روزنامه هفت صبح، نگین باقری| از روز گذشته تعداد زیادی از کاربران گزارش دادند که با جست و جوی هر آدرسی در اینترنت فقط به محتوایی که گوگل برای کودکان تهیه کرده دسترسی دارند. روی دیگر این حرف این بود که شرکت ارتباطات زیرساخت تنظیمات جست و جوی گوگل را روی حالت ایمن قرارداده که منجر به فیلتر بسیاری از نتایج شده است.
ماجرا اول از چند توئیت و چند کاربر نقل شد ولی یکی یکی کاربران بیشتری همین گزارش را دادند که نشان میداد این اتفاق اول در ساعات اولیه صبح دیروز روی اپراتورهای همراه اول و ایرانسل افتاده و بعد به اپراتورهای دیگر رسیده. بیایید به زبان ساده در گفت و گو با چند کارشناس مرور کنیم که چه اتفاقی برای اینترنت ما افتاده است؟
اگر شما دو روز پیش در گوگل یک عبارت خشونتآور یا پورنوگرافیک جست و جو میکردید، گوگل ممکن بود به شما هر محتوایی برای کلیک کردن پیشنهاد کند. مثلا وقتی کلمه خشونت داعش را سرچ میکردید، به شما پیشنهاد میداد که در یوتیوب ویدئو ترسناک سربریدن دختری از سوی داعش را تماشا کنید. با اتفاقی که از دیروز رخ داده و اینترنت به حالت کودکان یا همان جست و جوی امن (safe search) در آمده، دیگر به شما چنین پیشنهادهایی برای تماشا نمیدهد. بلکه به جای شما تصمیم میگیرد که این محتواها مناسب سن شما نیست و از نمایش این دست گزینهها خودداری میکند.
safe search چیست؟ موتورهای جستوجو برای جلوگیری از دسترسی کاربران به محتوای نامناسب، قابلیتی به نام جستوجوی ایمن یا Safe Search دارند. فعالسازی این امکان روی شبکه توسط گوگل ارائه شده و مشترکین شبکه نمیتوانند آن را غیرفعال کنند. این ویژگی برای کودکان تا ۱۳ سال تعبیه شده بود تا خیال والدین راحت باشد که فرزندشان به محتوای خشن و مستهجن دسترسی ندارد. این همان اتفاقی است که این روزها برای اینترنت ما به صورت اجباری فعال شده. از لایههای بالاتر وقتی گوگل را جستوجو کنیم، در حالت forcesafesearch[.]google[.]com ا جستوجوی ما انجام خواهد شد تا به اجبار حالت SafeSearch برای تمام کاربران در ایران فعال شود و قابل غیرفعال کردن هم نباشد.
درباره اینکه چه کسی دارد ما را به سمت دروازه امن و سیف جستوجوی اینترنتی هل میدهد، میتوان چند فرضیه مطرح کرد اما دست آخر به این نتیجه خواهیم رسید که وزارت ارتباطات و شرکت ارتباطات زیرساخت مسئول اصلی این کار و مجری اینترنت هستند. چطور به این نتیجه خواهیم رسید؟ بررسیهای کاربران متخصص فناوری اطلاعات نشان میدهد که این تصمیمی نیست که گوگل یا اپراتورها برای ما گرفته باشند.
«حسین درواری» کارشناس شبکه و امنیت در گفتوگو با دیجیاتو تایید کرده که کنترل این اقدامات احتمالا از لایههای بالاتری از شرکتهای ارائه دهنده اینترنت رخ داده. او به دیجیاتو گفته برخلاف تصور عدهای از کاربران که این اقدام را با هماهنگی گوگل متصور شدهاند، اتفاقی که در حال رخ دادن است از داخل ایران بوده و به نوعی یک DNS Hijacking رخ داده است. او میگوید از آنجایی مطمئن است این کار درون خود کشور انجام میشود که تفاوت در زمان پاسخ دهی وجود دارد و همچنین موقعیت و مسیر دریافت پاسخ میتواند گویای تغییرات عمدی درون شبکه باشد.
