هفت صبح| بالاخره پس از 41 روز تنش و درگیری، آتشبس دو هفتهای میان آمریکا و ایران پس از پذیرش ده مادهای ایران اتفاق افتاد و یکی از بندهای آن بازگشایی تنگه هرمز با هماهنگی ایران بود که اثر زیادی بر اقتصاد دارد. این خبری در کسری از ثانیه، معادلات پیچیده بازارهای جهانی را زیر و رو کرد. نفت خام که قبل از آتشبس جهشهای تاریخی داشت، ناگهان سقوط کرد و در مقابل طلا و نقره رشد کردند درحالی که با معادلات اقتصادی همخوانی نداشت و پیشتر انتظار میرفت در زمان جنگ طلا رشد کند و در زمان آتشبس افت کند اما به دلیل انحراف جریان نقدینگی از بازارها شرایط کاملا تغییر کرد و نوسانات نیز غیرقابل پیشبینی شد.
با این حال پس از آتشبس نفت برنت از ۱۴۴ دلار به محدوده ۹۴ دلار رسید. در اوج جنگ، بسته شدن تنگه هرمز باعث شده بود روزانه حدود ۱۱ تا ۱۴ میلیون بشکه نفت از بازار جهانی حذف شود. اما با اعلام آتشبس و توافق برای بازگشایی این شاهراه حیاتی و حذف تحریمها علیه ایران، جرقه فروش گسترده در بازار نفت زده شد. نفت برنت در نخستین ساعت آتشبس در سقوطی تاریخی بیش از ۱۳درصد ریزش کرد، به زیر مرز ۱۰۰ دلار رفت و تا حدود ۹۴ دلار پایین آمد. نفت وست تگزاس اینترمدیت هم کاهشی حدود ۱۴ تا ۱۵ درصدی را تجربه کرد و به حوالی ۸۶ تا ۹۶ دلار رسید. این کاهش، یعنی برگشت به سطوح قیمتی قبل از اوجگیری تنشها.
با این حال، تحلیلگران هشدار میدهند که این آرامش شکننده است. به اعتقاد آنها، با وجود صحبتهایی درباره مذاکرات و کاهش تنش، نفت هنوز بر اساس احتمال بقای بلندمدت جنگ معامله میشود، نه فقط بر اساس سرفصلهای خبری. هر آسیب مستقیم به زیرساختهای نفتی میتواند بازار را وادار به قیمتگذاری مجدد و ادامه روند صعودی کند. این حقیقت که قیمت نفت حتی بعد از آتشبس هم بالای ۹۰ دلار مانده، نشان میدهد که ریسک ژئوپلیتیکی هنوز کاملاً از بین نرفته است، زیرا ترامپ نشان داده که چندان قابل اعتماد نیست و احتمال دارد دوباره در مذاکرات سنگاندازی کند، هرچند اینبار کمی شرایط فرق میکند و افزایش هزینه جنگ و تورم در آمریکا، ترامپ را تا آستانه استیضاح برده است.
نفس عمیق والاستریت در آستانه رکود
خبر آتشبس که روی خروجی خبرگزاریها نشست، سهامداران در بورسهای بینالمللی را از حالت تدافعی بیرون آورد. ترس از رکود تورمی جای خود را به امید به کاهش نرخ بهره و بهبود زنجیرههای تأمین داد. در والاستریت، شاخص داوجونز بیش از ۴۰۰ واحد بالا رفت و اس اند پی ۵۰۰ هم بیش از ۲ درصد جهش کرد. نزدک هم با رشد ۰.۸ درصدی به کارش پایان داد. در اروپا، نیز شاخصهای استوکس ۶۰۰ و ۵۰ به ترتیب ۱.۲ و ۱.۵ درصد رشد کردند و فرانکفورت (دکس) تا مرز ۲ درصد بالا آمد. بازار توکیو (نیکی ۲۲۵) با جهشی حدود ۵درصدی، یکی از امیدوارکنندهترین واکنشها را نشان داد. این صعود نشان میدهد که سرمایهگذاران تشنه هر نشانهای برای توقف جنگ بودند و آتشبس نفس تازهای به رگهای بازارهای ریسکی دمید.
