روزنامه هفت صبح، نگین باقری| برندگان نهایی امسال جایزه معمار جمعه در باشگاه آرارات تهران مشخص شدند. نکته جالب اینکه امسال دو مورد از معماریهایی که از آنها تقدیر شد در محله جلفای اصفهان قرار داشتند. همچنین در حالی که معمولا معماران شیرازی تا پیش از این برنده اغلب مسابقات کشوری میشدند، این بار 6 جایگاه را تهرانیها فتح کردند. البته دست معماریهای تهران از رتبههای اول در هر چهار بخش مسابقه کوتاه ماند.
رتبههای اول به دو اثر در اصفهان، یکی در شیراز و یک واحد دیگر در کرمان رسید. این مسابقه 4 بخش دارد که شامل آپارتمان، واحدهای بازسازی شده، تک واحدیها و ساختمانهای عمومی میشود. به جز این استانها که اسم بردیم یک فضای عمومی هم در استان لرستان در جمع برندگان قرار داشت. آخرین نکته قابل ذکر هم این بود که برخی از استودیوهای برتر امسال پیش از این در سال 1401 بابت طراحی و ساخت آثار دیگر جایزه معمار سال را برده بودند که در گزارش زیر به همه این جزئیات اشاره شده.
رتبه اول بخش تک واحدی: خونه خاکی، اصفهان
در یکی از شهرهای کوچک اصفهان به نام قهدریجان یک خانه 100 متری روی بقایای یک روستای تاریخی بنا شده. این خانه حالا توانسته به رتبه اول بخش تک واحدی برسد. با اینکه تقسیمات وزارت کشور اینجا را یک شهر نام گذاری کرده اما از نظر امکانات و فضای کلی قهدریجان یک روستای بزرگ است که از قضا همین هم مورد توجه معمار بنا قرار گرفته.
استودیو ایزدی با طراحی پدرام ایزدی این واحد مسکونی را طوری بنا کرده که نتیجه نهایی نه یک ویلا، بلکه یک خانه روستایی باشد. خانهای که از فضاهای قدیمی الهام گرفته. مثلا سطح دیوارها طرح سیمانی دارد. سرویس بهداشتی و حمام اگرچه کاملا جدید و خلاقانه است اما باز با فضای روستایی ضد و نقیض نیست. از همه جالبتر مهمانخانه بوده که در ساخت فضا، جنس در و دیوار و بعد هم در چیدمان از خانههای روستایی بیابانی ایده گرفته.
از همه جالبتر سقف بخشی از حیاط و راهروهای بیرونی آن است که از حصیر درست شده تا بتواند نقشی در خنک کردن هوا هم داشته باشد. کف حیاط هم شن و سنگ ریزه گرفته. کلیتش را بخواهید این است که در همه بخشها سعی شده معیار اصلی سادگی باشد. یک نوع سادگی روستایی که با آن چیزی که ما عنوان مینیمال را برایش میگذاریم فرق دارد.
شاید در نگاه اول ساخت یک خانه در روستای قهدریجان که مردم محلی به آن قهدریجون میگویند با این وقت و طرح و ایده ها خیلی خلاقانه به نظر برسد اما اگر به سابقه معمار آن نگاه کنیم میبینیم که سال 1401 هم یک ویلای دیگر در همین نقطه همین استودیو ایزدی طراحی کرده و ساخته که شباهت بسیار زیادی به همین خونه خاکی دارد.
برنده بخش بازسازی:دوباره، خانه
معماران جوان این خانه قصه دوباره خانه را در اینستاگرامشان تعریف کردهاند. ماجرا وقتی شروع میشود که زوج جوانی یک قطعه زمین در محله جلفای اصفهان میخرند که یک خانه مدرن و امروزی در آن بسازند. در مجاورت آنها یک کلیسای 400 ساله بوده. این دو نفر بعد از خرید متوجه میشوند زمین و خانه قدیمی که آنها خریدهاند هم همین حدودها سن و سال دارد.
برای همین برنامه کوبیدن و ساختن خانه تغییر میکند. همانطور که تا حدودی از اسم این پروژه هم مشخص است، «دوباره خانه» تبدیل به یک پروژه بازسازی میشود. الهام گرامیزاده نایینی، احسان حسینی وسط شهر اصفهان این بنای قدیمی را زنده نگه میدارند. این دو نفر معمار و طراحان این بنا بودند.
خانهای که از دو بخش تشکیل شده و وسط این دو قسمت یک فضای باز به عنوان حیاط و استخر دارد. دیوارههای گلی بنای قدیمی حفظ شده اما سر و شکل مقاوم تری گرفته و از شلختگی قبل درآمده. خود دیواره اصلی درست مثل دیوارهای محله جلفا در مرکز شهر اصفهان است و نظم محله را به هم نزده. نکته جالب دیگر خانه آنها این است که معمولا بناهای تاریخی این شهر تبدیل به کافه رستوران یا اقامتگاه شده و این یکی از معدود بناهای قدیمی است که به شکل خانه بازسازی شده.
