روزنامه هفت صبح| «گوشه» و «حافظ» به عنوان بهترین معماریهای امسال انتخاب شدند. آنها دو پروژه معماری یکی در آباده و دیگری در تهران هستند که به خاطر طراحی داخلی و خارجی خود امسال توانستند جایزه ملی آجر را بگیرند. امسال سومین سالی است که تیم مجله هنرمعماری، به همراه یک گروه هیات داوران دور هم مینشینند و برترین معماریهای سال را مشخص میکنند.
بعد از فراخوان امسال هم، حدود 42 اثر در دو بخش مسکونی و عمومی مسابقه شرکت کرده بودند که تیم داوران جایزه ملی آجر را در رتبههای مختلف به 9 ساختمان داد. این ساختمانهای برتر که اغلب سال 1398 شروع به ساخت کردهاند در نسخه تابستان مجله هنر معماری معرفی شدند اما به علت ناآرامیهای اخیر هیچگاه در یک مراسم عمومی مورد تقدیر قرار نگرفتند. این 9 ساختمان به خاطر کدام ویژگی به این جایگاه رسیدند؟ در این گزارش به این سوال جواب داده شده است.
برترین ساختمانهای عمومی:
رتبه اول: آباده، ساختمان حافظ
در بخش عمومی ساختمان پزشکان «حافظ» اثر مهدی سلیمی به رتبه اول رسیده. ساختمانی در آباده، شمالیترین شهرستان فارس که اولین کلنگ آن آبان 1398 زده شد و خرداد همین امسال به پایان رسید. این ساختمان حدود 450متری شامل یک آزمایشگاه، یک داروخانه، یک لابی، رادیولوژی و مطبها میشود.
حالا چرا این معماری برای آن انتخاب شده؟ اتمسفر ساختمان طوری طراحی شده که اضطراب مراکز درمانی در فضای آن دیده نمیشود. طراحان با ساختن بالکنهایی به استراحت کارکنان توجه داشتهاند. حدودا هزار متر مربع از فضا اختصاص پیدا کرده به فضاهای نیمه باز ساختمان که غیرمستقیم میتواند هم باعث کاهش اضطراب بیماران بشود و هم برای کارکنان نشاطآور باشد. تا اینجا موضوع فقط فضای داخلی آن بود ولی در پوسته خارجی از فرم قوسهای بناهای تاریخی الگوبرداری شده که نمای بیرونی را سه بعدی کرده.
فرم بیرون ساختمان که با آجر ساخته شده غیر از اینکه هم بر هویت همان منطقه تاکید داشته، با اقلیم هم سازگار بوده. ساخت این پروژه همین خرداد ماه امسال به پایان رسیده است. ساختمانی که برخلاف تصور، هیچ پیچیدگی در آن دیده نمیشود. اتفاقا به خاطر همین سادگی و ارتباط نمای بیرونی با اقلیم شهر آباده، توانسته به جز اینکه از نظر اقتصادی هم به صرفه شود، امتیاز بیشتری هم در مقایسه با ساختمانهای دیگر به دست آورد.
رتبه دوم: پنج سال تلاش برای یک پروژه
رتبه دوم بخش عمومی به یک پاساژ به نام شیراز مال داده شده.ساختمانی که انگار تشکیل شده از دو مکعب روی هم است تا فضای کمتری از زمین را اشغال کند. این دو مکعب از مصالح متفاوتی درست شدهاند؛ متریال مکعب بالایی از شیشه است. آن هم شیشههایی که قابلیت انعکاس نور داشته باشند.
در بدنه ساختمان دو فضای نیمه باز هم درست شده که توانسته به لحاظ فرمی به ساختمان تنوع دهد. این ویژگی از ساختمان شیراز مال خیلی به دل نشسته چرا که اغلب پاساژها فضای کاملا بسته دارند. این طراحی و البته استفاده از شیشه به جای آجر باعث شده حضور افراد و اتفاقهای داخلی ساختمان از بیرون قابل رویت باشد. این شیشهای بودن باعث شده که شب و نورپردازی اینجا به فضای شهری اطراف خود جلوه بصری زیبایی دهد. شیراز مال از سال 1395 در یک زمین حدودا پنج هزار متری شروع به ساخت کرد و پنج سال بعد هم کار ساخت آن تمام شد.
رتبه سوم: خانه ساز و آواز و یکنواختی آجرها
رتبه سوم به ساختمانی به نام خانه آواز رسیده. خانهای که قرار بوده مکانی برای دورهمیهای موسیقی و آوازی ایرانی باشد. ساختمان آن در جایی ییلاقی به نام ابرده در شهر مشهد قرار گرفته. خانهای آجری که در باغی سه هزار متری جانمایی شده. طوری که اگر وارد بالکن آن شوید منظره رو به یک باغ بزرگ باز میشود. عمارت آواز چهارطاق، سه مدل متفاوت نما در سه وجه مختلفش دارد که در هر سه وجه با معماری ایرانی ساخته شده.
حالا چرا این معماری برای آن انتخاب شده؟ توضیحی که مجله هنرمعماری داده این است که از نظر عرفا موسیقی یکی از مراحل سیر و سلوک عرفانی است و نوعی شور معنوی و احساس فراتر رفتن از خود به عارف میدهد. معماریهای ایرانی با این ویژگیهایی که برای موسیقی سنتی برشمرده شده ارتباط تنگاتنگی دارند و اینطور میشود که هر کسی که این ساختمان با این معماری را میبیند متوجه ارتباط حالوهوای آن با دنیای موسیقی سنتی میشود. البته نقد اصلی این بوده که این تفکر در طراحی داخلی آن دیده نشده و ادامه پیدا نکرده.