او میگوید این حجم از اختلاف مدت زمان دریافت اطلاعات معنادار است. درواری تاکید دارد که از این درخواستها در شبکههای مختلف و استانهای مختلف نتیجهای مشابه دریافت میشود. سوزنگر، کارشناس فناوری به روزنامه هفت صبح این توضیح را میدهد که با دستکاری وزارت ارتباطات تمام درخواستهای مردم به سمت سرورهایی میرود که مختص پاسخ دهی به محیط کودکان و نوجوانان هستند و فضای استفاده از تمام منابع گرفته شده است. البته «سوزن گری » این را نقض حقوق شهروندی میداند و میگوید ما باید خودمان محتوای مورد نیازمان را انتخاب کنیم. بررسیهای هفت صبح نشان میدهد که قابلیت اینترنت امن برای همه اپراتورهای زیتل، مبین نت، همراه اول، ایرانسل، آسیاتک و های وب فعال شده.
یک پازل از معمای صیانت
این کارشناس اینترنت تایید میکند که اتفاقی که رخ داده نشان میدهد یکی از پازلهای طرح صیانت به مرحله اجرا رسیده. «اینکه اینترنت ما بدون هیچ مصوبهای به حالت اینترنت امن برود، اجرای خاموش طرح صیانت است. قبل از این شرکت ارتباطات زیرساخت برای این طرح ترافیک اینستاگرام را به سمت یک لینک میفرستاد که با شلوغ شدن شاهراه اینترنتی مردم ناراضی و آنها را از استفاده از اینستاگرام منصرف میکرد. حالا به جز کاهش سرعت اینترنت، انتقال درخواستهای جست و جو به سمت اینترنت امن به نظر میرسد دومین قدم شرکت زیرساخت برای اجرای طرح صیانت بوده است.»
اینترنت کودکان برای همه مردم
چند روزی است که وزارت ارتباطات در حال حرف زدن از یک مدل بومی برای اینترنت امن است. این حالت ابتدا قرار بود فقط روی سیمکارتهای کودکان که هنوز هم در بازار وجود دارد اعمال شود اما بعدا این وزارتخانه گفت قدم بزرگتری برداشته و میخواهد این قابلیت را به همه اپراتورها بدهد. وزیر ارتباطات چندی پیش با حضور در برنامه تلویزیونی «جهانآرا» به قابلیت SafeSearch گوگل اشاره کرده و از لزوم ارائه اینترنت امن برای کودک و نوجوان سخن گفته بود.
بعد از این سخنگوی او در توئیتر نظرسنجی برگزار کرد که آیا مردم مایل به استفاده از این اینترنت هستند یا نه. ۸۴ درصد رای دهندهها نوشته بودند که به دلیل سوءاستفاده از اینترنت کودکان به نفع طرح صیانت، مخالف آن هستند. با این حال سخنگوی این وزارتخانه گفته بود اینترنت امن با طرح صیانت فرق دارد و قرار نیست به بهانه کودکان، دسترسی همه مردم را محدود کرد. حالا این دقیقا همان اتفاقی بوده که از دیروز رخ داده.
مهدی سالم گفته بود از دو هفته دیگر اینترنت سفید یا اینترنت کودکان برای کودکان فعال خواهد شد و اینطور کودکان و نوجوانان هنگام استفاده از اینترنت تنها به وبسایتهایی که در لیست سفید وزارت ارشاد هستند دسترسی خواهند داشت .با این حال قبل از اینکه مهلت دو هفتهای تمام شود اینترنت برای بسیاری از اپراتورها به همین شکل در آمد.
وزیر ارتباطات اسم این فرایند را تخصصی کردن اینترنت گذاشته. مثلا در اینترنت گیمرها قرار است که سایتهای بازی از فیلتر خارج شوند. اینترنت کودکان هم پروژهای در راستای همان تخصصی سازی اینترنت بوده که یک مدل آن قبلا برای اینترنت خبرنگاران اعمال شده است که اینترنت را بدون فیلتر به آنها میدهد.
این وضعیت تا کی ادامه دارد؟ معلوم نیست. ممکن است این فقط اشتباه شرکت ارتباطات زیرساخت بوده یا ممکن است به طور دائمی در حال دستکاری اینترنت و تغییر ترافیک داخلی به حالت امن باشد. وزارت ارتباطات هم تا لحظه نوشتن این گزارش نه به صورت عمومی جوابی و نه پاسخ تلفنهای خبرنگار هفت صبح را داده است. در این شرایط برای رسیدن به گزینههای دیگر جست وجو نیاز به وی پی ان یا تغییر دی اناس دارید تا در حالت جستوجوی یک عبارت، بتوانید به همه محتواهای موجود در اینترنت دسترسی داشته باشید. که خب ممکن است در ایران یک عمل مجرمانه محسوب شود.
