روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی| «بنای دولت، از ابتدا کلنگزنی پروژهها و طرحها نبوده است. البته بنده با احداث یک ورزشگاه آبرومند در شأن و منزلت قهرمانان ملت ایران و همچنین میزبانی شایسته از مهمانان خارجی در تهران موافق هستم و معتقدم هزینه کردن در چنین مواردی نوعی سرمایهگذاری است که از سوی وزارت ورزش و سازمان برنامه و بودجه پیگیری و دنبال خواهد شد»؛
این بخش از سخنان سید ابراهیم رئیسی در مراسم «تجلیل از قهرمانان و مدالآوران ورزش کشور و همچنین بدرقه کاروان ورزشی اعزامی به بازیهای آسیایی»، چند روز قبل، این امیدواری را به وجود آورده که تهران، پایتخت کشور، بعد از قریب به نیم قرن شاهد ساخت یک ورزشگاه بزرگ و البته مدرن باشد. پایتخت در حال حاضر ۳ ورزشگاه دارد که بازیهای سطح اول فوتبال ایران را در گذشته میزبانی کرده یا میکند: ورزشگاه امجدیه یا شهید شیرودی که تاریخ رسمی افتتاح آن سال 1318 است.
ورزشگاه فرحآباد یا جهان پهلوان غلامرضا تختی که در سال ۱۳۵۲ افتتاح شده و ورزشگاه آزادی که در سال ۱۳۵۳ به طور رسمی افتتاح شده است. البته بازیهای لیگ این روزها در دو ورزشگاه شهرک اکباتان یعنی پاس قوامین یا دستگردی و نیز ورزشگاه ایران خودرو نیز برگزار میشود ولی این ورزشگاهها بسیار کوچک هستند و توان برگزاری بازی بزرگ را ندارند. اما اینطور هم نبوده که در این نیم قرن، هیچ ورزشگاه بزرگی در سطح کشور هم ساخته نشود. دستکم چهار ورزشگاه بزرگ در چهار شهر بزرگ ایران ساخته شده که مروری به تجربه ساخت آنها، حالا که قرار است یک ورزشگاه بزرگ در تهران ساخته شود، میتواند جالب باشد:
یک: ورزشگاه نقش جهان. در شمال شهر اصفهان و در مجاورت پارك جنگلی هراز و بین دو شهر اصفهان و دولتآباد. زمان ساخت: طرح ورزشگاه با نام ورزشگاه بزرگ یا ورزشگاه المپیك (دهكده المپیك) در سال ۱۳۶۷ تعریف شد. زمانی که غلامحسین کرباسچی استاندار اصفهان بود. با این حال ساخت این ورزشگاه از سال ۱۳۷۲ آغاز شد و در سال ۱۳۷۵، وقتی اسحاق جهانگیری استاندار اصفهان بود برای آن مراسم آغاز عملیات رسمی ساخت و ساز گرفته شد.
ورزشگاه در سال ۱۳۸۱ یعنی ۶ سال بعد تحویل تیم سپاهان داده شد و این تیم ۵ سال در این ورزشگاه بازی کرد و یک قهرمانی لیگ برتر و دو قهرمانی جام حذفی را در آن جشن گرفت تا اینکه در سال ۱۳۸۶ ورزشگاه برای ساخت فاز دوم آن تعطیل شد. ۹ سال بعد از این تعطیلی در سال ۱۳۹۵ با حضور اسحاق جهانگیری که آن زمان به عنوان استاندار کلید ساخت این ورزشگاه را زده بود و حالا بعد از ۲۰ سال معاون اول رئیسجمهور شده بود، ورزشگاه تکمیل شد.
