هفت صبح| بازار ماهی در تهران و شهرهای بزرگ کشور در هفتههای اخیر وارد مرحلهای تازه شده است. مرحلهای که در آن میزان دسترسی و استمرار عرضه هم به همان اندازه قیمت یا کیفیت نقش دارد. با کاهش صید در آبهای جنوبی و محدود شدن ورود ماهیهای جنوب به بازار، یک جابهجایی آرام اما عمیق در سبد خرید خانوارها شکل گرفته است.
این جابهجایی به سود ماهیهای شمال و همچنین گونههای پرورشی رقم خورده و حالا قزلآلا بیش از هر زمان دیگری در مرکز انتخاب مصرفکنندگان قرار دارد.در نگاه اول، این تغییر ساده به نظر میرسد، اما وقتی جزئیات بازار بررسی میشود، تصویر پیچیدهتری دیده میشود. قیمتها، الگوهای عرضه، نوع بستهبندی و حتی نحوه خرید نشان میدهد که بازار در حال بازتعریف خود است. در این بازتعریف، ماهیهای شمال جایگزین ماهیهای جنوب شدهاند و به تدریج به بازیگر اصلی بازار تبدیل شدهاند.
بازار مسیر تازه پیدا میکند
در پی محدودیتهای ایجاد شده در صید آبهای جنوبی، جریان ورود ماهیهای دریایی به بازار تهران کاهش یافته است. این کاهش به سرعت خود را در فروشگاهها و پلتفرمهای آنلاین نشان داده و فاصلهای میان عرضه و تقاضا ایجاد کرده است. بازار اما خیلی زود واکنش نشان داده و این خلأ را با افزایش عرضه ماهیهای شمالی پر کرده است.
در این میان، ماهیهای پرورشی شمال کشور توانستهاند نقش جایگزین را به خوبی ایفا کنند. زیرساختهای پرورش، امکان تولید پایدار و دسترسی سریعتر باعث شده این محصولات در زمان کوتاه سهم بیشتری از بازار به دست آورند. در نتیجه، مصرفکنندهای که پیشتر به ماهیهای جنوب عادت داشت، حالا با گزینهای روبهرو شده که هم در دسترستر است و هم در بسیاری موارد قیمت پایینتری دارد.
قزلآلا به مرکز انتخاب رسید
در میان همه گونههای موجود، ماهی قزلآلا بیشترین نقش را در این تغییر ایفا کرده است. این ماهی که عمدتاً در مزارع پرورشی تولید میشود، حالا دیگر به انتخاب اصلی بسیاری از خانوارها تبدیل شده است. بررسی قیمتهای مشاهده شده در فروشگاههای فعال در تهران تصویر روشنی از این تغییر ارائه میدهد.
ماهی قزلآلا رودخانهای یک کیلوگرم در بازه حدود 520 هزار تا 598 هزار تومان عرضه شده است. بستههای دو کیلوگرمی نیز تا حدود یک میلیون و چهل هزار تومان و در برخی موارد تا یک میلیون و پانصد هزار تومان قیمت دارند. این اعداد در مقایسه با ماهیهای جنوب، تفاوت قابل توجهی را نشان میدهد و همین اختلاف، یکی از مهمترین عوامل تغییر رفتار مصرفکننده بوده است. در شرایطی که هزینههای خانوار افزایش یافته، انتخاب اقتصادیتر به یک ضرورت تبدیل شده است.
شوک قیمتی ماهیهای جنوب و عقبنشینی آرام بازار
در سمت دیگر بازار، ماهیهای جنوب با قیمتهایی بسیار بالاتر دیده میشوند. ماهی شیر در بسته یک کیلوگرمی حدود یک میلیون و سیصد و هشتاد هزار تومان قیمت دارد. در نمونههای فیله یا فرآوری شده، این عدد حتی تا دو میلیون و صد و نود هزار تومان نیز میرسد. ماهی حلوا سیاه نیز در بازهای حدود یک میلیون و دویست و پنجاه هزار تا بیش از دو میلیون و دویست هزار تومان معامله میشود.
این سطح قیمتی باعث شده این ماهیها از سبد مصرف روزمره فاصله بگیرند و بیشتر به کالایی خاص تبدیل شوند. در مقابل، ماهیهای شمال توانستهاند جای خالی ایجاد شده را پر کنند. ثبات نسبی قیمت و دسترسی آسانتر، این گروه از محصولات را به گزینهای پایدارتر برای مصرفکنندگان تبدیل کرده است.
بازار آنلاین و سرعت گرفتن تغییر ذائقه
یکی از عوامل مهم در سرعت گرفتن این تغییر، رشد فروشگاههای آنلاین مواد غذایی است. در این بستر، مقایسه قیمتها سادهتر شده و مصرفکننده با شفافیت بیشتری انتخاب میکند. همین شفافیت باعث شده اختلاف قیمت میان ماهیهای شمال و جنوب بیشتر دیده شود و تصمیمگیری به سمت گزینههای اقتصادیتر حرکت کند. در این فضا، ماهی قزلآلا حضور پررنگتری نسبت به سایر گونهها دارد. از بستههای یک کیلویی تا دو کیلویی، از فیله تا استیکهای آماده، تنوع عرضه باعث شده این ماهی در موقعیت رقابتی قویتری قرار بگیرد.
بازار در حال بازتعریف خودش است
آنچه امروز در بازار ماهی دیده میشود، یک تغییر مقطعی نیست. مجموعهای از عوامل اقتصادی، تولیدی و عرضه باعث شده ساختار بازار تغییر کند. در این ساختار جدید، ماهیهای شمال نقش اصلی را در تأمین نیاز بازار ایفا میکنند. اختلاف قیمت میان دو گروه ماهی، این تغییر را تثبیت کرده است.
وقتی ماهی شیر با قیمتی حدود دو برابر قزلآلا عرضه میشود، طبیعی است که مسیر انتخاب تغییر کند. این تفاوت عددی در عمل به یک تغییر رفتاری تبدیل شده است. تغییری که هم در بازار و هم در سفره خانوار دیده میشود. در مجموع، بازار ماهی امروز تصویری متفاوت از گذشته دارد. ماهیهای شمال از یک گزینه مکمل به انتخاب اصلی تبدیل شدهاند و ماهیهای جنوب جایگاه محدودتری پیدا کردهاند. این جابهجایی اگر ادامه پیدا کند، میتواند ساختار مصرف پروتئین دریایی در کشور را برای مدت طولانی تحت تأثیر قرار دهد.
