روزنامه هفت صبح | گلایه از وضعیت سرعت اینترنت به یکی از روایتهای پرتکرار این روزهای فضای مجازی تبدیل شده. وزیر ارتباطات اما قاطعانه ایستاده و میگوید تغییری در سرعت اینترنت ایجاد نشده. درست هم میگوید چون رتبه اینترنت همراه کشور حداقل در آمارهای اسپیدتست خیلی تغییری نکرده. او میگوید سرعت اینترنت ثابت کشور به نسبت پایین است که با توسعه شبکه فیبرنوری بهتدریج اوضاع بهتر میشود. تجربه روزمره کاربران که مرتب با اینترنت سر و کار دارند اما با آنچه وزیر ارتباطات میگوید، متفاوت است.
ریشه این اختلافنظر درباره وضعیت سرعت اینترنت در کشور ما در چیست؟ چرا این جداول و نمودارهایی که طرفین این دعوا هر روز منتشر میکنند اینقدر با هم توفیر دارند؟ آیا مسئله صرفا متفاوت بودن شرکتهای ارائهدهنده خدمات اینترنت است؟ بررسی ما نشان میدهد در این ماجرا نکات فنی و جزئیات دیگری وجود دارد که روز بهروز به سوءتفاهمها دامن میزند. نکته کلیدی این است که ما از کدام اینترنت حرف میزنیم؟ کل سرعت اینترنت کشور یا کیفیت دسترسی به یک سرویس خاص مثل اینستاگرام؟
مسئله پیچیده پینگ
یک نکته که تفاوت دیدگاه در مورد سرعت اینترنت را بهوجود آورده مقایسه ناخودآگاه کیفیت دسترسی به دو سرویس اینترنتی مختلف است. بهطور مثال ممکن است وقتی یک کاربر در شبکه اجتماعی میبینیم از سرعت اینترنت ابراز نارضایتی میکند، ممکن است مشغول استفاده از اینستاگرام بوده و کاربر دیگری که میگوید تفاوتی نسبت به قبل احساس نمیکنم، در حال استفاده از یک سرویس و سایت داخلی است. برای اینکه تفاوت این دو تجربه را با عدد و رقم نشان بدهیم، باید به یک معیار فنی بهنام پینگ مراجعه کنیم.
به زبان ساده پینگ معیاری برای احتساب فاصله زمانی اتصال بین دو دستگاه در شبکه است. از طریق میزان پینگ یک سرویس اینترنتی، میتوان دریافت که چقدر طول خواهد کشید که یک بسته اطلاعات از سمت دستگاه هوشمند مثل کامپیوتر به سمت سرور رفته و دوباره از آن مسیر برگردد. حالا این رفت و برگشت اگر وقت بیشتری از شما بگیرد، حس میکنید اینترنت کُند شده.
حالا بیاید پینگ دو سرویس داخلی و خارجی مثل اینستاگرام و آپارات را از مبدا ایران اندازهگیری کنیم. برای این کار سایتهای بینالمللی مثل «چک هاست» وجود دارد. در وضعیت فعلی میانگین پینگ اینستاگرام در ایران معمولا حول و حوش ۷۰ یا ۸۰ میلیثانیه دور میزند. در صورتیکه این عدد بهطور مثال برای فرانسه ۰٫۹ میلیثانیه است. این اعداد البته مرتب تغییر میکند و به دلایلی مثل اختلال موقتی، ممکن است بعضی کشورهایی که سرعت اینترنت بالایی دارند هم لحظاتی و دقایقی در ردیف ایران قرار بگیرند اما به سرعت وضعیت آنها بهبود مییابد اما وضعیت دسترسی به اینستاگرام در ایران در همان محدوده قبلی باقی میماند.
