روزنامه هفت صبح، مهلا جوادپور| روز گذشته علیرضا سالم عضو شورای عالی داروخانههای ایران گفت نسخه برای سرماخوردگی باید زیر صد هزار تومان باشد و نسخه 400 تا 500 هزار تومانی غیرقابل قبول است. تجویز غیرضروری دارو توسط معدودی پزشکان و البته درخواست بیماران برای تجویز هرچه بیشتر دارو مسئلهای تازه نیست.
همین ابتدای سال بود که وزیر بهداشت اعلام کرد تجویز دارو در ایران از استاندارد جهانی بسیار بالاتر است. تجویز بیش از نیاز دارو برای بیمار این شائبه را به وجود میآورد که برخی پزشکان با برخی داروسازان و داروخانهها زد و بندی دارند. حمیدرضا قادری یکی از دلایل اصلی تجویز نسخههای پر و پیمان را فرهنگ دارویی مردم کشور میداند و معتقد است هر بیماری بسته به علائمی که دارد ممکن است درخواستهای مختلفی از پزشک خود داشته باشد اما در حقیقت یک نسخه سرماخوردگی واقعا میتواند کمتر از صد هزار تومان شود.
او در این باره به هفت صبح توضیح میدهد: «داروهای سرماخوردگی شامل یک یا دو قلم داروهای آبریزش بینی، مسکن برای بدن درد و اگر بیمار تب و سرفه هم داشته باشد داروها و شربتهای معمول داده میشود. اما در تصور بیمار، پزشک خوب پزشکی است که حتما در نسخهای که مینویسد سرم و تزریقات هم وجود داشته باشد.»
قادری در ادامه به یکی دیگر از اقلام دارویی که این روزها به نسخههای سرما خوردگی اضافه شده و منجر به هزینههای بیشتر شده است اشاره میکند: « به هر دلیلی، فرهنگ دارویی ایران در حال حرکت به سمت داروهای گیاهی است. در حال حاضر داروهای گیاهی تحت عنوان تببر و ضد سرفه تحت پوشش بیمه نیستند و اگر یک یا دو قلم از آنها در نسخه باشد میتواند یک سوم قیمت نسخه را تشکیل دهد.
پیش از این برای سرفه دیفن هیدرامین، گایافنزین یا اکسپکتورانت میدادند. اینها هم تحت پوشش بیمه هستند هم خیلی ارزان. اما این موارد تنها میتواند بخشی از علل افزایش قیمت نسخه باشد.» این پزشک همچنین اضافه میکند که بیماران در روزهای اول تا سوم بیماری بهتر است با داروهای ضد سرماخوردگی و سوپ و مایعات خوددرمانی کنند اما اکثرا به دلایل معیشتی روز اول به پزشک مراجعه میکنند تا بتوانند در محل کار حاضر شوند.
او در ادامه درباره داروهای مربوط به درمان آنفلوآنزا میگوید: «آنفلوآنزا پرهزینهتر از سرماخوردگی است چرا که بیمار بیحال و بیاشتها میشود و گاه پزشک مجبور است برای ثابت نگه داشتن وضعیت او و همچنین حمایت از بیمار سرم و تزریقات بنویسد. با توجه به نوع آنفلوآنزا دارو میتواند تغییر کند اما قرصی که روند آنفلوآنزا را متوقف میکند دارویی است به نام اوسلتامیویر.
مصرف چهار تا پنج عدد از این دارو که فقط با نسخه و ترجیحا با نسخه پزشک متخصص فروخته میشود، میتواند در بهبود فرد تاثیر بسزایی داشته باشد اما در کنار آن هم بسته به حال بیمار داروهای دیگری هم ممکن است نوشته شود. قیمت این دارو با بیمه ارزان است اما بدون بیمه قابل توجه خواهد بود.»
او در ادامه میگوید: «برخی پزشکان علاقه دارند نسخههای سنگین بنویسند. مثلا برای یک مریضی ساده آمپول و سرم و قرص مینویسند. بخشی از دلایل این پدیده میتواند مربوط به تشخیص پزشک بر مقاومت بدن بیمار به داروهای ساده باشد و بخش دیگر آن میتواند مربوط به «دیکوتومی» باشد؛ یعنی زد و بند بین پزشک و داروخانه، تزریقات و مدیر درمانگاه.»
قادری درباره اصطلاحی مربوط به اخلاق پزشکی صحبت میکند که به معنای مشارکت و تقسیم ناآشکار حق درمان مانند پورسانت و کمیسیون است. قراردادی که به طور آشکار بین معدودی پزشک و داروساز و داروخانه وجود دارد و حس میشود اما قراردادی غیرقانونی و شفاهی است.
همانطور که سید علی فاطمی، نایب رئیس انجمن داروسازان پیش از این به هفت صبح گفته بود، برخی شرکتهای داروسازی با برگزاری سمینارهای مختلف و اهدای هدایای متنوع پزشک را تشویق میکنند تا آن کالا را بیشتر تجویز کند. دکتر قادری هم در این باره توضیح میدهد:
«هیچوقت پزشک نباید برای کسب درآمد با داروخانه یا آزمایشگاه و تزریقات رفت و آمد مالی داشته باشد. این اتفاق همه جای دنیا از جمله در ایران رایج است و اصلا کسی نمیتواند این زد و بندهای مالی را کتمان کند اما اینکه چند درصد پزشکان و داروسازان مرتکب دیکوتومی میشوند مشخص نیست. از طرفی فرهنگ دارویی ما بزرگترین مشوق پزشکان و داروخانههاست که با خیال راحت فروششان بالا برود.»
البته قادری تاکید میکند که این زد و بندها بیشتر بین پزشکان متخصص و فوق متخصص و داروسازان و برای داروهای پوستی یا تخصصی شکل میگیرد: «اگر یک پزشک عمومی بخواهد با این روند غیر اخلاقی پولی در آورد 10تا 20نسخه آنفلوآنزای سنگین باید بنویسد. در حالی که یک متخصص با همان یک نسخه میتواند این کار را بکند.
داروسازانی هستند که سعی دارند نظر متخصصان و فوق متخصصان را جلب کنند و در عوض هدایایی به او بدهند. مثلا امکان مسافرت آن پزشک را به فلان کشور اروپایی برای شرکت در سمینار علمی فراهم کنند یا سیستم دکوراسیون مطب پزشک را درست کنند.» او در آخر تاکید میکند که هیچ پزشکی حق ندارد بیمارش را به سمت داروخانه یا آزمایشگاه یا مرکز رادیولوژی مشخصی هدایت کند.
حتی در محوطه اتاق پزشک نباید هیچگونه تبلیغ برند یک محصول پزشکی وجود داشته باشد. تبلیغ هرگونه دارو هم تخلف محسوب میشود. او در این باره میگوید: «توصیه به خرید از یک داروخانه مشخص غلط است مگر اینکه داروخانه ویژگی خاصی داشته باشد. مثلا داروخانه هلالاحمر باشد و همه داروهای لازمه را داشته باشد.
معمولا بعضی داروخانهها کوچکتر هستند و بسته به میزان مشتری جنس میآورند و جنسهای آنها ناکامل است. یک موضوعی که خیلی شایع است و تخلف محسوب میشود این است که پزشک نسخه را طوری بنویسد که فقط یک داروخانه بتواند آن را بخواند. همچنین پزشک نباید اصرار کند که بیمار حتما یک برند مشخص را از یک داروخانه مشخص بگیرد مگر در بیماریهای خاص مثل تشنج که میتواند تفاوت معناداری در درمان داشته باشد.»
