روزنامه هفت صبح، فاطمه رجبی | زمزمههای جدی که از خیز دوباره نمایندههای بعضی شهرهای مجلس برای تبدیل شدن حوزه انتخابیشان از شهر به شهرستان و از شهرستان به استان شنیده میشود، صدای رئیس مرکز پژوهشهای مجلس را هم درآورده است. بابک نگاهداری گفته که اصرار بیشتر نمایندهها و بیشتر تقسیم شدن مملکت به بخش کوچکتر میتواند عواقب جدی داشته باشد مثلا میتواند مجوز بیشتر برای تبدیل زمینهای کشاورزی به واحدهای تجاری و مسکونی صادر کند یا بار بروکراسی اداری را برای دولت بالا ببرد.
اینطور که او گفته این کار بار مالی بیشتری هم برای دولت دارد. به طور کلی سراغ اغلب مسئولان و کارشناسان که برویم همین هشدارها را میشنویم پس چرا باز هم اصرار برای تغییر تقسیمات کشوری به قوت خودشان باقی هستند تا جایی که یکی از اصلیترین وعدههای هر نمایندهای به مردم حوزه انتخابیهاش این است که تمام تلاشش را برای تبدیل وضعیت شهر آنها انجام خواهد داد و از این وعده هم به عنوان «ارتقای» شهرها یاد میشود در حالی که قاعدتا این موضوع نباید به ارزش شهرها اضافه کند.
جالب اینکه این رویه امروز و دیروز هم نیست و وقتی سیر تاریخی تبدیل تقسیمات شهری به اجزای کوچکتر را بررسی میکنیم میبینیم سابقه چند ده ساله دارد و از سال ۱۳۱۶ که اصلا چیزی تحت عنوان استان در ایران شکل گرفت تعداد استانها از ده به ۳۱ رسیده و همین حالا هم بحث تشکیل ۱۵ استان دیگر داغ است. براساس قانون، تشکیل استان جدید از جمله اختیارات وزارت کشور و دولت تلقی شدهاست. در قوانین تقسیمات کشوری آمدهاست:
«وزارت کشور بنا به ضرورت میتواند با تصویب هیات وزیران با ایجاد، انتزاع و الحاق روستاها، بخشها یا شهرستانهای مجاور، استانها را تعدیل یا تشکیل نماید.» ماده ۹ قانون تقسیمات کشوری همچنین میگوید که استان جدید باید حداقل یک میلیون نفر جمعیت داشته باشد و مرکز استان یکی از شهرهای همان استان باشد که مناسبترین کانون سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، طبیعی و اجتماعی آن استان شناخته میشود.
۲۵۰ کیلومتر برای یک امضا
برای پی بردن به دلیل علاقه مردم شاید بد نباشد پرونده یکی از این جنجالها را بررسی کنیم. یعنی تبدیل استان اصفهان به چند استان مختلف که هر چند وقت یک بار یک جور داغ میشود. یک بار با تشکیل استان کاشان یک بار با تشکیل استان اصفهان شمالی. جالب اینکه سید جواد ساداتی نژاد که الان وزیر جهاد کشاورزی است و قبلا نماینده مردم کاشان، آران و بیدگل بود یکی از مدافعان سرسخت تشکیل استان اصفهان شمالی محسوب میشد.
معلوم نیست حالا که وزیر شده هم همان نظرات را دارد یا نه اما وقتی ماجرا تشکیل این استان خیلی داغ بود دلیل علاقه مردم را اینطور توضیح داده بود: «تمرکزگرایی و بروکراسی وحشتناک استان اصفهان دلیل اصلی مطالبه مردم شهرها برای استقلال است مثلا اگر فردی در شهرستان کاشان تصمیم داشته باشد یک باشگاه بدنسازی راهاندازی کند، باید سه مرتبه برای طیکردن مراحل اداری به استان اصفهان بیاید.
چرا در عصر آیتی اگر فردی به دنبال راهاندازی یک اقامتگاه است، باید چندین بار ۲۵۰کیلومتر تا اصفهان بیاید؟ طی همین مراحل در بخش اداری باعث شد که در سال ۹۷ کاشان، آران و بیدگل حدود ۲۰هزارمیلیارد تومان هزینه ماموریتهای اداری بپردازد؛ بنابراین در شرایط کنونی جدای از هزینههای مردم و بخش خصوصی، رقم بالایی از سرمایه ملی هم هدر میرود. کسی با اصفهان مشکلی ندارد، چراکه اصفهان یک پرچم پرافتخار فرهنگ، تمدن و افتخار ایران در دنیاست
به همین جهت این طرح هم با نام اصفهان مطرح شده چون با اصفهان مشکلی نداریم و به دنبال التیامی برای دردهایمان هستیم. البته در استان جدید قرار نیست کارها براساس فضای رفتوآمد فعلی اداره شود، چون اگر قرار باشد افرادی که همیشه برای اخذ مجوز در راه اصفهان بودند، از حالا به بعد در راه کاشان باشند، این طرح فایدهای ندارد، بلکه هدف اصلی این طرح شکستن بروکراسیها و تفویض اختیارات است.»
