هفت صبح| جنگی که اکنون به سومین ماه خود رسیده، تنها در خاورمیانه جریان ندارد، در واشنگتن نیز نبردی دیگر درگرفته است، نبردی برسر «اعداد، روایتها و واقعیتها». در جلسه پرتنش کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان، پیت هگست برای نخستینبار پس از آغاز درگیری، در برابر قانونگذاران قرار گرفت؛ جلسهای که بهجای شفافسازی، به صحنه تقابل مستقیم برسر هزینههای واقعی جنگ تبدیل شد. پنتاگون در این نشست اعلام کرد آمریکا تاکنون حدود ۲۵ میلیارد دلار برای جنگ با ایران هزینه کرده است.
به گفته مقامات، این رقم شامل هزینه مهمات مصرفشده، عملیات نظامی و نگهداری تجهیزات است. اما این عدد، بهسرعت با واکنشهای تند مواجه شد؛ بسیاری از نمایندگان و کارشناسان آن را نه یک برآورد جامع، بلکه تنها «بخش کوچکی از تصویر» توصیف کردند، تصویری که بهزعم آنان کوچکنمایی شده است. عدد ۲۵ میلیارد دلاری پنتاگون، در نگاه نخست ممکن است چشمگیر به نظر برسد اما در مقایسه با برآوردهای مستقل، بسیار کوچک جلوه میکند. گروهی از اقتصاددانان و قانونگذاران معتقدند هزینه واقعی این جنگ، اگر اثرات غیرمستقیم و بلندمدت آن در نظر گرفته شود، میتواند به بازهای بین ۶۳۰ میلیارد تا یک تریلیون دلار برسد.
این اختلاف، تنها یک تفاوت آماری نیست؛ بلکه بازتاب دو نگاه متفاوت به مفهوم «هزینه جنگ» است. در نگاه نظامی، هزینهها محدود به عملیات و تجهیزات است. اما در نگاه اقتصادی، جنگ زنجیرهای از پیامدها را به همراه دارد که از بازار انرژی تا سفره خانوارها را دربرمیگیرد. در همین زمینه، رو خانا با لحنی انتقادی در جلسه استماع پرسید: «آیا میدانید این جنگ در قالب افزایش قیمت بنزین و مواد غذایی، چه هزینهای بر مردم تحمیل کرده است؟» او تأکید کرد که رقم واقعی، بسیار فراتر از برآورد پنتاگون است و میتواند به صدها میلیارد دلار برسد؛ هزینهای که به طور مستقیم از جیب شهروندان پرداخت میشود.
یکی از نکات قابلتوجه، تناقض در دادههای خود پنتاگون است. در ماه مارس اعلام شده بود که تنها در شش روز نخست جنگ، ۱۱.۳ میلیارد دلار هزینه شده است. اگر این روند ادامه مییافت، هزینه سهماهه جنگ باید چندین برابر رقم ۲۵ میلیارد دلار میبود. این ناهماهنگی، به تردیدها درباره دقت و صداقت آمار رسمی دامن زده است. همزمان، دولت دونالد ترامپ درخواست بودجه دفاعی ۱.۵ تریلیون دلاری برای سال آینده را مطرح کرده است؛ افزایشی بیسابقه که از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون دیده نشده است.
این درخواست، خود بهتنهایی این پرسش را مطرح میکند که اگر هزینه جنگ محدود است، چرا چنین افزایش عظیمی در بودجه نظامی لازم به نظر میرسد؟ واقعیت این است که هزینه جنگ، بسیار فراتر از میدان نبرد گسترش یافته است. یکی از ملموسترین نمودهای این مسئله، افزایش شدید قیمت انرژی است. با تشدید درگیریها و اختلال در تردد نفتکشها در تنگه هرمز، قیمت نفت جهانی جهش یافته و به تبع آن، قیمت بنزین در آمریکا به بیش از ۴.۲۳ دلار در هر گالن رسیده است. این افزایش، تنها یک شاخص اقتصادی نیست؛ بلکه بهطور مستقیم بر زندگی روزمره مردم تأثیر گذاشته است.
افزایش هزینه حملونقل، بالا رفتن قیمت مواد غذایی و فشار بر زنجیره تأمین، همگی از پیامدهای این وضعیت هستند. به گفته برخی تحلیلها، این روند میتواند سالانه هزاران دلار بار اضافی بر هر خانوار آمریکایی تحمیل کند. همین فشار اقتصادی، به کاهش محبوبیت دولت نیز انجامیده است. نظرسنجیها نشان میدهد که تنها درصد کمی از شهروندان از عملکرد دولت در مدیریت هزینههای زندگی رضایت دارند؛ موضوعی که بهطور مستقیم با پیامدهای جنگ مرتبط دانسته میشود. اما شاید مهمترین بخش ماجرا، هزینههایی باشد که هنوز بهطور کامل محاسبه نشدهاند.
استفاده گسترده از تسلیحات پیشرفته، بهویژه سامانههای دفاعی گرانقیمت، یکی از این موارد است. برای مثال، هر موشک پاتریوت حدود ۴ میلیون دلار هزینه دارد، در حالی که بسیاری از اهداف آن، پهپادهایی با هزینهای بهمراتب کمتر هستند. در کنار این، حملات متقابل ایران به پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه، خسارات قابلتوجهی به زیرساختهای نظامی وارد کرده است.
پایگاههایی در کویت، امارات، عربستان و اردن هدف قرار گرفتهاند و گزارشها حاکی از آن است که میزان خسارات، بیش از آن چیزی است که بهصورت رسمی اعلام شده . برآوردها نشان میدهد که تنها تعمیر برخی تأسیسات کلیدی، ممکن است چند میلیارد دلار هزینه در پی داشته باشد. با این حال، مقامات پنتاگون اذعان دارند که هنوز ارزیابی دقیقی از این خسارات انجام نشده و ارقام نهایی میتواند بسیار بالاتر باشد.
در این میان، تجربه جنگهای گذشته نیز بهعنوان هشداری جدی مطرح میشود. لیندا بیلمز که پیشتر هزینه جنگ عراق را بهدرستی پیشبینی کرده بود، معتقد است که برآوردهای اولیه جنگها همیشه کمتر از واقعیت هستند. او یادآور میشود که در زمان آغاز جنگ عراق، هزینه آن حدود ۵۰ میلیارد دلار برآورد شده بود اما در نهایت به تریلیونها دلار رسید. به گفته او، جنگ علیه ایران نیز از همین الگو پیروی میکند: هزینههای کوتاهمدت، حدود ۲ میلیارد دلار در روز، تنها بخش کوچکی از هزینه واقعی هستند.