برترین ساختمانهای مسکونی:
رتبه اول: «گوشه» در یک چارچوب معنادار
ساختمان گوشه اثر رضا عبادی در جایگاه اول بین ساختمانهای مسکونی نشسته است. زمینی که «گوشه» روی آن ساخته شده، یکی از کوچههای بن بست میدان 51 نارمک تهران است. اینطور که در مجله آمده این زمینهایی که در انتهای بن بست قرار دارند، زمینهای تو دلی یا پشت قواره هستند که پشت بقیه زمینها قرار میگیرند و ارزش کمتری دارند. پروژهای که برای این زمین تعریف شد، یک ساختمان چهار خوابه با 240 متر مساحت بود. از همین جا هم معلوم بود که این ساختمان قرار است مشتریهای خاص خود را داشته باشد. کنار این ساختمان، ساختمان قدیمی دیگری قرار داشت.
ساختمانی دو طبقه که از دل حدودا 30 سال پیش بیتغییر به زمان حاضر رسیده بود. حالا ساختمان آجری «گوشه» توانسته برخلاف معماریهای شهری اخیر ارتباطی بین ساختمان قدیمی و نمای خود برقرار کند. در توضیح مجله هنرمعماری اینطور آمده است: «حذف پنجرهها از روی جداره غربی نما و قرارگیری آنها پشت شبکهای آجری راهکاری دو منظوره برای ایجاد نمایی یونیک از فضای داخلی بوده.» در طبقه همکف یک حالت نیم قوس برای ورودی ساختمان درست شده از اول کوچه پیداست. اول ورودی، یک باغچه کوچک درست شده که میتواند جایی برای تعامل ساکنان آن باشد اما به جز این، روی بام هم دو آلاچیق به همراه یک فضای سبز درست شده .ساختن این واحد مسکونی سال 98 شروع شد و دو سال طول کشید که پروژه تمام شود.
رتبه دوم: «خانه باغ برج»
«خانه باغ برج» در رتبه دوم این مسابقه قرار گرفته که جایزه آن بیشتر به خاطر خلاقیت معماران برای پاسخگویی به نیازهای طبیعت داده شده. معماران توضیح دادهاند که تفکیک یک قطعه زمین به قطعات کوچکتر در هسته مرکزی شهر اصفهان باعث شد که این ساختمان در آخر یک کوچه بن بست قرار بگیرد و ورودی آن عرض محدودی داشته باشد. این ساختمان از هر سمت از سوی ساختمانهای دیگر احاطه شده و نیاز به معماری داشت که طراحان باید محدودیتهای زیاد آن را رفع و رجوع میکردند. طراحان این سازه بتنی فلزی در خیابان مشتاق اصفهان پروژه خود را سال 1398 شروع کردند و دو سال بعد هم به پایان رساندند.
با این الگوی آجری آنها توانستند خیلی از این محدودیتها را حل کنند. حالا چطور؟ این پوسته هم باعث عبور نور از فضا میشود و هم اینکه دیگر از خانههای همسایههای مجاور دید ندارد. در عین حال این نما طوری طراحی شده که به محلی برای خانه پرندهها تبدیل نشود که تازه دردسر جدیدی برایش به بار آورد. در نهایت آنها به مدلی از پوسته بتنی فضای بیرونی رسیدند که همه این مشکلات با آن حل شده و بتن ریزی را به این سبک جدید شروع کردند. البته همین موضوع بسته بودن جدارهها خودش به عنوان امتیاز منفی هم درنظر گرفته شده و به عنوان یک نقد داوران به آن وارد کردهاند.
رتبه سوم: خانه وثاق
رتبه سوم به پروژهای در گنبد کاووس رسیده. یک خانه حدودا 300متری بزرگ که با جزئیات زیاد طراحی شده. طراحان پروژه نوشتهاند که دنبال ساختمانی بودند که با اقلیم منطقه سازگار باشد و بتواند راهحلی برای چالشهای گرمای شدید و رطوبت فضا و نور شمالی پیدا کنند. آنها برای حل مشکل رطوبت یک فاصله بین پروژه و زمین درست و با بالابردن ارتفاع سقف به تخلیه رطوبت کمک کردند. برای مشکل گرما، طاقهایی طراحی کردند که جلوی تابش مستقیم نور را میگیرد. برای مشکل نور هم طراحی سقف را تغییر دادند که اگرچه به حل مشکل کمک کرد اما منتقدان به خاطر انتخاب پوشش مصالح چند امتیاز از آنها کم کرده بودند. این ساختمان کلنگ اول خودش را سال 1399 زده و آبان 1400 به پایان رسیده.
تقدیرشدههای امسال
این مسابقه دو اثر تقدیرشده هم داشته که قبلا یکبار همین جا در روزنامه هفت صبح به آن پرداخته بودیم. آپارتمان مسکونی به نام «بن بست نیکو» توانسته به خاطر پوسته بیرونی مورد تقدیر قرار بگیرد اما اثر تقدیرشده دیگر به «خانه اخوان» و «در حیات» رسیده.