شاید غیرمنتظرهترین رفتار بازارهای مالی، جهش همزمان طلا و نقره بود. برخلاف تصور رایج که صلح، پناهگاههای امن را تضعیف میکند، قیمت طلا از مرز ۴,۸۰۰ دلار عبور کرد و بیش از ۴ درصد رشد داشت. نقره اما عملکردی درخشانتر از خود نشان داد و جهشی حدود ۷ درصدی ثبت کرد. علت این تناقض را باید در دو عامل جست؛ اول اینکه کاهش قیمت نفت که تورمزاترین متغیر است، این انتظار را ایجاد کرد که بانکهای مرکزی برای کاهش نرخ بهره دست بازتری داشته باشند. نرخ بهره پایینتر، هزینه نگهداری طلا را کم و آن را جذابتر میکند. دوم اینکه بازارها هنوز نسبت به تداوم این صلح تردید دارند و ترجیح میدهند احتیاط پیشه کنند. تحلیلگران بر این باورند که حالا بازار تمرکز خود را به سمت اثرات اقتصادی جنگ و سیاستهای پولی معطوف کرده است.
برندگان و بازندگان واقعی
این آتشبس، خطوط مشخصی را بین برندگان و بازندگان ترسیم کرد. برندگان اصلی، واردکنندگان انرژی در آسیا و اروپا هستند. ژاپن، کره جنوبی و کشورهای اروپایی که شدیداً تحت فشار تحریمهای انرژی بودند، با کاهش قیمت نفت و بازگشایی مسیرهای تجاری نفس راحتی کشیدند. رشد ۵ درصدی شاخص نیکی و جهش بورسهای آسیایی گواه این موضوع است. بنابراین بازارهای سهام جهانی از برندگان این آتشبس بودند؛ ریسک سیستمیک فروکش کرد و سرمایه کم کم از پناهگاههای امن خارج و به سمت داراییهای ریسکی برمیگردد.
در سوی دیگر، صادرکنندگان انرژی مثل قزاقستان و روسیه و... که در دوره گرانی نفت سودهای بیسابقهای بردند، با کاهش قیمت نفت با کاهش درآمد مواجه شدند. سفتهبازان نفتی هم که روی افزایش بیپایان قیمت نفت شرط بسته بودند، با سقوط نفت متحمل زیانهای سنگینی شدند.واقعیت این است که واکنش بازارهای مالی به آتشبس خاورمیانه، یک «نفس راحت موقت» است و کاهش شدید قیمت نفت و صعود بازارهای سهام نشان میدهد که اقتصاد جهانی تشنه پایان دادن به این بحران بود. با این حال، جهش همزمان طلا و نقره نشان میدهد که سرمایهگذاران هنوز کاملاً قانع نشدهاند و منتظر راستیآزمایی تحولات سیاسی هستند.
رمزارزها در مسیر صعود
با اعلام آتشبس، بازار ارزهای دیجیتال با رشد چشمگیری همراه شد. در سطح جهانی، بیتکوین که درست قبل از اولتیماتوم ترامپ در محدوده ۶۸,۰۰۰ دلار نوسان میکرد، با انتشار خبر آتشبس جهشی سریع و خیرهکننده داشت و ظرف چند ساعت به بالای ۷۲,۰۰۰ دلار رسید. این صعود ۴.۷ تا ۵ درصدی در یک بازه کوتاه، نشان میدهد که این دارایی چقدر به تحولات ژئوپلیتیکی حساس است.
همچنین اتریوم هم با بیش از ۶ درصد افزایش، سولانا و ریپل با رشد حدود ۵ تا ۸ درصدی و دوجکوین با ۴.۳ درصد افزایش، همگی همسو با بیتکوین حرکت کردند.