رفاه مرکز و محرومیت پیرامون
حسین مختاری، متخصص جغرافیای سیاسی ماجرا را فرهنگی و اقتصادی میداند. او میگوید که مردم شهرها از اینکه شهرشان مرکز استان باشد یا به جای شهر شهرستان باشد احساس غرور میکنند و این هم دلیل اقتصادی دارد چون همیشه تمرکز گرایی وجود داشته است و بودجه در مراکزی که محل اقامت مسئولان درشت تری بوده بیشتر هزینه شده و مردم مراکز همیشه نسبت به پیرامون رفاه بیشتری داشتهاند.
از طرفی با بررسی بودجه سالانه استانها میبینیم که واقعا وقتی گروهی از شهرها تبدیل به استان شدهاند بودجه بیشتری گیرشان آمده اما در نهایت آنچه شهرها را توسعه میدهد نه این بودجهها که فعالیتهای اقتصادی آن شهرها است. از طرفی به دلیل شرایط طبیعی در ایران همیشه بین شهرهای بالا دست و پایین دست، شرق و غرب و… رقابت بوده و اختلافاتی وجود داشته برای همین آنها ترجیح میدهند از هم جدا باشند اما برای این جدایی باید حدی قائل بود.
استانهای در صف
حالا که بحث تشکیل استان اصفهان شمالی داغ شده است، خیلی از کاربران فضای مجازی تصویری از نقشه ایران را دست به دست میکنند که در آن تمام استانهایی که تشکیلشان در دست بررسی است بهعنوان یک استان مستقل دیده میشوند. بد نیست بعد از بررسی ماجرای اصفهان شمالی، این استانها را هم مرور کنیم.
۱۵ خرداد
ورامین سالهاست که در یک قدمی تبدیل شدن به مرکز استان قرار دارد. پیشنهاد شده است استان ۱۵ خرداد شامل شهرهایی ازجمله ورامین، پیشوا و قرچک باشد.
خلیج فارس
پیشنهاد تشکیل استان خلیجفارس در اردیبهشتماه ۹۱در مجلس مطرح شد. این استان قرار است شامل جزایر استان هرمزگان (جزایر قشم و کیش و بنادر لاوان، لنگه، سیری، جزایر تنب بزرگ و تنب کوچک) و به مرکزیت ابوموسی باشد.
زاگرس
استان زاگرس یا لرستان شرقی که ایده آن از سوی اهالی لرستان مطرح شده، پیشنهاد شده است با مرکزیت بروجرد در شرق لرستان فعلی تشکیل شود. طرح اولیه تشکیل این استان درسال ۱۳۷۵ و هنگام سفر رئیسجمهوری وقت، آیتاللههاشمی رفسنجانی به بروجرد ارایه شد و هنوز مسکوت مانده است. این استان میتواند شامل شهرهای نهاوند، بروجرد، ملایر، دورود، ازنا و الیگودرز باشد.
بم
طرح استان بم به وزارت کشور داده شده و قرار است شامل نواحی جنوبی و شرقی استان کرمان باشد. در این طرح شهرستان بم مرکز استان خواهد شد.
کرمان جنوبی
مردم جنوب کرمان هم به دنبال ایجاد استانی مستقل به نام کرمان جنوبی به مرکزیت جیرفت هستند.
خوزستان شمالی
نخستین بار ایده خوزستان شمالی از سوی نماینده مردم دزفول مطرح شد. در این طرح دزفول مرکز استان و شهرهای ایذه، شوش، شوشتر، مسجد سلیمان، اندیمشک، گتوند و لالی سایر شهرهای خوزستان شمالی خواهند بود.
سربداران
تقاضای استان سربداران همزمان با تقسیم استان خراسان به سه بخش شمالی، رضوی و جنوبی از سوی مردم سبزوار مطرح شد.
شاهرود
شاهرودیها هم به دنبال ایجاد استانی به همین نام هستند. وسعت شهرستان شاهرود، جمعیت بالا و موقعیت جغرافیایی آن ازجمله مهمترین دلایل مردم شاهرود برای ایجاد استان شاهرود است.
گلشن
استان گلشن قرار است با اجتماع شهرستانهای طبس از استان یزد، خور و بیابانک از استان اصفهان و بشرویه از استان خراسان جنوبی با یکدیگر تشکیل شود. مرکز استان گلشن شهرستان طبس خواهد بود.
مازندران غربی
اگر قرار باشد استان مازندران غربی شکل بگیرد، باید شهرستان رودسر از استان گیلان به همراه شهرستانهای رامسر، تنکابن، عباس آباد، چالوس، نوشهر و نور و رویان از استان مازندران جدا شوند و با مرکزیت تنکابن این استان را تشکیل دهند.
کردستان شمالی
طرح تشکیل استان کردستان شمالی به مرکزیت بوکان نیز یکی دیگر از طرحهایی است که در سالهای اخیر به مجلس شورای اسلامی ارایه شده است. کردستان شمالی شهرستانهای کردنشین جنوب دریاچه ارومیه و شهرستانهای سقز و بانه در شمال استان کردستان را دربر میگیرد.
لارستان
طرح تفکیک استان فارس و تشکیل استان لارستان به مرکزیت لار نیز به مجلس شورای اسلامی ارایه شده است. این استان در جنوب استان فارس قرار خواهد گرفت.
تالش
استان تالش قرار است به مرکزیت آستارا تشکیل شود.
