هفت صبح| یک زلزله کمسابقه در میانه ساختار تسلیحاتی چین، حلقه داخلی رئیسجمهور را لرزاند. پرونده فساد دو ژنرال ارشد، نه فقط یک بحران انضباطی، بلکه نشانهای از شکافهای عمیقتر در ساختار وفاداری و کنترل در ارتش بزرگترین قدرت آسیایی است.
لرزش در رأس هرم نظامی
طی آخر هفته گذشته روشن شد که پکن تحقیقات رسمی علیه دو چهره کلیدی در بالاترین سطح ارتش آزادیبخش خلق را آغاز کرده است و هر دو مورد نیز با عبارت آشنای «نقض جدی انضباط» مواجهاند؛ عبارتی که همیشه در قاموس رسمی حزب کمونیست معادل «فساد ساختاری» است. ژنرال ژانگ یوشیا، نزدیکترین متحد نظامی شی جینپینگ و یکی از دو نایبرئیس کمیسیون مرکزی نظامی و ژنرال لیو ژنلی هر دو از مقامهایشان کنار گذاشته شدهاند.
کنار رفتن ژانگ که سالها نماد «وفاداری بیقید و شرط» به شی معرفی میشد، پیام سنگینی را منتقل میکند: اعتماد در پکن کالایی کمیاب شده است. کمیسیون مرکزی نظامی، فرماندهی کل نیروهای مسلح چین را در دست دارد: ارتش، نیروی دریایی، نیروی هوایی، نیروهای موشکی دارای توان هستهای، پلیس مسلح و حتی بسیج مردمی.
در این ساختار، شی جینپینگ بهعنوان رئیس کمیسیون، قدرتمندترین جایگاه سیاسی در چین را در اختیار دارد، مقامی که بر اساس اصل ۹۳ قانون اساسی، فرمانده واقعی ارتش است، نه رئیسجمهور. قدرت در چین همیشه از دهانه سلاح میگذرد؛ همان دکترین مشهور مائو: «قدرت سیاسی از لوله تفنگ بیرون میآید.»
صعود و سقوط ژنرال جنگدیده
پرونده ژانگ یوشیا از همه تکاندهندهتر است؛ او تنها عضو کمیسیون بود که مسیر نظامی را از سرباز ساده تا عالیترین مرتبه طی کرده بود. ژنرال ژانگ در سال ۱۹۶۸ به ارتش پیوست، در جنگ مرزی با ویتنام در سالهای ۱۹۷۹ و ۱۹۸۴ فرماندهی یک هنگ را برعهده داشت و بعدها فرماندهی ارتش در شمالشرق را به دست گرفت.
از آنجا وارد پکن شد و رفتهرفته به چهرهای کلیدی در ستاد کل ارتش تبدیل شد. در ساختار کمیسیون سهنفره، ژنرال ژانگ تنها فردی بود که تجربه میدانی جنگ داشت و حالا با کنار رفتن او، هیچ فرد دارای سابقه نبرد واقعی در رأس ارتش چین دیده نمیشود. برای ارتشی که شتابزده در حال مدرنسازی عظیم و ادعای «آمادگی برای جنگهای آینده» است، این موضوع پرسشبرانگیز شده. ارتباط شخصی ژانگ با شی نیز اهمیت داشت: پدران آنها در دهههای نخستین جمهوری خلق در یک جبهه خدمت کرده بودند و هر دو از یک استان میآمدند. همین نسبتها باعث شده بود ژانگ به «گزینه ترجیحی شی» بدل شود؛ حتی صعود او به پولیتبورو در ۷۲سالگی، نشانه اعتماد ویژه رهبر بود.
وقتی اعتماد فرو میپاشد
در حزب کمونیست چین، کمپینهای ضدفساد همیشه دو کارکرد داشتهاند: پاکسازی ظاهری و مهار رقبا. طی دهه گذشته، شی این ابزار را بارها برای یکدستسازی ارتش بهکار گرفته اما از اکتبر گذشته، موج تازهای علیه فرماندهان ارشد آغاز شد: ۹ فرمانده و مدیر ارشد صنایع دفاعی تحت تحقیق قرار گرفتند. این موج بهتدریج به ژانگ نزدیک شد.
بهگفته تحلیلگران، ژانگ در سال ۲۰۲۲ از حامیان سرسخت شی بود، زمانی که شی قواعد نانوشته حزب را شکست و برای سومینبار رهبری کشور را حفظ کرد اما همین نزدیکی، پس از نخستین موج پاکسازی، تبدیل به تهدید شد. برخی پژوهشگران معتقدند ژانگ احساس میکرد «محاصره شده» است و همین بیاعتمادی متقابل، سقوط او را تسریع کرد. گفته میشود حتی اگر اتهامات رسمی مانند رشوه یا سوءاستفاده از قدرت مطرح باشند، در ساختار حزب، اصل ماجرا یک چیز است: از دست رفتن اعتماد. به تعبیر یک تحلیلگر تایوانی: «وقتی اعتماد نابود شود، اتهام فقط تشریفات اداری است.»
شبکههای پنهان و جنگ قدرت
روزنامه رسمی ارتش در گزارش خود ژانگ را متهم کرد که از اختیارات تفویضشده «سوءاستفاده» کرده و هشدار داد هیچ درجه و مدالی مصونیت ایجاد نمیکند. نوع ادبیات روزنامه نشان میدهد که پکن نگران شکلگیری شبکههای وفاداری مستقل در ارتش بوده است؛ شبکههایی که میتوانند در آینده تهدیدی برای جایگاه شی باشند. کارشناسان معتقدند ژانگ حلقهای از فرماندهان وفادار ساخته بود؛ حلقهای که میتوانست بر انتصابات، تدارکات نظامی، پروژههای موشکی و صنایع دفاعی اثر بگذارد. برای رهبری چین که این روزها دغدغه «وفاداری مطلق» دارد، چنین شبکههایی خطرناکاند.
همزمان، در فضای مجازی چین لطیفههای تلخی دستبهدست میشود: «ارتش چین الان فقط با ژنرالهای خودش میجنگد.» یا: «در رژه بعدی، فرماندهاش کسی خواهد بود که نامش اعلام نمیشود!» با وجود این بحران داخلی، ارتش همچنان نمایش قدرت میدهد، بهویژه در رزمایشهای دریایی در اقیانوس آرام. بودجه نظامی چین در سال ۲۰۲۵ به ۲۲۰ میلیارد یورو رسیده، عددی که نشان میدهد پکن همچنان خود را در مسیر رقابت ابرقدرتی میبیند.