یکی از جالبترین نکات، حجم عظیم خریدهای لحظهای بود. دادههای مالی نشان میدهد که بلافاصله پس از اعلام آتشبس، صرافیهای بزرگی مثل بایننس و کوینبیس و شرکتهای بازارساز مانند وینترمیوت، جمعاً بیش از ۴.۵ میلیارد دلار بیتکوین خریداری کردند. معاملهگرانی که روی جنگ و کاهش قیمت مطمئن بودند، ناگهان مجبور شدند برای پوشش ضررشان خرید کنند و روند صعودی را تسریع کنند.
در طول جنگ، رمزارزها به یک پناهگاه دیجیتال امن تبدیل شده بودند برای فرار از نوسانات شدید بورس، به همین دلیل، با کاهش ریسک سیستمیک جنگ، سرمایهگذارانی که در اوج بحران داراییهایشان را به رمزارزها تبدیل کرده بودند، با کاهش نگرانیها، شاهد افزایش ارزش سرمایهگذاریهای خود بودند. دوم، جذابیت نسبی رمزارزها در برابر دلار افزایش یافته، تتر هم که در طول جنگ به عنوان یکی از پرمعاملهترین رمزارزها در ایران شناخته میشد، با بازگشت نسبی اعتماد به بازار، نوساناتش را تعدیل کرد و به ثبات نسبی رسید، همین مسئله باعث شد که قیمت دلار در ایران نیز از ۱۶۲ هزار تومان با ۱۵۲ هزار تومان افت کند.
چشمانداز پیش رو؛ صعود موقت یا آغاز روند صعودی؟
سوال مهم این است که آیا این جهش، مقدمه شروع یک روند صعودی بلندمدت است؟ تحلیلگران نظرات متفاوتی دارند. از یک سو، رفع ریسک ژئوپلیتیکی و بازگشایی تنگه هرمز، فشار فوقالعاده روی بازارها را کم کرده و فضای لازم برای رشد را فراهم کرده است. از سوی دیگر، بعضی کارشناسان هشدار میدهند که این رشد بیش از آنکه ناشی از تغییر بنیادین باشد، ناشی از «پوشش موقعیتهای فروش» بوده و ممکن است موقتی باشد.
البته در میان مدت بازار منتظر شاخص قیمت مصرفکننده آمریکا و تصمیمات بعدی فدرال رزرو است. اگر نرخ بهره کاهش پیدا کند، نقدینگی وارد بازار میشود و بیتکوین میتواند مقاومت ۷۴,۰۰۰ دلاری را بشکند و راه برای فتح قلههای جدید هموار شود. در غیر این صورت، احتمال اصلاح و تثبیت در محدوده ۶۸ تا ۷۲ هزار دلار وجود دارد.
بنابراین آتشبس دو هفتهای در خاورمیانه، هرچند شکننده و موقت است، اما نفس تازهای به بازارهای جهانی و اقتصاد ایران دمید. نفت سقوط کرد، سهام اوج گرفت و رمزارزها بار دیگر به عنوان ابزاری کارآمد برای حفظ ارزش دارایی در برابر نوسانات اقتصادی رشد کرد. با این حال، همه نگاهها به پایبندی طرفین به این توافق و سرنوشت مذاکرات پیشرو دوخته شده است. اگر این صلح موقت به توافقی پایدار تبدیل شود، شاهد بازگشت نسبی ثبات به بازارها خواهیم بود؛ در غیر این صورت، توفانهای قبلی در مقیاسی بزرگتر باز خواهند گشت.
بنابراین آینده بازارها به شدت به دو عامل وابسته است؛ اول، سرعت بازگشت عرضه نفت ایران به بازارهای جهانی و دوم، سیاستهای جبرانی بانکهای مرکزی برای مقابله با تورمی که در این چند ماه ایجاد شده است. در کوتاهمدت، آرامش نسبی بر بازارها حاکم خواهد شد، اما تردیدها درباره پایبندی طرفین به آتشبس و چشمانداز تورمی بلندمدت، مانع از هرگونه رشد انفجاری خواهد شد.
