هفت صبح، رستاک شاهولی| مهران احمدی، بازیگر و کارگردانی که پیشتر با فیلمهای سینمایی «مصادره» و «سگ بند» وارد عرصه کارگردانی سینما شده بود، اینبار با ساخت فیلم «آقای زالو» توانست تا برای بار سوم توجه مخاطبان را به ژانر کمدی-تراژدی در سینمای ایران جذب کند. «آقای زالو» روایتی غیرخطی از وقایعی است که ایران در چهلوچند سال اخیر تجربه کرده است. رخدادهایی که به ضرر عام و نفع عدهای خاص تمام میشود. احمدی در گفتوگو با هفت صبح از چالشهای ساخت فیلمهای دغدغهمدار در ایران که در تلاش هستند بازتاب دهنده معضلات اجتماعی باشند میگوید و تفاوت ژانر کمدی-تراژدی و کمدی، در سینمای ایران را توضیح میدهد.
فیلم «آقای زالو» پس از اکران در سینما و سپس اکران آنلاین در پلتفرمهای نمایش خانگی با استقبال مخاطبان عام روبهروشد، اما دیدگاه منتقدان و فعالان این حوزه کمی متفاوت بود. عدهای بر این باور هستند که فیلم «آقای زالو» آینهای است که چهل سال تاریخ معاصر ایران را بازتاب میدهد؛ اما عدهای دیگر اعتقاد دارند که این نوع بازتابها با زمان کمدی و با استفاده از شعار و سوژههای تکراری که اکثرشان در دهه شصت و هفتاد روایت میشوند، تکراری شده و دیگر نمیتواند رسالت ژانر کمدی را بهدرستی ایفا کند. شما بهعنوان کارگردان و بازیگری که سالها تجربه ایفای نقش در چنین فیلمهایی را داشتهاید این موضوع را چطور ارزیابی میکنید؟
ساخت فیلم درهر ژانر و با هر موضوعی منتقدان و مشوقان خودش را دارد. من روایت فیلم «آقای زالو» را محدود به دهه شصت نمیدانم چراکه داستان فیلم از دهه شصت آغاز و به زمان حال ختم میشود. درحقیقت این فیلم بیوپیکی(زندگینامهای) است از گذران زندگی یک شخصیت. اتفاقات و تجربیاتی که کاراکتر منوچهر جنتمکان در چهل و اندی سال گذشته، از دهه شصت تا به امروز داشته است و بهصورت یک روایت غیرخطی در این فیلم به تصویر کشیده شده است. هدف ما از ساخت فیلم «آقای زالو» با چنین موضوعی بههیچوجه مانور دادن برسر وقایع دهه شصت نبود.
دومین نکته این است که فیلم «آقای زالو» در ژانر کمدی-تراژدی ساخته شده است که این ژانر در سینمای ایران بسیار کم پیدا میشود. فیلمهایی چون «مصادره»، «سگ بند» و «آقای زالو» که کارگردانی آنها را عهدهدار بودم نیز در این ژانر بودند و مخاطب در انتهای فیلم با یک تلخی بیپایان روبهرو میشود و این خصوصیت در سینمای کمدی ما بسیار منحصربهفرد است. نظر منتقدان برای من بسیار محترم است اما اگر نظر من را بپرسید معتقد هستم «آقای زالو» در نوع خودش و از نظر ساختار بسیار کمنظیر است.
در دو دهه اخیر سینمای کمدی ایران در اکثریت قاطع، هدفی جز سودای بازار نداشته است. آثاری با مضمونها و حتی بازیگران خاص و شناخته شده که در همین ژانر، سالیانه با ترکیب و رنگ تازهای همان موارد را تولید میکنند. از نظر شما که تجربه کارگردانی سه فیلم در ژانر کمدی را داشتهاید چطور میشود ژانر کمدی را به اصل و ارزش خود بازگرداند و آیا شما تلاشی در این زمینه داشتهاید؟
قطعا هدف من از کارگردانی و ساخت فیلمهای سینمایی در ژانر کمدی علاقه عمیق من به این ژانر است و جیبی برای فروش گیشههای سینما ندوختهام. همیشه تلاش من مولف بودن در حرفه و زمینه فعالیتم بوده است. میتوانم به ضرسقاطع به شما بگویم که هیچگاه قصد الگوبرداری از کمدیهای پرفروش سینما را نداشتم و همیشه روش و سبک خودم را در عرصه فیلمسازی پیش بردم.