مجموعا از زمان آغاز طرح، ساخت ورزشگاه ۲۳سال و از زمان آغاز عملیات رسمی ساخت ۱۵سال، طول کشید تا این ورزشگاه ساخته شود. امکانات: یک زمین چمن استاندارد با گنجایش ۷۵هزار نفر تماشاگر در دو طبقه به اضافه پیستهای دو و میدانی (تارتان) و ورزشهای ۷ گانه و سالنهایی برای ورزشهای والیبال، بسکتبال، تنیس روی میز و ژیمناستیک. چه کسی ورزشگاه را ساخته است؟
به دلیل طول دوره زمانی بالا و نیز وسعت پروژه، پیمانکاران متعددی روی این پروژه کار کردند ولی آنطور که از مطالب اینترنتی برمیآید، کارفرمای اصلی سازه فلزی پروژه شرکتی به نام طاقدیسساز بوده است ولی در حال حاضر نمیتوان اطلاعات بیشتری درباره این شرکت پیدا کرد. هزینه پروژه: در برخی از منابع هزینه کل این پروژه ۸۵ میلیارد تومان ذکر شده ولی منبعی برای این ادعا بیان نشده است.
در یک منبع رسمی شرکت فولاد مبارکه اعلام کرده که به تنهایی برای این پروژه ۴۸میلیارد تومان هزینه کرده است. در منبعی دیگر نیز گفته شده که یکی از موانع ساخت این پروژه، زمینهای اطراف آن بوده که به صورت غیرقانونی تصرف شده بوده و این زمینها به ارزش ۳۰۰میلیارد تومان توسط دادگستری بازگردانده شده است. البته این میزان نمیتواند هزینه این پروژه باشد ولی میتواند ارزش اراضی این پروژه و اطراف آن را نشان دهد.
دو: ورزشگاه یادگار امام. در جنوب شهر تبریز و در یک دره ساخته شده و یکی از ویژگیهای منحصربهفرد آن این است که برای ساخت سکوهای طبقه اول از صخره یا تپههای اطراف استفاده شده است. زمان ساخت: گفته شده طرح اولیه این ورزشگاه با نام سهند، در سال ۱۳۶۴ ریخته شده ولی نهایتا در سال ۱۳۶۸ کار ساخت آن آغاز شده و در سال ۱۳۷۵ به پایان رسیده است. با این حال ورزشگاه دو بار در سالهای ۸۸ و ۹۵ توسعه پیدا کرده یا بازسازی شده است. به این ترتیب زمان ساخت این ورزشگاه در بهترین حالت ۷ سال بوده است.
امکانات: ورزشگاه یادگار امام در واقع بخشی از پروژه بزرگ دهکده المپیک تبریز است که در حال حاضر ورزشگاه فوتبال آن با ظرفیت ۷۰هزار نفر و پیست دوچرخهسواری آن مورد افتتاح قرار گرفته است. البته تبریزیها مدعی هستند که در فروردین سال جاری ۸۵ هزار نفر در این ورزشگاه بازی تراکتور با سپاهان را دیدند و با توجه به بازسازی ورزشگاه آزادی و کاهش ظرفیت آن از 100هزار نفر اسمی به ۷۸ هزار نفر، یادگار امام را بزرگترین ورزشگاه ایران میدانند. چه کسی ورزشگاه را ساخته است؟ در مورد پیمانکار ساخت این ورزشگاه اطلاعاتی در دست نیست.
هزینه ساخت: در منابع اینترنتی بدون ذکر منبع هزینه این پروژه ۲میلیون و ۴۰۰هزار یورو معادل ۶ میلیارد تومان ذکر شده است ولی مشخص نیست که اولا چگونه قبل از معرفی واحد پولی یورو، هزینه ساخت در سال ۷۵ با یورو حساب شده است و ثانیا با چه قیمتی ۲میلیون یورو معادل ۶ میلیارد تومان در نظر گرفته شده است ولی اگر این مبلغ دو و نیم میلیون یورو درست باشد این مبلغ در حال حاضر معادل ۱۳۷میلیارد تومان است.
سه: ورزشگاه امام رضا: در داخل شهر مشهد و به طور مشخص در بلوار خیام بین تقاطع بلوار توس و بلوار فردوسی قرار گرفته است. زمان ساخت: ساخت ورزشگاه از سال ۱۳۸۴ کلید خورده و در نهایت در سال ۱۳۹۵ به پایان رسیده است. امکانات: یک زمین چمن که مانند ورزشگاه آزادی به سیستم هیتینگ یا گرمایش از کف مجهز شده است و ظرفیت ۲۵ هزار تماشاگر را دارد به اضافه امکانات دیگری در قالب مجموعه ورزشی امام رضا (و نه لزوما استادیوم فوتبال) شامل درمانگاه و سالنهای بدنسازی که البته به طور کامل افتتاح نشده است.
