هفت صبح| در پنجمین هفته از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران این بار صنعت پتروشیمی کشور مورد هدف قرار گرفت. روز شنبه ۱۵ فروردین ۱۴۰۵، منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ماهشهر، قلب تپنده صنعت پتروشیمی ایران هدف حملات هوایی گسترده جنگندههای آمریکایی و اسرائیل قرار گرفت. براساس بررسیهای اولیه، شرکتهای پتروشیمی فجر ۱ و ۲، رجال و امیرکبیر مورد اصابت قرار گرفتهاند. همزمان، پتروشیمی ابوعلی و پتروشیمی بندر امام نیز در این حملات آسیب دیدهاند.
منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ماهشهر یکی از مهمترین قطبهای صنعتی ایران است. دهها مجتمع پتروشیمی در این منطقه مستقر هستند و محصولات خود را به بازارهای داخلی و خارجی عرضه میکنند. شرکت فجر انرژی خلیج فارس که در این حملات هدف قرار گرفته، به عنوان قلب تپنده منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی و تأمینکنندگان یوتیلیتی شناخته میشود. به عبارت دیگر این شرکت وظیفه تولید و تأمین برق، بخار، آب صنعتی، تفکیک هوا و تصفیه پساب برای تمام مجتمعهای پتروشیمی منطقه را بر عهده دارد.
به عبارت دیگر، هرگونه اختلال در فعالیت این شرکت، به معنای قطع خدمات زیربنایی برای دهها مجتمع پتروشیمی دیگر خواهد بود. شرکت فجر انرژی در سال ۱۳۷۷ تأسیس شده و از سال ۱۳۸۱ فعالیت عملیاتی خود را آغاز کرده است. این شرکت به عنوان نخستین شرکت یوتیلیتی متمرکز در ایران شناخته میشود و نیروگاه آن با سوخت اصلی گاز طبیعی و سوخت پشتیبان گازوئیل، ظرفیت قابلتوجهی برای تأمین انرژی صنایع پاییندستی دارد.
مشتریان اصلی شرکت فجر انرژی، مجتمعهای پتروشیمی مستقر در منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ماهشهر هستند. از جمله مهمترین مشتریان این شرکت میتوان به پتروشیمی بندر امام، پتروشیمی امیرکبیر، پتروشیمی بوعلی سینا، پتروشیمی فناوران، پتروشیمی رازی، پتروشیمی خوزستان، پتروشیمی مارون و پتروشیمی اروند اشاره کرد. با آسیب به فجر انرژی، عملاً تمام این مجتمعها با اختلال در تأمین برق، بخار و آب صنعتی مواجه خواهند شد و این اختلال، زنجیرهای از مشکلات را در تمام صنایع پاییندستی ایجاد میکند. شرکتهای پتروشیمی که در این حملات هدف قرار گرفتهاند، هر کدام نقش حیاتی در زنجیره تولید و صادرات محصولات پتروشیمی ایران دارند.
پتروشیمی امیرکبیر که در این حملات مورد اصابت قرار گرفته، یکی از تولیدکنندگان متنوعترین محصولات پلیاتیلنی در ایران است. این مجتمع در زمینی به مساحت ۵۵ هکتار در منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی واقع شده و محصولاتی از جمله انواع پلیاتیلن سبک، سنگین و سبک خطی را تولید میکند. محصولات این شرکت نه تنها نیاز داخلی را تأمین میکند، بلکه به بازارهای جهانی نیز صادر میشود. پتروشیمی بندر امام نیز که از قدیمیترین و بزرگترین مجتمعهای پتروشیمی ایران است، در این حملات آسیب دیده است.
این شرکت که در سال ۱۳۵۲ تأسیس شده، محصولاتی از جمله اتیلن، پروپیلن، بوتادین، بنزن، تولوئن و زایلینها را تولید میکند. محصولات اصلی این شرکت به محصولات میانی و فرآوردههای پایانی همچون پلیاتیلن سبک، پلیاتیلن سنگین، لاستیک مصنوعی و پلی وینیل کلراید تبدیل میشوند. پتروشیمی بوعلی نیز در این حملات هدف قرار گرفته است. این شرکت در زمینه تولید پارازایلین، بنزن، نفتا و گازمایع فعالیت میکند و محصولات خود را به شرکتهای پتروشیمی بندرامام، تندگویان، امیرکبیر، فارابی و پتروشیمی تبریز ارسال میکند.
هدف راهبردی ارتش اسرائیل و آمریکا نابودی اقتصاد ایران
حملات به شرکتهای پتروشیمی ماهشهر، تصادفی و پراکنده نیست. این حملات، بخشی از یک تهاجم حسابشده برای نابودی زیرساختهای اقتصادی ایران است. وزیر خزانهداری آمریکا پیش از این در مصاحبهای صراحتاً اعلام کرده بود که هدف، نابودی اقتصاد ایران است. صنعت پتروشیمی، پس از نفت، دومین منبع درآمد ارزی ایران به شمار میرود. سالانه میلیاردها دلار از صادرات محصولات پتروشیمی، بخش مهمی از بودجه کشور را تأمین میکند. هدف قرار گرفتن این صنعت، به معنای ضربه زدن به شریان اصلی درآمدهای ارزی ایران است.علاوه بر این، محصولات پتروشیمی به عنوان مواد اولیه هزاران صنعت پاییندستی در داخل کشور استفاده میشوند. از پلیمرها و پلاستیکها گرفته تا لاستیک و مواد شیمیایی، همه به محصولات پتروشیمی وابسته هستند. اختلال در تولید این محصولات، به معنای اختلال در زنجیره تأمین کل صنایع کشور است.
