روزنامه هفت صبح، فاطمه رجبی| دیروز نمایندههای مجلس در جریان رسیدگی به جزئیات برنامه هفتم توسعهبخشی را تصویب کردند که به دولت اجازه میدهد داراییهای ثابت شرکتهای دولتی دارای زیان انباشته را تا پایان سال دوم برنامه یکبار مورد تجدید ارزیابی قرار دهد. این یعنی دولت میتواند با تجدید ارزیابی داراییهای ثابت این شرکتها به افزایش سرمایه آنها کمک کند چرا که قطعا ارزش داراییهای ثابت آنها که معمولا ملک و ساختمان است افزایش پیدا کرده و ترازشان بهبود پیدا میکند.
نمایندهها همچنین تصمیم گرفتند که این افزایش سرمایه معاف از پرداخت مالیات باشد و باید حسب مورد به حساب افزایش سرمایه دولت یا شرکت دولتی سهامدار در شرکتهای دولتی واریز شود. به اعتقاد خیلیها این تصمیم میتواند روح تازهای به شرکتهای زیانده دولتی بدمد اما خیلیهای دیگر معتقدند که این اجازه دیر یا زود داده میشد و قبلا هم تقریبا در میانه هر برنامه توسعهای چنین بندی وجود داشته است
اما بههر حال بد نیست به همین بهانه بررسی کنیم که زیاندهترین شرکتهای دولتی کدامها هستند که قرار است داراییهایشان تجدید ارزیابی شود؟ البته باید حواسمان باشد که وقتی از شرکتهای دولتی حرف میزنیم منظورمان شرکتهای اقتصادی است، دیگر سراغ سازمانهای دولتی نمیرویم و به همین دلیل در این لیست بهعنوان مثال صداوسیما را نمیبینیم که یکی از زیاندهترین سازمانهای دولتی است و طبق پیشبینی مرکز پژوهشهای مجلس بیشتر از ۷۵میلیارد ریال زیان فقط برای سال ۱۴۰۲ خواهد داشت.
یک- شرکت مادرتخصصی بازرگانی ایران
اینطور که سال گذشته سازمان حسابرسی اعلام کرد شرکت مادر تخصصی بازرگانی دولتی ایران بین شرکتهای دولتی که ماموریت اقتصادی دارند با نزدیک به ۲۹ هزار میلیارد تومان زیان انباشته در صدر جدول ایستاده است. این شرکت که زیرمجموعه وزارت جهاد کشاورزی است و تاریخ تاسیس آن به سال ۱۳۵۳ برمیگردد، در زمینه بازرگانی دولتی و سیاستگذاری فعالیت میکند و وظیفههای مهمی دارد مانند خرید تضمینی کالاهای اساسی تولید داخل مثل گندم و همینطور واردات و توزیع کالاهای اساسی وارداتی و تامین ذخیره استراتژیک این کالاها.
همین چند عبارت برای اینکه دلیل زیانده بودن این شرکت را بفهمید کافی است، دولت و نهادهای دیگر تعیین میکنند که این کالاها با چه قیمتی روانه بازار شوند و سرکوب قیمت کالاهای اساسی نتیجهای غیر از زیانده شدن متولی خرید تضمینی، واردات و توزیع آنها ندارد. در واقع سیاستهای تکلیفی دولت برای ارزان نگه داشتن کالاهای اساسی اصلیترین دلیل زیان انباشته کلان این شرکت است و خود دولت هم مکلف است که چرخ شرکت را با وجود چنین زیان انباشتهای به کمک انواع سوبسیدها و روشهای دیگر بچرخاند.
دو- بانک سپه
یکی دیگر از شرکتهای دولتی زیانده که با اختلاف از رتبههای سوم و چهارم، در مقام دوم ایستاده بانک سپه است که نهتنها در سالهای ۹۹ و ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ زیان انباشته کلان داشته بلکه طبق پیشبینی مرکز پژوهشها در سال ۱۴۰۲ هم رتبه بالایی از نظر زیاندهی خواهد داشت. اینطور که پارسال سازمان حسابرسی اعلام کرد این بانک زیان انباشته ۲۶ هزار میلیاردی داشته است.
