هفت صبح| دومین روز از کنفرانس امنیتی مونیخ در حالی برگزار شد که فضای سالنهای مونیخ همچنان زیر سایه جنگ اوکراین، شکافهای فراآتلانتیک و نگرانی از آینده نظم جهانی قرار داشت. اگر روز نخست بیشتر به طرح دغدغهها گذشت، روز دوم صحنه صفآرایی روایتها و ارسال پیامهای حسابشده دیپلماتیک بود؛ از «شاخه زیتون» واشنگتن برای اروپا تا هشدارهای تند پکن درباره تایوان.
شاخه زیتون آمریکا برای اروپا؟
مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، سخنرانی خود را با عنوان «آمریکا در جهان» آغاز کرد؛ سخنانی که بسیاری از ناظران اروپایی آن را تلاشی برای ترمیم روابط دو سوی آتلانتیک دانستند. پس از تجربه سال گذشته و سخنان تند مقامات آمریکایی درباره اروپا، این بار لحن روبیو آشتیجویانهتر بود. او بدون انتقاد مستقیم از متحدان اروپایی بر ضرورت همکاری، تقویت ناتو و تداوم هماهنگی در قبال بحرانها تأکید کرد. تشویق ایستاده برخی حاضران نشان میداد پیام او دستکم در ظاهر با استقبال روبهرو شده است، هرچند در راهروهای کنفرانس زمزمههایی درباره «دوپهلو بودن» این پیامها شنیده میشد.
در ادامه، ولودیمیر زلنسکی نیز در دیدار با روبیو خواستار تسریع در ارسال سامانههای دفاع هوایی شد. روبیو مدعی شد رئیسجمهور آمریکا بهدنبال راهحلی پایدار برای پایان جنگ است؛ عبارتی که برخی آن را نشانه تمایل واشنگتن به آزمودن مسیرهای دیپلماتیک جدید تعبیر کردند.
اروپا، میان نگرانی و بازتعریف نقش
رهبران اروپایی در نشستهای مختلف بر این نکته پافشاری کردند که اروپا باید بیش از گذشته مسئولیت امنیت خود را بر عهده بگیرد. نخستوزیر دانمارک با اشاره به حملات روسیه به زیرساختهای انرژی اوکراین در سرمای زمستان، خواستار کنار گذاشتن «خطوط قرمز» در ارسال تسلیحات پیشرفته شد. همزمان، وزیر دفاع آلمان تأکید کرد هرگونه توافق صلح باید با ضمانتهای امنیتی معتبر برای کییف همراه باشد؛ ضمانتهایی که هم اروپا و هم آمریکا در قبال آن مسئول خواهند بود.
زلنسکی در سخنرانی خود گفت تقریباً هیچ نیروگاه سالمی در اوکراین باقی نمانده و میلیونها نفر در سرمای شدید بدون گرمایش ماندهاند. او هشدار داد که باور به پایان جنگ از طریق امتیازدهی ارضی «توهم» است و تنها تضمینهای امنیتی واقعی میتواند از تکرار تجاوز جلوگیری کند.
چین؛ هشدار درباره تایوان
در سوی دیگر، وانگ یی، وزیر خارجه چین، با لحنی هشدارآمیز نسبت به هرگونه تلاش برای عبور از «خط قرمز» پکن در قبال تایوان سخن گفت. او اعلام کرد هر سیاستی که به تحریک جداییطلبی منجر شود، میتواند به رویارویی مستقیم میان چین و آمریکا بینجامد. وانگ در عین حال تأکید کرد پکن خواهان رویکردی «مثبت و عملگرایانه» از سوی واشنگتن است، اما آماده مقابله با خطرات احتمالی نیز خواهد بود.
این سخنان در فضایی بیان شد که رقابت قدرتهای بزرگ بیش از هر زمان دیگری بر معادلات امنیتی سایه انداخته است. مونیخ امسال نه فقط درباره اوکراین، بلکه درباره آینده نظم چندقطبی و مرزهای رقابت آمریکا و چین بود.
سودان؛ جنگی در سایه
در میان تمرکز رسانهها بر اوکراین، بحران سودان نیز جایگاه ویژهای در مباحث روز دوم داشت. وزیر خارجه بریتانیا از جامعه جهانی خواست برای توقف ارسال سلاح به طرفهای درگیر در سودان اقدام کند. برآوردها حاکی از دخالت بیش از ده کشور در تأمین مالی یا تسلیحاتی این جنگ است؛ موضوعی که نشان میدهد بحرانهای آفریقا همچنان در حاشیه توجه قدرتهای بزرگ قرار دارند، اما پیامدهای انسانی آن میتواند امنیت منطقهای و حتی جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.
خاورمیانه در حاشیه اما مهم
در حاشیه نشستها، دیدار وزرای خارجه عراق و عمان درباره تحولات مذاکرات ایران و آمریکا نیز مورد توجه قرار گرفت. گفتوگو درباره آینده پرونده هستهای ایران و تلاش برای جلوگیری از تشدید تنشهای منطقهای، بخشی از دیپلماسی آرامی بود که در کنار هیاهوی اصلی کنفرانس جریان داشت. همچنین فرمانده ارتش پاکستان در دیدار با روبیو درباره همکاریهای امنیتی و مبارزه با تروریسم رایزنی کرد؛ نشانهای از آنکه مونیخ همچنان محل تلاقی پروندههای متنوع جهانی است.
امنیت فرا آتلانتیک؛ ترمیم یا تعلیق؟
اگر بخواهیم تصویری کلی از روز دوم ارائه دهیم، باید گفت مونیخ ۶۲ صحنه تلاش برای ترمیم شکافهای گذشته بود، اما نه با قطعیت کامل. اروپا بهدنبال استقلال راهبردی بیشتر است و آمریکا در پی حفظ رهبری خود، اما با ابزارهای تازه و لحن متفاوت. «شاخه زیتون» روبیو شاید نماد این تغییر لحن باشد، اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا این آشتی تاکتیکی است یا نشانه شکلگیری فصل تازهای در روابط دو سوی آتلانتیک؟
در نهایت، کنفرانس امسال نشان داد جهان در مرحله گذار حساسی قرار دارد؛ جایی که جنگ اوکراین، رقابت چین و آمریکا، بحرانهای منطقهای و چالشهای انرژی و اقلیم، همگی درهم تنیدهاند. مونیخ نه فقط محل سخنرانی، که آینهای از تردیدها، امیدها و رقابتهای عصر جدید است؛ عصری که در آن هر «شاخه زیتون» میتواند هم پیام صلح باشد و هم تاکتیکی در بازی بزرگ قدرتها.