اختلال در زنجیره تأمین صنایع پاییندستی
حملات به پتروشیمیهای ماهشهر، پیامدهای اقتصادی گستردهای برای ایران خواهد داشت. نخست، کاهش صادرات است. ایران سالانه میلیاردها دلار از صادرات محصولات پتروشیمی درآمد ارزی کسب میکند. اختلال در تولید این محصولات، به معنای کاهش شدید صادرات و در نتیجه کاهش درآمدهای ارزی کشور است. این در حالی است که کشور برای تأمین کالاهای اساسی و دارو به منابع ارزی نیاز دارد.
دوم، افزایش واردات است. بسیاری از محصولات پتروشیمی به عنوان مواد اولیه در صنایع پاییندستی استفاده میشوند. با کاهش تولید داخلی، کشور ناچار به واردات این محصولات خواهد شد که این امر فشار مضاعفی بر منابع ارزی وارد میکند. سوم، اختلال در صنایع پاییندستی است. از تولید لاستیک و پلاستیک گرفته تا صنایع بستهبندی و خودروسازی، همگی به محصولات پتروشیمی وابسته هستند. اختلال در تولید این محصولات، به معنای اختلال در کل زنجیره تولید صنعتی کشور است.
حملات به منطقه ویژه پتروشیمی ماهشهر، نقطه بحرانی در جنگ اقتصادی آمریکا و اسرائیل علیه ایران است. هدف قرار گرفتن شرکتهای پتروشیمی، نشاندهنده آگاهی دشمن از اهمیت استراتژیک این صنعت برای اقتصاد ایران است. این شرکتها نقش حیاتی در پایداری تولید تمام مجتمعهای پتروشیمی منطقه دارند. آسیب به این شرکت، به معنای اختلال در کل زنجیره تولید پتروشیمی ایران است. وزیر خزانهداری آمریکا پیش از این صراحتاً اعلام کرده بود که هدف، نابودی اقتصاد ایران است. با این حال، تجربه نشان داده است که صنعت پتروشیمی ایران همواره توانسته است از بحرانها عبور کند و به تولید خود ادامه دهد. بازسازی سریع واحدهای آسیبدیده و اتخاذ تدابیر امنیتی برای حفاظت از این تأسیسات حیاتی، از جمله اقداماتی است که باید در اولویت قرار گیرد.
صنعت پتروشیمی چه جایگاهی در اقتصاد ایران دارد
صنعت پتروشیمی بعد از نفت، بزرگترین منبع درآمد ارزی ایران است و هر سال میلیاردها دلار به خزانه کشور واریز میکند. طبق گزارش شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران، در سال مالی که به اسفند ۱۴۰۴ ختم شد، مجموع صادرات محصولات پتروشیمی ایران به ۲۹.۲ میلیون تن به ارزش ۱۳ میلیارد دلار رسید. این رقم سهم قابل توجهی از صادرات غیرنفتی کشور را تشکیل میدهد. در همین دوره، فروش داخلی محصولات پتروشیمی هم به ۱۳.۱ میلیون تن به ارزش ۱۱ میلیارد دلار رسیده بود.
پیش از شروع جنگ، پیشبینی میشد که در سال ۱۴۰۵، صادرات محصولات پتروشیمی ایران به ۳۴.۸ میلیون تن به ارزش ۱۳.۶ میلیارد دلار برسد. ظرفیت اسمی تولید پتروشیمی ایران هم قرار بود در این سال به ۱۰۵ میلیون تن برسد. اما با شروع جنگ و حملات گسترده به تأسیسات پتروشیمی، این چشمانداز حسابی به خطر افتاده است.گزارش انجمن کارفرمایی صنعت پتروشیمی نشان میدهد که این صنعت در ۹ ماهه اول سال ۱۴۰۴، ۶.۷ میلیارد دلار ارز به سامانه بانکی کشور واریز کرده است. بیش از ۹۸ درصد تعهدات ارزی این صنعت هم محقق شده. از ۲۶ میلیارد دلار صادرات غیرنفتی در نیمه اول سال، سهم پتروشیمی از بازگرداندن ارز به کشور ۵ میلیارد دلار بوده است.
در سطح منطقه، صنعت پتروشیمی ایران حدود ۲۸ درصد از ظرفیت منطقه و ۲.۸ درصد از ظرفیت جهانی را در اختیار دارد. ایران با سرمایهگذاری ۶ میلیارد دلاری در ۱۵ پروژه جدید، تلاش میکرد تا ظرفیت تولید خود را تا ۱۰۷ میلیون تن بالا ببرد. اما حملات به پتروشیمیهای ماهشهر، زنجیره تأمین این صنعت حیاتی را به هم ریخته است. اگر حملات ادامه پیدا کند و تولید پتروشیمی پایین بیاید، ایران هر سال میلیاردها دلار از درآمدهای ارزی خود را از دست خواهد داد. این در حالی است که کشور برای تأمین کالاهای اساسی، دارو و بازسازی زیرساختهای آسیبدیده، به شدت به این منابع ارزی نیاز دارد. به همین دلیل حملات تلافیجویانه ایران بسیار شدید خواهد بود و قطعا سرزمینهای اشغالی را موشکباران خواهد کرد.