یکی از اصلیترین دلایلی که برای این حجم بالای زیان انباشته در قدیمیترین بانک کشور اعلام میشود اتفاقی است که با ادغام بانکها و موسسات ورشکسته زیرمجموعه نیروهای مسلح در این بانک رخ داد. بحث ادغام چهار بانک و یک موسسه اعتباری در بانک سپه از سال ۹۶ مطرح شد. در نهایت در سال ۹۷ در پی مصوبات شورای پول و اعتبار و شورایعالی هماهنگی اقتصادی سران قوا با هدف اصلاح نظام بانکی، بانکها و موسسه اعتباری نظامی («انصار»، «قوامین»، «حکمت ایرانیان»، «مهراقتصاد» و «موسسه اعتباری کوثر») در بانک سپه ادغام شدند.
بانک سپه پیش از ادغام با موسسات بانکی مشکلاتی داشت، پس از ادغام این پنج بانک و موسسه اعتباری؛ میزان زیان انباشته بانک سپه افزوده شد و چنین کارنامهای بهبار آمد. طی سالهای گذشته بارها دولت و بانک مرکزی برای بهبود تراز بانک سپه اقدام کردهاند اما بهنظر نمیرسد این اقدامات چنان که باید کافی یا موثر بوده باشند.
سه و چهار- برقیها
با توجه به وضعیت برق در ایران اصلا عجیب نیست که شرکت توانیر در فهرست زیاندهترین شرکتهای دولتی باشد البته زیان ۴ هزارمیلیارد تومانی آن با زیان انباشته رتبههای اول و دوم قابل مقایسه نیست اما آنقدر زیاد هست که اسم آن را در فهرست زیاندهترینها قرار دهد. آمارها میگویند که وضعیت شرکت توانیر با توجه به افزایش قیمت برق طی سالهای اخیر از ۱۳ هزار میلیارد تومان به این مقدار رسیده است.
اینطور که سندهای سازمان حسابرسی نشان میدهد «ارائه کالاها و خدمات به قیمت تکلیفی» اصلیترین دلیل تراز منفی و زیانده بودن شرکت توانیر است و این شرکت هم مانند بسیاری از شرکتهای دولتی دیگر مجبور است خدمات و کالاهایش یعنی همان برق و سایر خدمات مربوط به آن را با قیمتی که دولت تعیین میکند، بفروشد در حالی که برای خودش بسیار گرانتر تمام میشود اما آیا دولت این فاصله را به خوبی با بودجه پر میکند؟ فرسودگی شبکه برق کشور و هماهنک نبودن میزان تولید برق با مصرف نشان میدهد که به هر حال مشکلاتی در این زمینه وجود دارد.
رتبه چهارم هم به شرکت تولید نیروی برق حرارتی اختصاص دارد که آن هم با حدود ۴ هزار میلیارد تومان زیان انباشته بسیار نزدیک به توانیر ایستاده است و دلایل زیانش هم کاملا با آن مشابه است.بهطور کلی شرکتهای زیرمجموعه وزارت نیرو ازجمله شرکتهای با زیان انباشته بالا هستند یعنی وضعیت شرکت آب و فاضلاب شرکت مدیریت منابع آب هم نهتنها تعریفی ندارد بلکه هر کدام از آنها هم چند هزار میلیارد تومان زیان انباشته دارند.
پنج- بانک ملی
در بین ۵ شرکت بالای فهرست یک بانک دولتی دیگر هم قرار دارد. بانک ملی طبق اعلام سازمان بازرسی در سال گذشته بیشتر از ۳ هزار میلیارد تومان زیان انباشته داشته است. دلیل زیان انباشته این بانک هم از سوی کارشناسان تسهیلات تکلیفی که دولت روی دوش آن میگذارد اعلام میشود، وامهایی که سود آنها هم کمتر از تورم است و همین موضوع به زیان انباشته این بانک دامن میزند.
شرکت هواپیمایی ایران یا همان هما، شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، سازمان بیمه سلامت، شرکت مادر تخصصی تولید و توسعه انرژی اتمی ایران و شرکت ملی پست شرکتهای زیانده دیگری هستند که در ادامه فهرست دیده میشوند اما تعداد شرکتهای اینچنینی اصلا کم نیست و طبق گزارش سازمان حسابرسی تعداد شرکتهای زیانده دولتی دستکم ۲۰۰ شرکت است.
