هفت صبح| با آغاز درگیریهای نظامی و تشدید تنشها پس از اقدام نظامی ایالات متحده آمریکا و اسرائیل علیه ایران، تبعات جنگ تنها به حوزه سیاست و امنیت محدود نمانده و صنعت خودرو کشور را نیز درگیر کرده است. از اختلال در واردات و توقف کشتیهای حامل خودرو و قطعات در بنادر گرفته تا کند شدن خطوط مونتاژ و قفل شدن معاملات در بازار آزاد، حالا «جنگ» به متغیری تعیینکننده در معادلات تولید و قیمت خودرو تبدیل شده است.
بازار خودرو و صنعت خودرو ایران این روزها زیر سایه تحولات امنیتی منطقه، حال و روز خوشی ندارد. تجاوز غیرقانونی ایالات متحده آمریکا و اسرائیل به خاک ایران، فقط معادلات سیاسی و نظامی را بههم نریخته؛ اثر آن به شکل مستقیم و بیواسطه به بازار خودرو، خطوط تولید، بنادر و حتی قراردادهای فروش رسیده است.
صنعتی که پیش از این هم با چالشهای ارزی، تحریم، قیمتگذاری دستوری و بحران نقدینگی دستوپنجه نرم میکرد، حالا با متغیری به نام «جنگ» روبهرو شده؛ متغیری که همه چیز را در حالت تعلیق قرار داده است.
قفل شدن معاملات
در بازار آزاد خودرو، نخستین نشانهها خیلی زود ظاهر شد؛ معاملات قفل شده و نمایشگاهها تعطیل هستند. خریدار مردد است و فروشنده محتاط. در نتیجه کاهش نسبی قیمتها اما نه به معنای رونق خرید را شاهد هستیم. قیمتها در بسیاری از مدلها عقبنشینی کرده، اما معاملهای انجام نمیشود.
فعالان بازار میگویند فروشنده واقعی کم است؛ مگر کسانی که به دلایل شخصی و فوری «پول لازم» باشند. در چنین شرایطی، خودرو از یک کالای مصرفی و حتی سرمایهای، به یک دارایی راکد تبدیل شده است. خریدار منتظر روشنتر شدن افق سیاسی و امنیتی است و فروشنده نیز ترجیح میدهد دارایی خود را نگه دارد تا تکلیف آینده مشخص شود.
توقف خطوط تولید؛ اولویت با جان کارگران
در بخش تولید داخلی، وضعیت جدیتر است. خطوط تولید در کارخانههای خودروسازی متوقف شده یا با حداقل ظرفیت فعالیت میکنند. تصمیمی که بیش از هر چیز با هدف حفظ جان کارگران و کاهش ریسک در شرایط جنگی اتخاذ شده است.
صنعت خودرو صنعتی پیوسته و زنجیرهای است؛ وقتی بخشی از زنجیره از حرکت بایستد، کل سیستم مختل میشود. توقف فعالیت کارخانهها به معنای کاهش فوری تیراژ است؛ کاهش تیراژی که اثر آن نه امروز، بلکه در ماههای آینده با شدت بیشتری در بازار نمایان خواهد شد.
مونتاژیها در انتظار قطعه
اگرچه تولید خودروهای داخلی نیز آسیب دیده، اما ضربه اصلی متوجه خودروهای مونتاژی و وارداتی است. شرکتهای مونتاژکار که وابستگی مستقیم به واردات قطعات CKD دارند، اکنون با چالش جدی تأمین مواجه شدهاند. ورود قطعات به کشور با اختلال روبهرو شده و برخی محمولهها در مسیر متوقف ماندهاند.
در شرایطی که کشتیهای حامل قطعات و خودرو به دلیل ملاحظات امنیتی یا توقف تردد، امکان پهلوگیری منظم در بنادر را ندارند، خطوط مونتاژ نیز عملاً چشمانتظار قطعاتی هستند که مشخص نیست چه زمانی به مقصد برسند. نتیجه طبیعی این وضعیت، توقف یا کاهش شدید تولید خودروهای مونتاژی خواهد بود.
بنادر و گمرکات در وضعیت هشدار
از سوی دیگر، شرایط در بنادر و گمرکات نیز عادی نیست. بر اساس اطلاعات دریافتی، به برخی شرکتهای واردکننده خودرو هشدار داده شده که در اسرع وقت نسبت به ترخیص و تخلیه خودروهای خود اقدام کنند؛ حتی اگر مدارک آنها کامل نباشد. دلیل این هشدار روشن است: نگرانی از احتمال حمله به زیرساختهای بندری و از بین رفتن خودروها یا قطعات موجود در محوطههای گمرکی.
