روزنامه هفت صبح، فاطمه رجبی| «یک توده متان به طول ۵ کیلومتر بر فراز تهران»؛ این خبری است که در شبکههای اجتماعی دست به دست میشود مخصوصا وقتی ناسا به عنوان منبع این خبر معرفی میشود ترسناکتر هم به نظر میرسد به همین دلیل هم شهرداری تهران به ماجرا ورود کرده و توضیح داده است.
موضوع از گزارشی در خبرگزاری یورونیوز داغ شد که در آن به نقل از اداره کل هوانوردی و فضایی آمریکا خبر داد که محققان ناسا، ظرف ۵ ماه گذشته و به دنبال نصب طیف سنج تصویربرداری (EMIT) در ایستگاه فضایی بینالمللی با قابلیت تشخیص گازهای گلخانهای از جمله متان و دیاکسیدکربن، موفق به شناسایی ۵۰ ابر ساطعکننده متان در چند منطقه جهان از جمله آسیای مرکزی (ترکمنستان) خاورمیانه و جنوب غربی ایالات متحده (حوزه پرمین، جنوب شرقی نیومکزیکو و یکی از بزرگترین میادین نفتی جهان) شدهاند.
طیف سنج ناسا در واقع برای شناسایی ترکیب معدنی غبار دمیده شده به جو از بیابانهای زمین و سایر مناطق خشک ساخته شده است و طول موجهای نور منعکس شده از خاک را اندازه میگیرد. این مطالعه، تحقیقات گرد و غبار معدنی سطح زمین ناسا یا «اییامآیتی»، به دانشمندان کمک میکند تا تعیین کنند که آیا غبار موجود در هوا در نقاط مختلف جهان احتمالا گرمای خورشید را به دام میاندارند یا منحرف میکند و در نتیجه به گرم یا سرد شدن سیاره چه کمکی میکند.
حالا به استناد تصاویر ثبت شده توسط این طیفسنج، یکی از این کانونها شامل ابری از گاز متان به طول ۵ کیلومتر در آسمان جنوب تهران و بر بالای یک مجتمع دپوی زباله شناسایی شده و طبق تصاویر به دست آمده، این ابر ۵ کیلومتری در هر ساعت حدود ۸۵۰۰ کیلوگرم متان به هوا میفرستد.
چرا منفجر نشده؟
تنها مرکز وسیع دپوی زباله در جنوب تهران با مختصاتی که در گزارش ناسا آمده، سایت آرادکوه و متعلق به شهرداری تهران است که به گفته مسئولان شهری، از ۶۰ سال قبل به دفع و دفن زباله روزانه شهروندان تهرانی اختصاص یافته و به دلیل حجم بالای دفع و دفن، حداکثر تا ۱۰ سال آینده باید این سایت تعطیل شود، چون ظرفیت بسیاری از بخشهای آن رو به پایان است.
به همین دلیل هم حسین حیدریان، معاون پردازش و دفع سازمان پسماند شهرداری تهران از جمله اولین کسانی بود که به این ماجرا واکنش نشان داد. در گفتوگو با یک پایگاه خبری با تکذیب ایجاد ابر متان به دلیل دپوی زباله در جنوب تهران گفت: «اگر دپوی زباله عامل ایجاد ابر متان بود باید در طول ۶۰ سال گذشته هم دیده میشد در حالی که تراکم این گاز همیشه زیر ۵ درصد بوده و ابری در این میزان تراکم ایجاد نمیشود. در حال حاضر بیشتر زبالههایی که به آرادکوه میرسد پردازش میشود و بخش آلی زباله را به صورت هوازی تبدیل به دیاکسیدکربن میکنیم.»
او در بخش دیگری از حرفهایش گفت که اگر متان به چگالی 15درصد برسد منفجر میشود و به همین دلیل چگالی این گاز همیشه زیر 5 درصد است بنابراین ابرها با این چگالی تشکیل نمیشوند.حیدریان همچنین با اشاره به طول 5 کیلومتری ابر مشاهده شده، گفت: «با توجه به اینکه در جنوب تهران شاهد جریانات هوای افقی و عمودی و وزش باد شدید هستیم، غلظت گاز نداریم و گازها پراکنده میشوند. البته، چون اطلاعات ناسا براساس تصاویر ماهوارهای است، ممکن است ابر مشاهده شده ابرمتان نباشد که این موضوع باید بررسی شود، اما قطعا مربوط به مجموعه آرادکوه نیست و فعالیتهای این مجموعه چنین ابری را ایجاد نکرده است.»