حالا همین تست را در مورد سایت اشتراک ویدئوی آپارات اگر انجام بدهیم میانگین پینگ ۰٫۸میلیثانیه درمیآید. یعنی تجربه یک کاربر در تهران برای استفاده از آپارات مشابه تجربه کاربر دیگری در پاریس هنگام استفاده از اینستاگرام است. کل این توضیحات به ما میگوید سرعت اینستاگرام در ایران به این دلیل پایین است که تعداد افراد بیشتری در فضای محدودتری در حال سر و کله زدن با این شبکه اجتماعی هستند.
در صورتی که همین کاربران در فضای بزرگتر و دلبازتری میتوانند از سرویسهای داخلی مثل آپارات استفاده کنند. به عبارت دیگر به نسبت تعداد کاربران پهنای باند کمتری در اختیار شبکههای اجتماعی خارجی قرار گرفته. مثل اینکه حجم انبوهی از خودرو در یک جاده باریک افتادند و از سرعت آنها کاسته شده اما بقیه در اتوبان دوبانده تختگاز میروند.
پیشواز از طرح صیانت؟
تفاوت تجربه کاربران هنگام استفاده از سرویسهای مختلف اینترنتی این تلقی را برای بعضی به وجود آورده که طرح صیانت از کاربران حتی زودتر از موعد و پیش از تصویب نهایی در مجلس، به اجرا گذاشته شده. بهخصوص که در نسخه اولیه طرح صیانت که الان به «نظام تنظیم مقررات خدمات فضای مجازی» تغییر نام داده، یکی از راهکارهای جریمه شرکتهای متخلف، محدودیت ترافیک ذکر شده بود.
در ویرایش نهایی هم این ایده همچنان وجود دارد و فقط با عبارت «اعمال خطمشی ترافیک» جایگزین شده است. با این حال لزوما نمیتوانیم بگوییم این اتفاقات ربطی به طرح صیانت داشته باشد. این فرضیه را هم باید در نظر بگیریم که بهطور مثال تعداد کاربران اینستاگرام در ایران روز بهروز بیشتر شده اما متناسب با آن پهنای باند بینالملل توسعه پیدا نکرده.
بعید هم نیست در سالهای اخیر با توجه به شرایط اقتصادی و تحریمها سرمایهگذاری در این بخش روند خوبی نداشته باشد. اگر این فرضیه درست باشد حتی باید نگران باشیم که در روزهای منتهی به پایان سال با توجه به تراکم بالای تراکنشهای بانکی شاهد اختلالات بیشتری در اینترنت کشور باشیم.
اوضاع گوگل در ایران خراب است؟
در روزهای اخیر نموداری در فضای مجازی مرتب در حال بازنشر است که بهظاهر نشان میدهد ترافیک گوگل در هفتههای اخیر در ایران نزولی شده و این نشان میدهد وضعیت پهنای باند بینالملل در کشور خراب است. واقعیت اما این است که نمودار منتشر شده صرفا وضعیت ترافیک یکی از سرویسهای فرعی گوگل را نشان میدهد و نه اصل موتور جستوجوی گوگل یا سایر سرویسهای آن. به عبارت دقیقتر این نمودار نزولی مربوط به گوگل سایتس است که یک ابزار برای ساخت صفحات وب است.
در صورتی که نمودار ترافیک مابقی ابزارهای اصلی گوگل از جمله خود موتور جستوجوی آن در دو ماه اخیر تغییری نکرده است. این نکته را دیروز عیسی زارعپور هم در یک پست اینستاگرامی توضیح داده بود. وزیر ۴۲ ساله ارتباطات ایران در این پست نوشته: «خبرهای جعلی گاهی آنقدر باورپذیر آماده میشوند که ممکن است طیف بزرگی از جامعه باور و بر اساس آن قضاوت کنند یا تصمیم بگیرند.» این توضیحات وزیر ارتباطات در مورد نمودار ترافیک گوگل درست و دقیق بود اما بررسی پینگ این موتور جستوجو در ساعات مختلف نشان میدهد در مقایسه با سایتهای داخلی خیلی رضایتبخش نیست.