در مورد قطعات CKD نیز وضعیت مشابه است. هرگونه آسیب به محمولههای دپو شده در بنادر میتواند نهتنها به زیان مستقیم شرکتها منجر شود، بلکه زنجیره تولید ماههای آینده را نیز با بحران جدی مواجه کند. صنعت خودرو ایران که پیشتر هم تجربه توقفهای ناگهانی را داشته، این بار با ریسکی مواجه است که ابعاد آن فراتر از مسائل اقتصادی است.
سقوط واردات خودرو در نقطه اوج
نکته قابل توجه اینجاست که درست در مقطعی که آمار واردات خودرو روندی صعودی گرفته بود و برخی سیاستهای جدید مانند تحویل ۱۵ روزه و اعلام قیمت قطعی در دستور کار قرار گرفته بود، بحران جنگی معادله را برهم زد. ورود خودرو به بنادر کاهش یافته و احتمال آسیب دیدن برخی محمولهها در گمرکات نیز مطرح است.
اگر این روند ادامه پیدا کند، وارداتی که بهتازگی جان گرفته بود، بار دیگر زمین خواهد خورد. واردات که قرار بود بخشی از عطش بازار را فروبنشاند و رقابت نسبی ایجاد کند، حالا خود به متغیری نامطمئن تبدیل شده است.
آینده تولید؛ کاهش تیراژ در راه است
حتی اگر جنگ در کوتاهمدت متوقف شود و شرایط به سمت ثبات حرکت کند، اثرات آن بر صنعت خودرو با تأخیر خود را نشان خواهد داد. کاهش تولید تقریباً قطعی است؛ چه در بخش خودروهای داخلی و چه مونتاژی.
خودروساز داخلی قطعات خود را از قطعهسازانی تأمین میکند که بسیاری از آنها نیز در شرایط فعلی فعالیت خود را متوقف کرده یا با ظرفیت پایین کار میکنند. از سوی دیگر، شرکتهای مونتاژکار منتظر قطعاتی هستند که با تأخیر و هزینه بیشتر به ایران خواهند رسید. این یعنی حتی پس از پایان درگیریها، بازگشت به تیراژ پیشین زمانبر خواهد بود.
تأخیر در تحویل خودروها
این وضعیت مستقیماً بر تعهدات فروش اثر میگذارد. در حالی که در بهمنماه شاهد عرضه و فروش گسترده برخی خودروها از سوی شرکتها بودیم، اکنون احتمال تأخیر در تحویل خودروها بسیار بالاست. مشتریانی که بر اساس وعدههای تحویل کوتاهمدت ثبتنام کردهاند، ممکن است با انتظار طولانیتری روبهرو شوند.
در بازار وارداتی نیز شرایط مشابهی حاکم است. کاهش ورود خودرو به کشور، همراه با ابهام در ترخیص، میتواند تحویلهای ۱۵ روزه را به خاطرهای کوتاهمدت تبدیل کند.
بازار آزاد؛ بازگشت تورم در کمین
بازار آزاد در حال حاضر در رکود و شوک به سر میبرد، اما این وضعیت لزوماً پایدار نخواهد بود. تجربه نشان داده هرگاه عرضه کاهش یابد و همزمان تقاضا بهویژه پس از یک دوره رکود افزایش پیدا کند، شکاف میان عرضه و تقاضا به رشد قیمتها منجر میشود.
اگر جنگ متوقف شود و فضای روانی جامعه به سمت خرید حرکت کند، در شرایطی که تیراژ تولید کاهش یافته و واردات نیز افت کرده است، احتمال جهش دوباره قیمتها در بازار آزاد وجود دارد.
به بیان ساده، رکود امروز میتواند تورم فردا را در دل خود پنهان کرده باشد.
چشمانداز؛ انتظار برای ثبات
در نهایت، چشمانداز صنعت خودرو بیش از هر چیز به پایان شرایط جنگی و بازگشت ثبات در مرزهای کشور گره خورده است. بدون امنیت و ثبات، نه سرمایهگذاری معنا دارد، نه تولید پایدار و نه تجارت منظم.
یک نکته اما روشن است: حتی اگر درگیریها بهزودی متوقف شود، صنعت خودرو ایران با کاهش محسوس تولید و اختلال در عرضه مواجه خواهد شد. بازگشت به وضعیت عادی نیازمند زمان، تأمین دوباره قطعات، فعال شدن کامل زنجیره تأمین و بازیابی اعتماد بازار است.
بازاری که امروز قفل شده، ممکن است فردا با عطش خرید باز شود؛ اما اگر عرضهای در کار نباشد، نتیجه چیزی جز رشد دوباره قیمتها نخواهد بود.
