هفت صبح| برنامه دونالد ترامپ برای تشکیل «هیأت صلح» (Board of Peace یا BoP)، نهادی که قرار بود با مجوز سازمان ملل به ثبات و بازسازی خاورمیانه کمک کند، اکنون بیش از آنکه مکمل سازمان ملل باشد، نشانهای از رقابت با آن تلقی میشود؛ رقابتی که حتی مناقشه خاورمیانه را نیز به حاشیه رانده است. در ابتدا، رئیسجمهور آمریکا قصد داشت از این هیأت برای نظارت بر روند صلح و بازسازی در نوار غزه استفاده کند. سازمان ملل متحد نیز در نوامبر گذشته با تصویب قطعنامه ۲۸۰۳ شورای امنیت، به این طرح چراغ سبز داد. بااین حال، همان زمان کارشناسان حقوقی هشدار دادند که چنین ابتکاری میتواند ناقض حقوق بینالملل باشد. اکنون و تنها دو ماه بعد، شواهد نشان میدهد ترامپ قصد دارد «هیأت صلح» را مستقل از مناقشه خاورمیانه پیش ببرد. در منشور تأسیس این نهاد، حتی اشارهای به درگیری غزه نشده است.
«هیأت صلح» ترامپ چیست؟
براساس منشور، هدف این نهاد «ترویج ثبات، احیای حکمرانی قابلاعتماد و قانونی و تضمین صلح پایدار در مناطقی از جهان است که از درگیری آسیب دیده یا در معرض تهدید قرار دارند». این سند اختیارات گستردهای به رئیس هیأت میدهد و دونالد ترامپ را بهعنوان رئیس مؤسس معرفی میکند. در منشور بهصراحت آمده که دونالد جی. ترامپ رئیس مؤسس هیأت خواهد بود، آن هم مادامالعمر. پایان زودهنگام این دوره فقط در صورت استعفای داوطلبانه یا برکناری با رأی اجماعی همه کشورهای عضو ممکن است. علاوه بر این، هر رئیس موظف است هنگام کنارهگیری، جانشین خود را تعیین کند؛ جانشینی که بلافاصله وظایف رسمی را برعهده خواهد گرفت.به این ترتیب، این جایگاه بهاحتمال زیاد در اختیار ایالات متحده باقی میماند؛ مستقل از ریاستجمهوری ترامپ که طبق قانون اساسی آمریکا سه سال دیگر پایان مییابد. تا آن زمان، او نماینده ایالات متحده بهعنوان یک کشور عضو نیز خواهد بود.
اعضای هیأت چه کسانی هستند؟
طبق منشور، دعوت از کشورها برای عضویت در اختیار رئیس هیأت است. عضویت بهطور رسمی سهساله است اما امکان تمدید آن توسط رئیس وجود دارد. تنها کشورهایی که در سال نخست تأسیس، بیش از یک میلیارد دلار (حدود ۸۵۰ میلیون یورو) برای تأمین مالی هیأت پرداخت کنند، عضو دائم خواهند شد. بر اساس گزارشهای رسانهای، تاکنون حدود ۶۰ کشور دعوتنامه دریافت کردهاند. چند کشور عضو ناتو از جمله آلمان، ترکیه، مجارستان و کانادا دریافت دعوتنامه را تأیید کردهاند.
کرملین اعلام کرده ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در حال بررسی پذیرش این دعوت است. در خاورمیانه، مصر و اردن و همچنین پاکستان دریافت دعوتنامه را تأیید کردهاند. روسایجمهور آرژانتین، خاویر میلی و پاراگوئه، سانتیاگو پنیا نیز بهطور رسمی از هیأت صلح بابت این دعوت تشکر کردهاند. روز سهشنبه، امارات متحده عربی بهعنوان یکی از نخستین کشورها بهطور رسمی به این هیأت پیوست و اعلام کرد آماده است «بهطور فعال در مأموریت هیأت صلح مشارکت کند و از همکاری بیشتر، ثبات و رفاه برای همگان حمایت کند».
آیا افراد حقیقی هم به هیأت دعوت شدهاند؟
انتصاب برخی چهرهها از سوی ترامپ، از جمله دامادش جرد کوشنر، نخستوزیر پیشین بریتانیا تونی بلر، رئیس بانک جهانی آجی بانگا، میلیاردر آمریکایی مارک روان و دیگر متحدان سیاسی او واکنشهای زیادی برانگیخته است. با این حال، گزارشها حاکی است این افراد عضو شورای اصلی نیستند، بلکه در زیرکمیتههای مختلف هیأت فعالیت خواهند کرد. طبق منشور، تنها کشورها با نمایندگی رؤسای دولت یا حکومت، حق عضویت و رأیدهی در هیأت صلح را دارند.
هیأت صلح چگونه اداره میشود؟
ساختار هیأت بهشدت حول محور رئیس آن طراحی شده است. رئیس نهتنها تنها فردی است که میتواند کشورها را به عضویت دعوت کند، بلکه اختیار حذف اعضای موجود را نیز دارد. سایر اعضا میتوانند با این تصمیم مخالفت کنند اما فقط با رأی دوسوم. براساس منشور، کشورهای عضو مسئول تدوین دستورکار هستند و میتوانند طبق اصل «یک کشور، یک رأی» با اکثریت ساده درباره موضوعات مهم تصمیم بگیرند؛ از جمله بودجههای سالانه، ایجاد نهادهای وابسته، انتصاب مدیران ارشد اجرایی و تعیین سیاستهای کلان. بااین حال، تمامی این تصمیمها منوط به تأیید رئیس هیأت است.
آیا هیأت صلح رقیب سازمان ملل است؟
در نخستین بند دیباچه منشور آمده است: «صلح پایدار نیازمند قضاوت عملگرایانه، راهحلهای عقل سلیم و شجاعت فاصله گرفتن از رویکردها و نهادهایی است که بارها ناکام ماندهاند.» هرچند نامی از سازمان ملل برده نشده، ترامپ بارها این نهاد را به ناکارآمدی متهم کرده است. سازمان ملل در اکتبر ۱۹۴۵ به ابتکار فرانکلین روزولت، رئیسجمهور وقت آمریکا، تأسیس شد و اکنون ۱۹۳ کشور عضو دارد. این منشور بهروشنی برای به چالش کشیدن سازمان ملل و نشان دادن بیاعتمادی نسبت به آن طراحی شده است.
