روزنامه هفت صبح | از سال ۱۳۹۰ تا حالا، ۶۶ قلاده خرس به صورت مستقیم توسط انسان کشته شدهاند. این خبر را دیروز ایرنا نوشت و بعد از آن هم از اهمیت خرسها برای چرخه محیطزیست گفت. اهمیتی که احتمالا بسیاری از ما از آن بیاطلاعیم. اما بد نیست بدانیم همچنان که ۶۶ خرس در یک دهه گذشته کشته شدهاند، انسانهای بسیاری هم در مواجهه با خرس آسیب دیدهاند. هرچند دلایل هرکدام از اینها قابل بررسی است. اما نخستین واکنشها به مرگ خرس قهوهای هم در سال ۹۰ رخ داد.
آن زمان یک خرس مادر و دو تولهاش با اسلحه گرم کشته شدند و بعد از آن حساسیت به مرگ این گونه بیشتر شد. حالا آمارها میگویند در استانهای مختلفی در دهه گذشته خرسها از دست رفتهاند. استان مازندران شاید در صدر این آمار باشد اما در کرمان، اردبیل، فارس، اصفهان، کهگیلویه و بویراحمد و … هم خبر از مرگ خرسها در سالهای گذشته آمده.
در این میان، از هشت گونه خرس موجود در جهان، ایران دو گونه «خرس قهوهای و سیاه آسیایی» را در خود جای داده. اما این دو گونه، به علت عوامل انسانی و طبیعی در «فهرست سرخ اتحاد بینالمللی حفاظت از محیطزیست» و در آستانه انقراض قرار دارند و هیچ آمار مشخصی از تعداد باقیمانده این گونههای آسیبپذیر در دست نیست.
اما نکته مهم، جایگاه این حیوان در تعادل زیستی و حتی آبوهوایی است. گونههای خرس قهوهای و سیاه در ایران هم از گیاهان و هم از گوشتخواران کوچکتر تغذیه میکند و تا حد امکان از انسانها دوری میکند. در واقع خرس با خوردن دانه گیاهانی مانند «بنه» کوهی موجب ازدیاد درختان و گونههای جنگلی میشود و نقش بسیار مهمی در این زمینه دارد.
باید در نظر داشت بسیاری از دانههای گیاهان دارای غشای خارجی هستند که این دانهها اگر سالیان متمادی و حتی در شرایط نور و خاک مناسب هم قرار بگیرند، تبدیل به گیاه یا درخت نمیشوند. اما بعد از بلعیده شدن توسط خرس، این غشای خارجی در سیستم گوارشی حیوان هضم شده و دانه آماده رویش به همراه فضولات حیوانی -که نقش تامین کود و رطوبت برای دانه گیاه را دارند- به چرخه طبیعت باز میگردد.
نقش دیگر خرس در کنترل جمعیت جوندگان، گیاهخواران و سایر گوشتخواران کوچک است که در صورت افزایش جمعیت آنها نه تنها محیطزیست جانوری و گیاهی، بلکه محیطزیست انسانی هم به مخاطره میافتد. بسیاری از جانداران از جمله گراز، سگ ولگرد، موش و … به عنوان آفت محسوب میشوند و در صورت انقراض جانداری مانند خرس، جمعیتشان افزایش یافته و مشکلات جدی در تنوع زیستی و حتی آب و هوایی ایجاد میکنند.
حمله خرس به انسان
در کنار آمار مرگ خرسها، بد نیست به آمار مصدومان ناشی از مواجهه با خرس هم اشاره کرد. نمونهاش در همین سال گذشته است که حادثه ۲۴ از مصدومیتهای بسیار ناشی از مواجهه با خرس خبر داده. حمله یک خرس وحشی به مردی روستایی در روستای سولیجان بخش گندمان شهرستان بروجن موجب مجروح شدنش شد. او که در حال آبیاری درختانش بود با حمله خرس روبهرو شد و از ناحیه پا و سر و گردن مجروح شد. اتفاق دیگر در مهر ماه سال گذشته بود.
وقتی خرس به جوانی ۳۵ ساله در بازفت شهرستان کوهرنگ حمله کرد.
آذر ماه پارسال هم مسئول اورژانس اقلید از حمله یک قلاده خرس به کوهنوردی در کوههای تنگ پلنگی احمدآباد اقلید خبر داد. کوهنورد مصدوم از ناحیه ران پای چپ و شکم دچار آسیب شده بود که توسط تیم امداد و نجات به پایین انتقال داده شد. در اسفند ماه هم دو حادثه حمله خرس به انسان گزارش شد.
یکی از آنها حمله خرس به قُرُقبان ۵۵ ساله ذخیرهگاه جنگلی دودانگه ساری و دیگری زخمی شدن یک چوپان در کوههای ماسال بود. سه جوان هم که برای به دست آوردن عسل به دریاچه سد استقلال میناب رفته بودند، با خرس روبهرو شدند و درنهایت و پس از فرار در محاصره دریاچه سد استقلال میناب راه برگشت خود را گم کردند. البته نمونه دیگر این حملات در سال گذشته، در منطقه رودان بود که در درگیری خرس با یک مرد ۴۸ساله در منطقه آبگزان پاکوه، دست و پای این فرد دچار آسیب شد.
