هفت صبح| ماهها بود که بازار خودرو ایران در تب و تاب قیمتهای نجومی میسوخت. هر روز که میگذشت، حباب قیمتها بزرگتر و بزرگتر میشد و خرید یک خودروی معمولی را به رویایی دستنیافتنی برای میلیونها ایرانی تبدیل کرده بود، اما حالا، در روزهایی که آتش جنگ منطقه معادلات را بر هم زده، این حباب کاهش یافته است، به طوری که بازار آرام و بیصدا، مثل بادکنکی آرام آرام بادش را از دست میدهد. بررسیهای میدانی از بازار خودرو نشان میدهد که قیمتها نسبت به پیش از جنگ، حدود ۱۰ درصد کاهش یافته است.
جدیدترین آمارهای منتشرشده از بازار خودرو حکایت از کاهش محسوس قیمتها در روز دوشنبه ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ دارد. دنا پلاس اتوماتیک که تا همین چند وقت پیش چشم خیلیها را خیره کرده بود، با افت ۴۵ میلیون تومانی به یک میلیارد و ۶۳۵ میلیون تومان رسید. آریسان ۲ با ۳۰ میلیون تومان کاهش افت کرد و تارا اتوماتیک V۴ نیز ۲۰ میلیون تومان عقبنشینی کرد. رانا پلاس TU۵P با کاهش ۱۷ میلیون تومانی به یک میلیارد و ۱۲۳ میلیون تومان رسید و سورن پلاس XU۷P نیز ۸ میلیون تومان پایین آمد.
هایما ۷X مدل ۱۴۰۴ با عقبگرد ۴۵ میلیون تومانی، دو میلیارد و ۵۴۰ میلیون تومان قیمت خورد و شاهین اتوماتیک G با ۴ میلیون تومان کاهش به یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان رسید. کوییک S هم ۱۳ میلیون تومان ارزانتر شد و در محدوده ۷۹۵ میلیون تومان معامله شد. این اعداد فقط بخشی از تصویر است که از نوسان بازار خودرو در دوران جنگ ترسیم میشود که در آن خبری از هیجان خرید نیست و فروشندگان برای پیدا کردن یک مشتری واقعی، حاضر شدهاند از آرزوهای میلیونیشان کوتاه بیایند.
پشت این کاهش قیمت، یک معادله موثر است که تقاضا وجود ندارد. جنگ منطقه، ناامنیهای سیاسی و اقتصادی و کاهش قدرت خرید مردم، همه دست به دست هم دادهاند تا خرید خودرو، آن هم با قیمتهای نجومی، برای بسیاری از خانوادهها به یک کالای لوکس و غیرضروری تبدیل شود. کسی که برای خرید نان شبش مشکل دارد، به خرید ماشین فکر نمیکند. کسی که آینده را در هالهای از ابهام میبیند، پولش را در خانه نگه میدارد تا شاید روز مبادا. این در حالی است که تا همین چند ماه پیش، بازار خودرو صحنه رقابتی میلیونی بود.
شکاف عمیق میان قیمت کارخانه و بازار
همین چند هفته پیش مجموع متقاضیان ثبتنام خرید خودرو به ۶ میلیون و ۸۷۳ هزار و ۳۵۸ نفر رسیده بودند، در حالی که تعداد خودروهای عرضهشده تنها ۴۹ هزار دستگاه بود. یعنی از هر ۱۴۰ نفر، فقط یک نفر شانس خرید داشت. شکاف عمیق میان قیمت کارخانه و بازار آزاد، خرید خودرو را به یک فرصت اقتصادی و نوعی بختآزمایی تبدیل کرده بود، اما امروز دیگر از آن هیجان خبری نیست. مردم به جای خرید خودرو، به فکر پسانداز نقدینگی برای روزهای سخت هستند. خریداران واقعی که توان مالی محدودی دارند، از بازار خارج شدهاند و سفتهبازان هم که همیشه به دنبال سود سریع بودند، در انتظار روشن شدن مسیر آینده، دست از خرید کشیدهاند.
واردات خودرو هم، هرچند محدود، اما در جریان است. اما نکته مهم اینجاست که این افزایش عرضه در شرایطی رخ داده که تقاضا به شدت کاهش یافته است. نتیجه طبیعی این وضعیت، کاهش قیمتهاست. وقتی تعداد فروشندگان از خریداران بیشتر باشد، ناگزیر قیمتها پایین میآید. این سادهترین قانون بازار است؛ قانونی که سالها بود در بازار خودرو ایران تعطیل شده بود.
آیا این روند ادامه خواهد یافت؟ پاسخ به چند عامل بستگی دارد. نخست، جنگ چقدر طول خواهد کشید، اگر درگیری در خاورمیانه ادامه یابد و ناامنی سیاسی و اقتصادی پایدار بماند، تقاضا برای کالاهای بادوام مثل خودرو بیش از پیش کاهش خواهد یافت. در آن صورت، قیمتها میتواند حتی بیشتر از ۱۰درصد هم پایین بیاید. دوم، قدرت خرید مردم است. اگر تورم ادامه یابد و ارزش پول ملی بیش از این آب شود، مردم توان خرید خودرو را نخواهند داشت.
این یعنی تقاضا در پایینترین سطح ممکن باقی میماند. سوم، سیاستهای دولت موثر است. اگر دولت سیاستهای افزایش عرضه را ادامه دهد و واردات را تسهیل کند، میتوان انتظار داشت که قیمتها در سطوح پایینتری تثبیت شوند. اما یک عامل مهم دیگر هم هست؛ شکاف قیمت کارخانه و بازار کاهش مییابد. تا زمانی که این شکاف معنادار باقی بماند، ثبتنامها تقاضای سفتهبازانه دارند، اما در شرایط فعلی، حتی سفتهبازان هم محتاط شدهاند. آنها خوب میدانند که خرید خودرو در قیمتهای فعلی، اگر روند نزولی ادامه پیدا کند، میتواند به زیان بزرگی تبدیل شود.
پیشبینی روند بازار خودرو
به نظر میرسد که بازار خودرو ایران در آستانه یک دوره آرامش نسبی قرار گرفته است. کاهش ۱۰ درصدی قیمتها، اگرچه خبر خوشی برای خریداران است، اما باید در چارچوب بزرگتری تحلیل شود. این کاهش، بیش از آنکه ناشی از موفقیت سیاستهای داخلی باشد، نتیجه ناامنیهای منطقهای و کاهش عمیق قدرت خرید مردم است. در روزهایی که خانوادهها برای خرید مواد غذایی اولیه خود به نقدینگی نیاز دارند، خودرو یک کالای لوکس و غیرضروری است. شاید به همین دلیل بازار خودرو، این روزها آرامترین روزهای خود را تجربه میکند.
آرامشی که اگرچه برای خریداران واقعی غنیمت است، اما برای فعالان بازار، نشانهای از رکودی عمیقتر در اقتصاد ایران محسوب میشود. اگر این روند ادامه یابد، میتوان انتظار داشت که قیمت خودروها تا پایان سال حتی ۱۵ تا ۲۰ درصد دیگر هم کاهش یابد. اما این کاهش قیمت، اگر با افزایش قدرت خرید مردم همراه نباشد، تنها به معنای تعمیق رکود در این صنعت خواهد بود. در پایان، یک حقیقت تلخ خودنمایی میکند: بازار خودرو ایران، سرانجام به نقطه تعادل نزدیک میشود، اما بهای این تعادل را مردم با رویاهای از دست رفتهشان پرداختهاند.
