روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی| قیمت نفت این روزها اوج گرفته است. به طور مشخص از روز ۱۵ سپتامبر یعنی حدود دو هفته پیش قیمت نفت وست تگزاس اینترمدیت که گرانترین نفت جهان در کنار نفت برنت دریای شمال است، مرز ۹۰ دلار را رد کرده است. اتفاقی که تقریبا از حدود یک سال پیش سابقه ندارد. وضعیت در مورد نفت ایران هم همین طور است. اما چرا نفت گران شده؟
یک: قیمتها چه تغییری کرده است؟ قیمت نفت سبک ایران که دوم تیرماه برای تحویل در اروپای شمالی به ۷۰ دلار رسیده بود؛ این روزها به مرز ۹۴ دلار رسیده است. در همان روز دوم تیر قیمت نفت سنگین ایران هم ۶۹ دلار بود که حالا ۹۲ دلار به ازای هر بشکه معامله میشود. ارزانترین نفت ایران هم که سروش نام دارد، برای تحویل در مدیترانه به ازای هر بشکه ۸۸ دلار معامله میشود در حالی که روز دوم تیر ۶۵ دلار قیمت داشته است. اینها یعنی آنکه قیمت نفت ایران در طول تابستان، معادل سی و پنج درصد گران شده است.
دو: چرا؟ سه دلیل برای افزایش قیمت نفت بیان شده است: نخست کاهش عرضه نفت از سوی بزرگترین تولیدکنندگان اوپک و اوپکپلاس یعنی عربستان سعودی برای اینکه قیمتها کم نشود، دوم افزایش تقاضا برای سفر بعد از پایان یافتن کرونا و سوم رشد اقتصادی آمریکا البته در حالی که هنوز موتور رشد اقتصادی در اروپا خاموش است و چین هم روزهای خوبی را از نظر اقتصادی نمیگذراند. بیایید کمی با عدد و ارقام حرف بزنیم.
اعضای اوپک پلاس تولید نفت خود را ۲ میلیون بشکه در روز کاهش دادند که باعث افزایش قیمت نفت شد و بعد از آن عربستان و روسیه یک و نیم میلیون بشکه دیگر به این میزان اضافه کردند و گفتند تا آخر سال هم وضعیت همین است. پیشبینی شده که روسیه با این تدبیر در سه ماهه گذشته 2/8 میلیارد و عربستان 2/6 میلیارد دلار درآمد اضافی داشته است. در مورد سفر فقط به آمار آمریکا اشاره میکنیم که گفته میزان سفر هوایی در این کشور در ماه جولای امسال یعنی میانه تابستان، ۱۲ درصد نسبت به سال گذشته افزایش داشته است. در مورد رشد اقتصادی آمریکا هم خوب است بدانیم که در فصل بهار 2/1 درصد بوده و این در حالی است که پارسال در همین موقع از سال منفی 0/6 درصد بوده است.
سه: چه خواهد شد؟ آن طور که آسوشیتدپرس نوشته برخی معتقدند که جهان نفت ۱۵۰ دلاری را خواهد دید ولی برخی دیگر میگویند این یک تخیل است و قیمت نفت در نهایت در همان صد دلار باقی میماند ولی فعلا از این رقمها پایینتر هم نمیآید.
چهار: برای ما خوب است یا بد؟ به غیر از گذشتههای خیلی دور در تاریخ معاصر ما قیمت نفت دو بار به بالاتر از ۹۰ دلار رسیده است. یک بار نفت در میانه دهه هفتاد شروع به افزایش قیمت داشت و با انقلاب و جنگ اول خلیج فارس به بالای ۹۰ دلار رسید و یک بار دیگر بعد از یازده سپتامبر و حمله آمریکا به عراق قیمت نفت شروع به رشد کرد.
به عبارت دیگر میتوان گفت که در دو دهه شمسی پنجاه و هشتاد قیمت نفت در ایران افزایش داشته است. در هر دو مورد، اقتصاد ایران دچار یک وضعیت خاصی شده که به آن «بیماری هلندی» میگویند. بیماری هلندی به معنای آن است که دولت با افزایش منابع حاصل از منابع زیرزمینی خود مثل نفت، به جای سرمایهگذاریهای موثر در بخشهایی مثل صنعت به سمت خرج کردن پول نفت در هزینههای جاری خود میشود. به این ترتیب هم ثروت را از دست میدهد و هم بعد از کاهش دوباره قیمت نفت، دیگر توانی برای سیر کردن جامعه و اقتصادی که آن میزان از درآمد را قبلا دیده ندارد.
در مورد اول، یعنی دهه پنجاه، برخی معتقدند که این بیماری هلندی به یکی از دلایل اصلی انقلاب تبدیل شد و در مورد دوم، برخی معتقدند که اعتراضات سال ۱۳۸۸ و رکود دوره دوم احمدینژاد یکی از نتایج بیماری هلندی در دوره اول ریاست جمهوری او بود. در هر دو مورد البته افزایش درآمد و به اصطلاح ریختن پول در جامعه باعث افزایش شدید تورم هم شده است. تورم زیر پنج درصد ایران در دهه چهل در آستانه انقلاب به ۲۵ درصد رسید و تورم حدود 10درصدی در آغاز دولت احمدینژاد در پایان دولت او حتی به نقطه 35 درصدی هم رسید.
به طور کلی اگر دولت رئیسی بتواند از فرصت پیش آمده در سیاست خارجی که با افزایش صادرات نفت به چین نمود پیدا کرده و همزمان به افزایش قیمت نفت انجامیده استفاده کند و به سرمایهگذاری در کشور دست بزند، احتمالا شاهد بهبود اوضاع مردم خواهیم بود ولی اگر قرار باشد این پولها وارد جامعه شود، هم تورم شدید دور از انتظار نیست و هم تنشهای اجتماعی پس از آن. در ذهن هم داشته باشید که در هر دو دورهای که گفتیم، قیمت مسکن در ایران هم جهش بالایی داشته است. بنابراین اگر قصد خرید یا فروش خانه دارید، حتما قیمت نفت را چک کنید!
