روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی | الهام علیاف، رئیسجمهوری آذربایجان دیروز در سخنرانی خود در بیستوهفتمین نشست شورای وزیران سازمان همکاری اقتصادی گفت: «با جمهوری اسلامی ایران توافق شده است که از خاک این کشور برای احداث بزرگراه و راهآهن برای اطمینان از دسترسی به جمهوری خودمختار نخجوان استفاده شود.»
شاید این جمله را بتوان پایانی برای آرزوی کریدور زنگزور توصیف کرد که آذربایجان دوست داشت آن را از داخل خاک ارمنستان بکشد و ایران با آن مخالف بود چرا که راه ارتباطی ایران با اروپا را صرفا در اختیار دو کشور آذربایجان و ترکیه قرار میداد و عملا ارمنستان را از فهرست همسایگان ایران خارج میکرد.
با این حال در کنار اهمیت ژئوپلتیکی این خبر، میتوان آن را از زاویهای دیگر نیز بررسی کرد و آن هم احتمال رونق اقتصادی در شهرستانهای شمال غربی ایران. با هم ببینیم که این خبر میتواند چه سودی برای مردمان این بخش از کشور داشته باشد.
یک: ایران و جمهوری آذربایجان توافق کردند که یک پل برای عبور زمینی از رودخانه ارس در مرز خود ایجاد کنند. گفته شده بود که عملیات اجرایی ساخت این پل از شهریور سال ۱۴۰۱ آغاز شده ولی چهار روز پیش با حضور مهرداد بذرپاش، وزیر راه و شهرسازی و مصطفی یف، معاون نخستوزیر جمهوری آذربایجان مراسم دیگری برای آغاز عملیات ساخت این پل گرفته شد.
این پل ۲۲۰متر طول و ۲۵متر عرض خواهد داشت و قرار است ظرف یکسال ساخته شود و همزمان در دو طرف مرز، گمرک هم ساخته شود تا از این مرز، روزانه ۱۱۰۰ وسیله نقلیه بتوانند عبور کنند. همزمان قرار است به موازات آن یک پل برای عبور راهآهن نیز ساخته شود. نزدیکترین راهآهن البته به این منطقه راهآهن جلفا به تبریز است و از این رو بعدا باید ایران فکری به حال اتصال این بخش به شبکه ریلی داخلی هم بکند.
ایران و جمهوری آذربایجان ۶۹۸کیلومتر مرز دارند که حدود 100کیلومتر از آن در استان آذربایجان شرقی و به طور مشخص شهرستان خداآفرین است. پلی هم که قرار است در مرز بین دو کشور ساخته شود به این شهرستان (به طور مشخص منطقه کلاله در بخش منجوان) ختم خواهد شد. پس از آن خودروها با عبور از شهرستانهای اهر و تبریز خود را به پلدشت خواهند رساند که نقطه مرزی بین ایران و نخجوان است.
دو: اما این تنها تحولی نیست که قرار است در این منطقه اتفاق بیفتد. یکی دیگر از توافقهای ایران و آذربایجان دو برابر شدن ظرفیت عبور و مرور از سه پایانه دیگر مرزی یعنی آستارا، بیلهسوار و پلدشت است. قرار است میزان تردد از این سه پایانه به دو هزار وسیله نقلیه در روز برسد. این سه منطقه مرزی در سه استان گیلان، اردبیل و آذربایجان غربی قرار گرفتهاند.
سه: تحول دیگر اما قرار است در بندر آستارا اتفاق بیفتد. بندری که یک نقطه کلیدی در کریدور شمال- جنوب است و قرار است اولین نقطه اتصال ایران در شمال به کشورهایی مثل آذربایجان و روسیه باشد. بعد از طرح توسعه بندر این شهر و نیز اتصال راهآهن آذربایجان به این شهر با عنوان پروژه آستارا-آستارا، حالا ظرف سه سال آینده، قرار است با اتصال شهر آستارا به شبکه ریلی کشور از طریق پروژه رشت- آستارا، به گفته مسئولان شاهد جابهجایی یک میلیون مسافر و ۱۰میلیون تن بار خواهد بود و درآمدی ۲۰میلیارد دلاری را برای کشور بهدست خواهد آورد.
آخرین وضعیت پروژه که قرار است تامین مالی حدودا ۲میلیارد یورویی آن از سوی روسیه صورت بگیرد این است که در اردیبهشت توافق کلی برای انجام این پروژه انجام شد و مذاکرات برای انعقاد قرارداد تجاری تا ۵۰درصد پیشرفت داشته است. قرار است عملیات اجرایی این پروژه قبل از پایان سال ۲۰۲۳ شروع شود و در سال نخست ساخت، پیشرفت ۲۵درصدی داشته باشد که این رقم در سال دوم به ۵۰درصد میرسد و در سال سوم و پایانی ۲۵درصد نهایی کار پیش خواهد رفت.
چهار: یک توافق دیگر ایران و آذربایجان که البته هنوز به مرحله اجرایی نرسیده است اتصال شهرستان پارسآباد از توابع استان اردبیل با اجرای ۵ کیلومتر راهآهن به شبکه ریلی آذربایجان است تا در آن بهاصطلاح یک بارانداز ریلی ساخته شود. در واقع قرار است کالاها از طریق کامیون به این منطقه متصل شود و پس از آن از این منطقه، از طریق راهآهن وارد شبکه ریلی آذربایجان شود.
بنابراین میتوان گفت اگر جمهوری آذربایجان به توافقهای خود پایبند بماند و در این منطقه صلح برقرار باشد، سالهای آینده، سالهای خوبی برای مردمان ساکن در منطقه شمال غربی کشور باشد که به دو گوش گربه میماند. از آستارای گیلان گرفته تا پارسآباد و بیلهسوار اردبیل و خداآفرین آذربایجان شرقی و پلدشت در آذربایجان غربی.
