هفت صبح، محمد حاجیمومنی| بازار مرغ و تخممرغ این روزها بار دیگر با بحران مواجه شده است. افزایش بیسابقه قیمت نهادههای دامی، ضعف زیرساختهای تولید صنعتی و نوسانات بازارگاه، تولیدکنندگان را زیر فشار قرار داده و مصرفکنندگان را از خرید پروتئین ارزان منع کرده است. برای بررسی دقیق وضعیت، با امیر اردستانی، بازرس تعاونی مرغداران استان تهران به گفتوگو نشستیم تا ابعاد بحران را از نگاه میدانی و عملیاتی بررسی کنیم.
هزینههای سرسامآور تولید و تردید در سرمایهگذاری
اردستانی با صراحت میگوید که تصور بسیاری از مردم درباره سوددهی صنعت مرغداری با واقعیت فاصله زیادی دارد: «شاید کسی که صنعت را نشناسد فکر کند تولید مرغ و تخممرغ سود کلانی دارد، اما واقعیت این است که برای یک واحد کوچک ۱۰ تا ۲۰ هزار قطعهای حداقل ۱۰ تا ۱۵ میلیارد تومان سرمایه در گردش نیاز دارید و سرمایه ثابت جداست. بازگشت سرمایه مشخص نیست و بازار با تلاطمهای شدید مواجه است.» او تأکید میکند که نوسانات قیمت نهادهها، از جمله ذرت و سویا، باعث شده بسیاری از تولیدکنندگان کوچک و متوسط در شرایط بحرانی قرار بگیرند.
نوسان بازار و نقش دلالان
بازرس تعاونی مرغداران درباره تاثیر شبکه توزیع و دلالان میگوید: «در ماههای گذشته، قیمتها بهقدری بالا رفت که مصرفکننده توان خرید نداشت و بازار داخلی کاهش شدیدی یافت. در همین حال، شرکتهای پخش و بنکداران بدون مواجهه با مشکلات تولید، از نوسان قیمت سود بردند و فشار اصلی روی تولیدکننده متمرکز شد.» این وضعیت باعث شده تولیدکنندگان ناچار باشند با زیان انباشته دست و پنجه نرم کنند و برنامهریزی بلندمدت تقریبا غیرممکن شود. اردستانی توضیح میدهد که برخی تولیدکنندگان مجبور شدند با توجه به افزایش هزینههای نهاده و تجهیزات، قیمتها را حتی بالاتر از نرخ واقعی عرضه کنند.
کاهش قدرت خرید و بحران مصرف
او به کاهش شدید قدرت خرید مردم و اثر آن بر بازار اشاره میکند: «اگر یک خانواده سه نفره بخواهد فقط تخممرغ مصرف کند، هزینهای بین ۱۰ تا ۱۳ میلیون تومان در ماه خواهد داشت. در حالی که حقوق کارگران بسیار کمتر از این است. نتیجه، کاهش مصرف و خارج شدن پروتئین ارزان از سبد غذایی مردم است.» اردستانی معتقد است که افزایش قیمتها، همراه با نوسان و نبود مدیریت دقیق بازار، باعث شده تخممرغ دیگر کالای ارزان و در دسترس برای عموم نباشد.
ضعف زیرساختها و تولید صنعتی
یکی دیگر از مشکلات اصلی صنعت، ضعف زیرساختها و استفاده از تجهیزات قدیمی است: «بسیاری از واحدهای صنعتی هنوز با روشهای سنتی و تجهیزات ناکارآمد کار میکنند. حتی در استان تهران برخی واحدها از فرغون برای جابهجایی کود استفاده میکنند و هیچ برنامه اصلاح زیرساختی ندارند.
این باعث ضایعات بالا و کاهش بهرهوری میشود.» او معتقد است تا زمانی که زیرساختها اصلاح نشود، تولید صنعتی تخممرغ نمیتواند به سطح استانداردهای جهانی برسد و همچنان با نوسان قیمت و زیان مواجه خواهد بود.
نوسان قیمت نهادهها و اثر آن بر محصول نهایی
اردستانی با اشاره به قیمت ذرت و سویا میگوید: «یک واحد کوچک روزانه حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ کیلوگرم ذرت و سویا مصرف میکند. با قیمت امروز، فقط هزینه نهادهها حدود سه و نیم میلیارد تومان میشود. این افزایش هزینه، قیمت تمامشده تخممرغ را بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ تومان به ازای هر عدد میرساند، در حالی که قیمت فروش در مغازهها گاهی تا ۱۵۰۰ تومان هم میرسد.» او تأکید میکند که این اختلاف بین قیمت تولید و فروش، ناشی از ضعف سیستم توزیع و دخالت دلالان است.
مشکلات بازارگاه و تامین نهاده
یکی از چالشهای اصلی، عدم کارایی سامانه بازارگاه است که قرار بود دسترسی تولیدکنندگان به نهادهها را تسهیل کند: «بازارگاه هنوز هم کامل شارژ نمیشود و نهادهها بهصورت نامنظم در دسترس تولیدکنندگان قرار میگیرد. در نتیجه، برنامهریزی روزانه و مدیریت تولید غیرممکن است.»
این مسئله باعث شده تولیدکنندگان به خرید با قیمتهای آزاد و بالاتر روی آورند و زیان بیشتری متحمل شوند.
صادرات محدود و چالشهای بینالمللی
اردستانی درباره صادرات تخممرغ هم توضیح میدهد: «تخممرغ محصول خوراک داخلی است و صادرات آن محدود است. واحدهای بزرگ که منابع و سرمایه دارند توانستهاند کمی صادرات انجام دهند، اما برای تولیدکنندگان کوچک، بازار داخلی هم پرریسک است و تضمینی برای بازگشت سرمایه وجود ندارد.»
تفاوت تولید صنعتی و بومی
در مصاحبه، اردستانی تفاوتهای تخممرغ صنعتی و بومی را هم تشریح میکند: «مرغ بومی ممکن است هر چند روز یک تخم بگذارد، اما انعطاف بیشتری در تغذیه دارد. مرغ صنعتی هر روز مجبور به تخمگذاری است و تغذیه آن دقیق و کنترلشده است. تغییرات در نهادهها اثر مستقیم روی کیفیت محصول دارد.» به گفته او، باور عمومی که تخممرغ صنعتی به دلیل رنگ زرده یا بستهبندی بهتر است، چندان دقیق نیست و کیفیت پروتئین محصول صنعتی با بومی متفاوت است.