در سه فیلمی که کارگردانی آنها را برعهده داشتم در تلاش بودم که بازیگران توانا و متفاوتی را در کنار خود داشته باشم. در فیلم «آقای زالو» ما یازده بازیگر توانا را در کنار خود داشتیم و این برای من بسیار خوشحال کننده است. من باور دارم که یک فیلساز با ژانر کمدی بسیار بهتر میتواند دغدغههایش را بازتاب دهد؛ دغدغههایی که بازتاب آنها به هردلیلی در ژانر تراژدی و دیگر ژانرها چندان راحت نیست!
حق با شماست و البته باید بگوییم که بازتاب معضلات اجتماعی به زبان طنز و کمدی در سینمای ایران پدیده تازهای نیست. ما از سالهای ابتدایی پساز انقلاب با فیلم و سریالهای اینچنین بسیار مواجه بودیم و مهران مدیری که در این فیلم نیز ایفای نقش میکند جزو بنیانگذاران طنز تلخ در سینمای ایران بوده است. از نظر شما با توجه بهمشکلات روزافزونی که درگیرشان هستیم، هنوز ژانر کمدی میتواند انتخاب درستی برای بازتاب دادن این معضلات باشد یا فیلمسازان سینما باید به فکر بازتاب این مشکلات با استفاده از زبان دیگری باشند؟
از نظر من سینما با هر ژانر و گونهای میتواند بازتاب دهنده معضلات اجتماعی باشد. هرفیلمسازی با سبک و روش شخصی خودش این کار را انجام میدهد. هرفیلمساز به یک ژانر علاقه بیشتری دارد و در آن موفقتر است. شما به مهران مدیری اشاره کردید، اجازه دهید من نیز به داریوش مهرجویی اشاره کنم. او با زبان کمدی فیلمهایی ساخت که آثار برتری در سینما کمدی ما بهحساب میآید. برای مثال به فیلم «اجاره نشینها» یا «مهمان مامان» اشاره میکنم. داریوش مهرجویی همیشه بهعنوان یک هنرمند و یک کارگردان توانا که معضلات اجتماعی را گاه به زبان کمدی و گاه با استفاده از ژانرهای دیگر بازتاب میدهد برای من الگو بوده است. همچنین ژانر کمدی-تراژدی همیشه برای من جذاب بوده است و سعی کردهام تا در این مسیر قدم بردارم.
شما در صحبتهای خود به نکته درستی اشاره کردید که هر فیلمسازی میتواند با سبک و شیوه خاص خودش، بازتابدهنده معضلات اجتماعی باشد. با توجه به همین موضوع، روایت صریح و بیپردهای که در فیلم «آقای زالو» میبینیم، اگر در ژانری غیر از کمدی ساخته میشد، به احتمال زیاد با حواشی و حساسیتهای فراوانی روبهرو میشد. سوال من این است که آیا میتوان گفت که انتخاب ژانر کمدی برای این فیلم، یک تصمیم دو وجهی بوده است؟ یعنی هم راهکاری هوشمندانه برای بیان شفاف داستان و همزمان، نشأت گرفته از علاقه شخصی شما به این ژانر؟
درحقیقت وقایعی که در فیلم «آقای زالو» به نمایش درآمده تجربه زیسته من در چهلوچند سال گذشته است و این رخدادهایی که گاه از تلخی خندهدار میشوند تمام چیزی است در این سالها از جامعهای که در آن زندگی میکنیم دریافتهام حق با شماست. ما میتوانستیم فیلم «آقای زالو» را در ژانر تراژیک یا حتی تریلر بسازیم؛ قطعا اگر اینکار را انجام میدادیم برای اکران فیلم به مشکل بر میخوردیم!
