعریفش را شنیدهاند چه هست.»
آنچه برنج هاشمی را با بقیه برنجها متمایز میکند این است که در مقابل آفات و کرم ساقه خوار مقاوم است و به همین دلیل در کشت برنج هاشمی از سموم کمتری استفاده میشود. به طور کلی برنجها دو نوع هستند: سرد و گرم. برنجهای سرد ساقه نازکتر و برنج گرم ساقههای ضخیمتری دارند. اما برنجهای سرد مانند برنج هاشمی، از نوع دیگر، مقاومتر هستند.
دستمزد این کشف: دو سکه و یک پلوپز
آنچه ناامید کننده است این است که با وجود زحمات این کشاورز و کشفی که انجام داده هنوز برنج هاشمی به نام او ثبت نشده و امتیازی هم نصیبش نشده است. این کشاورز از طریق یکی از دوستان فرزندش که به گفته خودش در اداره کشاورزی کار میکرده متوجه میشود که برای ثبت این برنج به نام خودش، باید هفت الی هشت میلیون تومان خرج کند اما چون توان پرداخت این مبلغ را نداشته پی این کار را نمیگیرد.
کاشف برنج هاشمی در مصاحبهای گفته است: «آن روزها اطلاعی از حقوق مالکیت تجاری و معنوی و روند ثبت آن نداشتم و کشاورزان دیگر و اطرافیانم هم چیزی درباره ماجرا نمیدانستند. نظارت جهاد کشاورزی هم آنقدر نبود تا بداند کشاورزان در هر روستا چه شلتوکی میکارند و چه چیزی برداشت میکنند. به همین خاطر من بدون منت یا پولی اضافهتر، نتیجه سالها زحمتم را در اختیار دیگر کشاورزان روستا گذاشتم و در اندک زمانی، خوشههای برنجی که حالا به اسم «هاشمی» مشهور بود در شالیزارهای گیلان كشت شد و به بار نشست.»
رامین هاشمیزاده یکی از پسران یوسف که معلم است درباره علت ثبت نشدن برنج هاشمی گفته است: «چند سال بعد از موفق شدن کشت برنج هاشمی به سازمان جهاد کشاورزی گیلان مراجعه کردیم و درباره ویژگیهای برنجی که حاصل زحمت پدر و مادرمان بود و بین برنجکاران و مصرفکنندگان محبوب شده بود، صحبت کردیم. اما بهجز تشویق و تشکر زبانی چیزی عاید ما نشد. وقتی از آنها خواستیم که برای ثبت درخواست ثبت مالکیت تجاری و معنوی محصول به ما کمک کنند، گفتند که زمان گذشته است و مشمول مرور زمان شده است.»
در سال 93 فرزندان هاشمی زاده تلاش میکنند تا نام پدرشان را به ثبت برسانند اما با بیتوجهی مسئولان مواجه میشوند و به آنها میگویند: «برای چنین موضوع بیاهمیتی میخواهید وقت وزیر را بگیرید؟» سر آخر در مرداد ماه سال 93 در اولین کنگره بینالمللی زراعت و هفدهمین همایش ملی زراعت از یوسف هاشمی هم بهعنوان یکی از فعالان این عرصه دعوت میشود. تنها تقدیری که از این کشاورز شد 300 هزار تومان پول، دو سکه بهار آزادی و یک پلوپز 18 نفره بود.
خانواده هاشمی همچنین توضیح دادهاند: «معمولا بعدازآنکه رسانهای درباره چگونگی تولید برنج هاشمی مینویسد مسئولان چند روزی وانمود میکنند که پیگیر حل مشکلاتشان هستند اما یکهفتهای که از ماجرا میگذرد برمیگردیم به خانه اولمان. مثلا نامهای میزنند برای دریافت وام تجهیزات کشاورزی. وقتی پیگیر میشویم آنقدر شرایط دشواری دارد که عملا دریافتش برایمان غیرممکن میشود.»
یوسف هاشمی دیماه 95 به دلیل جراحات سخت ناشی از یک تصادف که نتیجه بیتوجهی یک راننده در مسیر جاده خمام به انزلی بود مدتها در بیمارستان بستری شد و ماهها در منزل دوره نقاهت را طی کرد و دیگر قادر به انجام کارهای یدی نیست. حالا هم که به دلیل بیماری و مشکل ریوی در بیمارستان قائم رشت بستری شده است. شهریورماه گذشته، رامین هاشمیزاده پسر این کشاورز کتاب تاریخچه برنج هاشمی را منتشر کرد. این کتاب؛ روایت کاشف برنجی است که طی سه دهه گذشته بخش اعظم شالیزارهای گیلان و ایران با آن کشت شده است.
