روزنامه هفت صبح، نگین باقری | «ژلوفن از سه هزار تومان شده ورقی ۱۳هزار تومان. نوافن از زیر ۵ هزار تومان رسیده به ۱۴هزار تومان و یک ورق ناپروکسن شده ۱۳هزار تومان» اینها عدد و رقمهایی است که یک داروخانه بزرگ در مرکز شهر به روزنامه هفتصبح از قرصهای مسکن میدهد.
البته او تاکید دارد که قیمت شرکتها با همدیگر مختلف است اما همه داروهای تولید داخل، حتی مسکنهایی که همین یک ماه پیش هر کدام زیر ۵ هزار تومان فروخته میشدند، بسیار گران شدهاند.. (و خب این را اضافه کنیم که حتی با این اتفاقات هنوز هم دارو در ایران بسیار ارزانتر از بسیای از دیگر کشورهای منطقه است )
علاوه بر مسکنهایی که اول گزارش اسم آنها آمد، آسنترا (یک داروی افسردگی) از ۲۶ به ۱۱۰ هزار تومان رسیده یا داروی گلوکوفاژ (داروی بیماران دیابتی) هم که قبلا ۲۵ هزار تومان بود، با قیمت ۴۰ هزار تومان فروخته میشود. اینها افزایش یافته اما گروهی دیگر از داروها در هیچ داروخانهای پیدا نمیشود.
برای مثال نیستاتین (داروی ضد قارچ) را به سختی میشود پیدا کرد. آمپول ربیف (برای بیماران ام.اس) تا همین چند روز پیش همین وضعیت را داشت. شربت سادهای به اسم لاکتوز که بیماران گوارشی به آن نیاز دارند، در هیچ داروخانهای پیدا نمیشود و داروهای هورمونی، اعصاب و داروهای بیماران صرع هم بخش دیگری از این سبد دارویی را تشکیل میدهند که اخیرا نایاب یا کمیاب شدهاند.
ارز دولتی نرسید؛ ارز آزاد گران شد
مهمترین دلیل افزایش قیمت این داروها به مسئله ارز در چند هفته اخیر برمیگردد. شاید کسی انتظار نداشته باشد که قیمت ارز تاثیری روی داروی داخلی بگذارد اما ماجرا کمی پیچیده تر از این حرفهاست. محسن عبداللهزاده، دبیر انجمن پخش شرکتهای دارو توضیحاتی را درباره کمبود و افزایش قیمت این داروها به روزنامه هفتصبح داده است که تا حدود زیادی شفاف میکند چرا داروهای تولید داخل اخیرا در تنگنا قرار گرفتهاند. او دقیقا چه میگوید؟ چند پاراگراف زیر خلاصهای از توضیحات دبیر انجمن پخش شرکتهای دارو در همین رابطه است:
دارو چیزی است که بخشی از آن با ارز دولتی و بخشی از آن با ارز آزاد درست میشود. بخشی از دارو از مادهای به اسم API درست شده که همان ماده موثره آن است و شامل ارز دولتی ۴۲۰۰ تومانی میشود؛ ولی برای درست کردن هر قرص مواد دیگری هم مثل فویل، مواد پلاستیکی و کاغذی به کار میرود که دیگر دولت برای آن ارزی پرداخت نمیکند.
مثلا یک بسته ۱۰۰ تایی قرص استامینوفن را در نظر بگیرید؛ داخل قرص یک ماده موثره وجود دارد و هم ماده افزودنی. این قرص داخل بلیستر قرار میگیرد که از بخش پلاستیکی و آلومینیومی درست شده. هر چند ورق قرص، داخل بستههای کاغذی قرار میگیرد تا به فروش برسد. به جز ماده موثره، بقیه بخشهای این دارو از ارز آزاد تهیه میشود که با افزایش نرخ، آنها هم گرانتر تهیه میشوند.
در حال حاضر ۵۰۰ قلم دارو در کشور کمبود داریم که بخش عمده آن کمبود داروهای داخلی است؛ مثلا تا همین چند وقت پیش مهمترین دارویی که با کمبود روبهرو شده بود، فلوکسیتین نام داشت که برای افسردگی استفاده میشود. بعضا وقتی قیمت همه این موارد بالا میرود، تولید محصول برای تولیدکننده زیانده میشود. به همین دلیل برخی از داروها دیگر تولید نمیشود. علاوه بر این کمیسیون قیمت دارو در سازمان غذا و دارو که وظیفه دارد در نوسانهای نرخ ارز قیمت را مشخص کند، مدتهاست که تشکیل جلسه نداده. این در حالی است که نوسان قیمت ارز باید در تعیین قیمت دارو هم دخیل شود.
