هفت صبح| شهر این روزها صداهای تازهای دارد؛ صداهایی که بزرگترها معنایش را خوب میدانند، اما کودکان با آنها جور دیگری مواجه میشوند. برای بزرگسالان، این صداها خبر و تحلیل و نگرانی میآورد اما برای کودکان، اغلب تبدیل میشود به تصویر. آنها جهان را با زبان دیگری روایت میکنند؛ زبانی که از مداد رنگی و کاغذ آغاز میشود. اگر چند دقیقه کنار یک کودک بنشینید و از او بخواهید چیزی بکشد، احتمال زیادی دارد در میان خانهها، آسمان، آدمها و درختها، ردّی از همین روزها هم دیده شود. شاید یک آسمان پر از خطهای تند، شاید یک خورشید بزرگ که همه چیز را روشن کرده یا شاید خانهای که دور آن آدمهایی ایستادهاند.
کودکان جهان را با نقاشی فهم میکنند. آنها با خط و رنگ، تجربههایی را بیان میکنند که هنوز واژهای برایشان پیدا نکردهاند.
در روزهایی که شهر درگیر اضطراب و خبرهای سنگین است، نقاشی برای کودکان تبدیل به راهی ساده و مهم برای بیان احساسات میشود. چیزی شبیه یک پنجره کوچک که از آن میتوانند آنچه در دل دارند بیرون بفرستند.
مداد رنگی زبان احساس
روانشناسان کودک سالهاست به یک نکته ساده اشاره میکنند: کودکان پیش از آنکه بتوانند احساسات پیچیده را با کلمات بیان کنند، آنها را در تصویر نشان میدهند.نقاشی برای کودک شبیه حرف زدن است. وقتی کودک خانهای بزرگ با پنجرههای باز میکشد، وقتی آسمانی پر از رنگهای تند میسازد یا وقتی آدمها را کنار هم مینشاند، در واقع دارد درباره احساس خود نسبت به جهان حرف میزند.
در شرایطی که محیط اطراف پر از صداها و خبرهای ناآشناست، این امکان اهمیت بیشتری پیدا میکند. نقاشی کمک میکند کودک تجربههایش را بیرون بریزد؛ بدون آنکه مجبور باشد توضیح پیچیدهای بدهد.به همین دلیل بسیاری از متخصصان حوزه کودک توصیه میکنند در چنین روزهایی، ابزارهای ساده هنری بیشتر از همیشه در دسترس کودکان باشد: کاغذ، مداد رنگی، آبرنگ، ماژیک یا حتی تکهای گچ رنگی روی زمین حیاط.
چگونه با کودکان نقاشی کنیم؟
اولین نکته ساده است: نقاشی را تبدیل به تکلیف نکنیم. کودک وقتی آزاد باشد، بهتر میتواند احساس خود را بیان کند.
به جای پرسیدن سوالهای هدایتکننده مثل «یک خانه بکش» یا «یک درخت بکش»، بهتر است فضای بازتری ایجاد شود: «هر چیزی که دوست داری بکش.»
گاهی بهترین کار این است که بزرگترها هم کنار کودک بنشینند و نقاشی بکشند. در چنین لحظههایی، کودک احساس میکند در یک بازی مشترک قرار گرفته و راحتتر تصویر میسازد.میتوان از او پرسید: «دوست داری امروز چه رنگی استفاده کنی؟» یا «فکر میکنی آسمان امروز چه رنگی است؟»
این گفتوگوهای کوچک، نقاشی را به تجربهای آرام تبدیل میکند؛ تجربهای که در آن کودک احساس امنیت میکند.نکته مهم دیگر، پرهیز از قضاوت است. اگر کودکی آسمانی تیره کشید یا شکلهایی عجیب روی کاغذ آورد، بهتر است آن را اصلاح نکنیم. برای کودک، نقاشی بیشتر از آنکه تمرین مهارت باشد، راهی برای بیان احساس است.
رنگها چه میگویند؟
کودکان در انتخاب رنگها معمولاً صادقاند. رنگها برای آنها حامل حس هستند.در روزهایی که فضای اطراف سنگین است، گاهی کودکان به سمت رنگهای تیرهتر میروند؛ خاکستری، قهوهای، آبی تیره. این انتخاب همیشه نشانه نگرانی نیست، اما میتواند بازتاب حالوهوای ذهنی باشد.
در چنین شرایطی بهتر است رنگهای روشن و متنوع هم در دسترس کودک قرار بگیرد. زرد، نارنجی، سبز روشن یا صورتی میتوانند به نقاشیها حس گرما و حرکت بدهند.
یکی از روشهای ساده این است که از کودک بخواهیم چیزهایی را که دوست دارد بکشد: یک باغ، یک حیوان، یک شهر خیالی، یا حتی آیندهای که تصور میکند.در چنین نقاشیهایی معمولاً رنگها دوباره زنده میشوند. خورشید بزرگتر میشود، درختها سبزتر میشوند و آدمها کنار هم قرار میگیرند.
نقاشی در لباس داستان
یکی از جالبترین لحظهها بعد از پایان نقاشی اتفاق میافتد. وقتی از کودک بخواهیم درباره نقاشیاش حرف بزند. گاهی او داستانی تعریف میکند که بزرگترها هرگز تصورش را نمیکردند. ممکن است خانهای که کشیده، خانهای باشد که همه در آن جمع شدهاند. یا آسمانی که کشیده، جایی باشد که خورشید دوباره بیرون آمده است. این داستانها نشان میدهد کودک چگونه جهان اطراف خود را میبیند. گاهی هم کودکان در نقاشیهایشان چیزهایی میکشند که بیشتر شبیه امید است تا ترس: درختهایی که دوباره رشد کردهاند، پرندههایی که در آسمان پرواز میکنند، یا آدمهایی که کنار هم ایستادهاند.
هنر؛ پناهگاهی کوچک برای کودکان
در روزهایی که بزرگترها مدام درگیر خبر و تحلیل هستند، کودکان بیش از هر چیز به فضاهای امن نیاز دارند. فضاهایی که در آن احساس کنند زندگی هنوز ادامه دارد.هنر میتواند یکی از سادهترین این فضاها باشد.یک میز کوچک، چند کاغذ سفید و چند مداد رنگی گاهی کافی است تا کودک ساعتی از نگرانی فاصله بگیرد. در آن لحظهها، او در حال ساختن جهانی است که خودش طراحی کرده.
شاید خانهای با پنجرههای بزرگ، شاید آسمانی پر از خورشید، شاید شهری که در آن آدمها کنار هم راه میروند.نقاشی برای کودک فقط سرگرمی نیست؛ راهی برای مرتب کردن احساسات است. راهی برای گفتن چیزهایی که هنوز زبان روشنی برایشان پیدا نکرده. و شاید به همین دلیل است که وقتی به نقاشیهای کودکان نگاه میکنیم، چیزی بیشتر از چند خط و رنگ میبینیم. ما در واقع تصویری از ذهن کودکی را میبینیم که تلاش میکند جهانش را بفهمد.