این ورزشگاه، اولین ورزشگاه تمام مسقف ایران هم به حساب میآید. چه کسی ورزشگاه را ساخته است؟ کارفرما و مالک ورزشگاه آستان قدس است. طراحی كل مجموعه ورزشی و نظارت بر ساخت آن توسط یكی از مجموعههای فنی خود آستان قدس رضوی انجام شده است. البته به طور کلی گفته شده بیش از ۴۰پیمانکار در این پروژه مشارکت داشتند که قریب به اتفاق آنها نه تنها ایرانی که بومی مشهد بودند.
با این حال گفته شده که برای سقف پارچهای، صندلیها و چمن از مشارکت شرکتهایی از کشورهای فرانسه، اسپانیا و آلمان استفاده شده است. هزینه ساخت: آستان قدس رضوی به طور رسمی اعلام کرده که بیش از ۲۰۰میلیارد تومان برای ساخت این ورزشگاه هزینه کرده است.
چهار: ورزشگاه شهدای فولاد. این ورزشگاه به طور دقیق در کنار شهرک مسکونی فولاد در جنوب شرقی شهر اهواز قرار دارد. این ورزشگاه در فاصله 30دقیقهای مرکز شهر اهواز قرار دارد و این فاصله بعضا مورد انتقاد قرار گرفته است. زمان ساخت: کار ساخت این ورزشگاه از سال ۱۳۸۷ آغاز شده و در سال ۱۳۹۷ به پایان رسیده است. امکانات: سه ویژگی مهم ورزشگاه فولاد که به آن فولاد آرنا نیز گفته میشود، نداشتن پیست دو و میدانی و نزدیک بودن تماشاگران به زمین، روشنایی بسیار خوب [در حد ۲۸۰۰ لوکس] و مسقف بودن است.
چمن فولاد آرنا هم مجهز به سیستم هیتینگ و مناسب با آب و هوای مناطق گرمسیری است. ۳۰هزار نفر میتوانند فوتبال را در این ورزشگاه تماشا کنند. در این مجموعه البته امکانات دیگری مثل چمن شماره ۲، استخر و دریاچه مصنوعی نیز قرار دارد و ضمنا امکاناتی مثل هتل نیز پیشبینی شده که هنوز ساخته نشده است. یکی از انتقاداتی که به این ورزشگاه شده نیز عدم پیشبینی پارکینگ مناسب است.
چه کسی ورزشگاه را ساخته است؟ کارفرمای این پروژه شرکت فولاد خوزستان بوده است و در میان پیمانکارانی که برای ساخت آن ذکر شده بیش از هر چیز نام دو شرکت مهندسين مشاور سرانوبنیاد و مهندسين مشاور تدبیر ساحل پارس دیده میشود. در لیست پروژههای شرکت ساحل پارس، پروژهای مثل مجتمع اپال نیز دیده میشود. هزینه ساخت: در برخی منابع هزینه ساخت این پروژه ۳۰میلیون دلار بیان شده ولی مدیرعامل فولاد در زمان افتتاح پروژه گفت که این ورزشگاه را با هزینه ۱۵۰میلیاردی ساختهاند.
با بررسی تجربه ساخت این ورزشگاه اینطور میتوان نتیجه گرفت که سه ورزشگاه نه توسط دولت که توسط شرکتها یا نهادهای خصولتی و عمومی ثروتمند ساخته شدند، برای ساخت یک استادیوم حداقل هفت سال زمان صرف شده است و با احتساب تغییر ارزش پول، برای ساخت یک ورزشگاه مشابه ورزشگاه فولاد خوزستان، در حال حاضر نیاز به ۹۰۰ میلیارد تومان پول وجود دارد و این البته فارغ از هزینههایی مثل تصرف زمین است.