اگرچه دیوارههای بیرونی سنتی هستند اما نمای درونی کمی با محله در تضاد است و راستش را بخواهید این ستونهای سفید در بین یک فضای خاکی رنگ توی ذوق میزند. آن چه حیاط را از فضای ساختمان جدا میکند، دو طبقه دیوار شیشهای بوده که جنس مات دارد و هیچ اشرافی به داخل بنا نیست.
در عین سنتی بودن، از سازههای هایتک هم برای ساختمان مرکزی استفاده شده. از این فضاهای تو در تو چند تراس هم باقی مانده که با ایستادن روی یکی از آنها میشود مثل خانههای قدیمی به کوچه و رفت و آمد مردم نگاه کرد. این دو معمار دهه شصتی قبلا هم در سالهای 1387 تا 1393 رتبههای مختلفی در جایزه معمار سال به دست آورده بودند.
برنده بخش آپارتمان: ساختمان صحرا
طراحان ساختمان 4 طبقه صحرا در میدان خواجو کرمان نمای بیرونی ساختمان را از نی ساختهاند و این احتمالا مهمترین وجه ممیزه طراحی آنها باشد. سازهای صددرصد همسو با اقلیم شهر کرمان؛ چراکه زیر این نیها چیزی شبیه آفتابگیر شکل میگیرد که از همه جالبتر قابلیت باز و بسته شدن دارد. فایدهاش چیست؟
این پوسته رویی در خانه سایه میاندازد و دما را در شهر نسبتا کویری کرمان پایین میآورد. استودیو علی بهمنیار و محمود ابراهیمی، معماران این بنا «ما» نام دارد که سال 1392 تاسیس شده. یکی از پروژههای جذاب یک لابی و پارکینگ در کرمان بود که یکی از آثار منتخب دومین دوره دوسالانه و پنجمین جایزه ملی طراحی داخلی دهه 90 بود.
برندگان عمومی:خانه کارگری
این بنا، خانه، ساختمان، مخروبه یا هر اسم دیگر را فرشید روزی طلب و محمد حسن تاجیک در شیراز طراحی کرده بودند. آنها قبلا باغ پونه زار را اطراف شهر شیراز در کارنامه خود داشتند که چندین جایزه مختلف برده. این اثر دفتر شید به نام خانه کارگری در مسابقه معماری شیراز هم پر سر و صدا شد چرا که اصلا هیچ سازه تر و تمیزی در آن به کار نرفته.
ساختمان ترکیبی از آجر و سیمان و همه مواد ارزان قیمت بازار مصالح است. حتی آینه حمام یک آینه شکسته قناس. برای همین بعد از برنده شدن در مسابقه شیراز منتقدان زیادی در عکسهای اثر کامنتهای منفی گذاشتند. اینطور شد که دفتر معماری شید بعد از انتقادها این توضیح انتلکتوال را داد: «خانه کارگری نه مکانی ایدهآل است و نه یک ساختمان اکازیون و نه تلاشی جهت استاندارد شدن.
در پرداخت تمیز نیست و از کارت پستالی شدن گذشته.» در واقع به نظر اینطور میرسد که معماران با این طراحی در تلاش بودند جایی برای کارگر در معماری روز پیدا کنند؛ اما چیزی که مبهم است این بوده که پس نیازهای کارگر چه؟ مثلا حمام خانه کارگری سقف نمیخواهد؟ یا چون بر اثر فقر خانه کارگرها ساده ساخته میشود باید همان چینش را با همان طراحی تکرار کرد؟ این ها سوالهای بی جوابی بودند که دفتر شید بی پاسخ گذاشت.
رتبه دوم فضای عمومی و تک واحدی
حالا که تا اینجا آمدیم حیف است به رتبه دوم بخش عمومی نگاه نیاندازیم. چرا که طراحی و فضای آن کاملا از بقیه رتبهها متفاوت و متمایز است. اسم این مکان «صحنهای برای رویداد شهر» بوده که در لرستان ساخته شده. یک پلازا یا فضای باز شهری برای گفت و گو، تئاتر، نمایش یا تبدیل شدن به پاتوق که خود را با رنگ قرمز دیوار و زمین از بقیه فضا جدا کرده.
رتبه دوم مسکن تک واحدی یک نکته ویژه دارد. ما بالاتر تعریف کردیم که تیم خونه خاکی در پس زمینه چه داستانهایی در محله جلفا ساخته شد. نکته رتبه دوم این بخش هم این بوده که باز به خانهای در جلفا تعلق گرفته که این بار نام آن را خانه شماره 10 گذاشتهاند و البته هیچ توضیح دیگری درباره این بنا وجود ندارد که بشود اضافه کرد.