در حقیقت کمدی از زمانی آغاز میشود که تراژدی پایان یافته است. میتوان گفت کمدی یک درجه فراتر از تراژدی است. اگر دقت کرده باشید هرگاه غم و فشار از حد بگذرد انسان شروع به خندیدن میکند و این خنده بههیچوجه از سبکسری نیست!آشنایی من با حمید اکبری، نویسنده فیلم «آقای زالو» برمیگردد به سابقه همکاریمان در فیلم «سگ بند». روایت فیلم «آقای زالو» بهعنوان یک طرح یک خطی، از طرف حمید اکبری به من معرفی شد و بهدلیل جذابیت بالای کانسپت موضوع، بسیار از آن استقبال کردم. پروسه نگارش فیلمنامه حدود یکسال زمان برد. این فیلمنامه بارها بازنویسی شد تا به یک فیلمنامه قابل فیلمبرداری تبدیل شود.
آیا در روند کارگردانی پیشآمد که بهدلیل پیشگیری از ممیزی قسمتهایی از فیلمنامه را حذف کنید؟ و آیا در نهایت این فیلم برای دریافت پروانه نمایش به حذف سکانس و ممیزی دچار شد؟
بله. ما دو سال درگیر دریافت مجوز اکران فیلم «آقای زالو» بودیم و پروسه بسیار پرفراز و نشیبی را طی کردیم. در بحث دریافت پروانه نمایش قسمتهایی از فیلم کم یا اضافه شد و این نوع دستکاری کردن فیلمها، دیگر از بدیهیات فیلمسازی در ایران تبدیل شده است. مگر میشود در ایران بدون ممیزی فیلم ساخت؟!
بازیگران چون مهران مدیری و ژاله صامتی در سکانسهای محدودی از فیلم حضور دارند. پرواضح است که یکی از معیارهای مهم یک فیلم برای جذب و ترغیب مخاطب بهتماشا، بازیگرانی است که در فیلم ایفای نقش کردهاند. دلیل محدود بودن حضور این بازیگران چه بود؟
از نظر من تایم حضور مهران مدیری در فیلم «آقای زالو» کم نیست. او حدود بیست دقیقه در این فیلم حضور دارد و ایفای نقش میکند. حضور مهران مدیری و کاراکتر منصوب به او بسیار تاثیرگذار است و من معتقد هستم یکی از بهترین و درخشانترین ایفای نقشهای او، بازی در همین فیلم بود. از جهت دیگر ارتباط من با این بازیگران توانا بسیار دوستانه و صمیمی است و قطعا از فرصتی که در اختیارم است برای حضور آنها در فیلم استفاده میکنم. درست است که بعضی از نقشها کوتاه هستند اما کوچک نیستند و نمایندگی قشر بزرگی از جامعه را برعهده دارند.
بهعنوان سوال آخر، خود شما نیز در انتهای فیلم در سه سکانس کوتاه حضور داشتید. کارگردانی آن سکانسها به چه صورت بود و امروز چقدر از نتیجه کار راضی هستید؟
من معمولا در فیلمهایی که کارگردانیشان را عهدهدار بودم یک یا دو سکانس بازی کردهام و نام آن را نوعی شیطنت بازیگری میگذارم. من باور دارم شخصیت حاج مهدی که در فیلم «آقای زالو» بازی کردم روح و وجدان این فیلم است و من علاقهمندم تا بهعنوان صاحباثر، خود آن نقش را ایفا کنم. درنهایت میخواهم به روزهای سختی که میگذرانیم اشاره کنم. بهراستی که مشکلات از حد گذشته است. سینما جزوی جدانشدنی از این مردم است و تا زمانی که حال مردم خوب نباشد حال سینما و سینماگران نیز خوب نخواهد بود. از خدا برای مردم کشورم آرامش و روزهای خوب طلب میکنم.