تکذیب شهرداری تهران درباره ارتباط دپوی زبالهها با انتشار گاز متان در حالی است که سال گذشته و در اولین هفته آبانماه، علی سلاجقه؛ رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در بازدید از سایت ۱۲۰۰ هکتاری آرادکوه که بزرگترین سایت بازیافت زباله خاورمیانه محسوب میشود اعلام کرد روزانه ۵۲۰۰ تن زباله با ۶۴ درصد رطوبت از سراسر تهران وارد سایت آرادکوه میشود و بعضی از کارشناسان میگویند که این میزان زباله مرطوب میتواند منبع خوبی برای تولید حجم زیادی گاز متان باشد البته شهرداری تهران همیشه اعلام کرده که فرآیندهای هوادهی را در مورد این زبالهها انجام میدهد.
اسنادشان را ارائه کنند
مهدی عزیزی مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند تهران هم چهره دیگری بود که به گزارش ناسا واکنش نشان داد و گفت: «خبری به ما رسید، این موضوع با دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران و محیط زیست مطرح شده است اما هنوز چیزی به صورت مکتوب به ما نرسیده و موضوع خبری است بنابراین این بحث نیازمند بررسیهای بیشتر است، فعالیتی که در کهریزک منجر به تولید گاز متان شود، انجام نمیدهیم ولی بحث پسماندهای تر وجود دارد که ما هوادهی را برای آن انجام میدهیم.»
با توجه به این توضیحات سوالی که باقی میماند این است که اگر ماجرا به آرادکوه و دفع زباله مربوط نیست پس این توده گازی که در تصاویر ماهوارهای دیده میشود چیست؟ عزیزی در جواب این سوال گفت: «محلهای مختلفی در کهریزک وجود دارد که میتواند عامل این موضوع باشد البته این احتمالات منوط به این است که کل موضوع تایید شود در حالی که ما هنوز گزارشی نداریم و گزارشهای مربوط به این موضوع باید به صورت مکتوب به ما اعلام شود.»
او در مورد اینکه بین بوی نامطبوع آرادکوه و موضوع تجمع گاز متان ارتباطی وجود دارد یا نه هم گفت: «در یک سال گذشته گزارشی درباره انتشار بوی نامطبوع نداشتیم و اقدامات موثری در این خصوص انجام دادهایم البته اینکه به صورت کلی ادعا کنم بو وجود ندارد، درست نیست. ما پسماند را مدیریت میکنیم که قسمتی دفع، قسمتی تفکیک و قسمتی توسط زبالهسوز سوخته میشود و بوی نامطبوع ایجاد می کند اما موضوع نگران کنندهای نیست.»
موضوع نگران کننده چیست؟
برای اینکه ببینیم آنچه ناسا ادعا میکند واقعا چقدر مهم و نگران کننده است اول باید ببینیم متان چیست.این گاز ترکیبی از کربن و هیدروژن، عنصر اصلی گاز طبیعی مورد استفاده در منازل و مصارف صنعتی است که نوعی از گازهای گلخانهای محسوب میشود و علاوه بر سوختهای فسیلی، مصرف کود حیوانی در بخش کشاورزی، بخارات حاصل از تجزیه لاشه جانداران، دفن و دفع پساب خانگی و صنعتی تصفیه نشده هم از کانونهای تولید این گاز گلخانهای محسوب میشوند.
این گاز در صورت تجمع و فشردگی میتواند انفجار ایجاد کند و حتی موجب خفگی شود اما اصلیترین خطری که حضور گازهای متان در ابعاد وسیع آن هم در آسمان نه یک محیط بسته، دارند نقش پررنگی است که در گرم کردن زمین بازی میکنند یعنی گزارش ناسا از جنبهای میتواند فشارهای مجامع محیط زیستی بینالمللی بر ایران را بیشتر کند.