مقایسه وضعیت تولیدکننده دارو با واردکننده آن نشان میدهد که شرایط برای تولیدکننده سختتر است. یکی از سختیهای تولیدکننده این بوده که اگرچه دارو از مالیات بر ارزش افزوده معاف است اما داروساز داخلی باید برای مالیات بر ارزش افزوده مواد اولیه خود را بپردازد. یعنی او مالیات میدهد ولی این مالیات را نمیتواند از کسی بگیرد. این اتفاق را واردکننده دارو تجربه نمیکند و از این جهت آسیب کمتری میبیند.
آسیب دیگر این است که واردکننده همه دارو را با ارز دولتی وارد کشور میکند اما همانطور که گفته شد تولیدکننده بخشی از هزینه خود را باید با ارز آزاد بپردازد.همچنین سود واردکننده سود ارزی است ولی تولیدکننده چنین سودی ندارد و دوباره از این جهت هم بیشتر از واردکننده آسیب میبیند.
ممکن است برای برخی نگرانی ایجاد شود که باید چطور مشکل دارو را حل کرد؟ ارز دولتی در هر صورت منجر به یک رانت میشود و میتوان با برداشتن این ارز، راه دیگری برای پرداخت قیمت دارو به بیماران داشت. اکثر بیماران ما تحت پوشش بیمه هستند بنابراین تفاوت قیمت ارز آزاد و دولتی که به دارو داده میشد باید صرف بیمه شود. ما باید دنبال سیستمی باشیم که بیمه را تقویت کند. امروز برخی از بیماران سر خود دارو را مصرف میکنند ولی وقتی دارو گران شود مصرف خودسرانه هم کاهش پیدا میکند.
سهمیه ارزی هم دیر رسید
با وجود اشارات این کارشناس، این ماجرا دلیل مهم دیگری هم داشته است. اخیرا سهمیه ارزی که هر سال دولت چند نوبت به تولیدکنندهها پرداخت میکند با وقفهای روبهرو شد. آنطور که مدیرکل امور دارو سازمان غذا و دارو گفته هنوز ارز ۴۲۰۰ تومانی شش ماه دوم سال برای وارد و تولید دارو داده نشده و این ژلوفن، ناپروکسن، نیستاتین و بقیه داروهای اسم برده را از سبد ما خارج کرده است.
دولت چه واکنشی داشته است؟
محمدی، مدیرکل دارو سازمان غذا و دارو خواسته که کارشناسان از تعبیر کمبود بیسابقه دارو استفاده نکنند. او گفته بخشی از کمبودهای دارو، جهانی بوده و فقط خاص ما نیست و بخشی دیگر به خاطر تحریمهاست. با این حال آخرین جلسه دولت رئیس جمهور تذکر داد و گفت وزارت بهداشت باید نگرانی کمبود دارو را رفع کند و ارز دارویی را تا آخر سال به شرکتها بپردازد که این یعنی احتمالا گرانی و کمبود ۵۰۰ قلم دارو تا اسفند ماه ادامهدار خواهد بود.
سال ۱۴۰۱ چه اتفاقی میافتد؟
اگرچه سبد دارویی ما به خاطر این علتها پاییز امسال در تنگنا قرار گرفت اما اتفاقهای بیشتری هم قرار است سال دیگر رخ دهد که قیمت دارو را حتی از امروز هم گرانتر کند. تا اینجای کار همه میدانیم که ارز دولتی دارو در لایحه بودجه ۱۴۰۱ حذف شده است. این یعنی باید در سال آینده داروها را با قیمتی بسیار بیشتر از امسال بخریم.
چقدر بیشتر؟ کارشناسان ارزیابی مختلفی دارند؛ مثلا رئیس انجمن اقتصاد سلامت ایران گفته داروی داخل ۴ و وارداتی ۷ برابر گرانتر خواهد شد و عضو کمیسیون بهداشت هم از تفاوت سه تا پنج برابری قیمت داروها از امروز تا سال دیگر خبر داده است. با این حساب همین سه قلم ژلوفن، نوافن و ناپروکسن که اول این گزارش حرف از آنها به میان آمد، ممکن است سال دیگر در یک جهش بزرگ به حداقل ورقی بیشتر از ۵۰ هزار تومان برسند.
