روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی| سخنان یک نماینده مجلس در مورد اینکه باید در کشور ما خانههای تکطبقه ساخته شود و کشور ظرفیت این موضوع را دارد، در فضای مجازی جنجالی شده است. برخی از متخصصین نیز به این موضوع واکنش نشان دادند. به نظر میرسد باز هم با نزاعی در حوزه سبک زندگی بین یک نگرش خاص مذهبی با یک مقوله مدرن یعنی آپارتماننشینی روبهرو هستیم.
یک: چه شده است؟ یک نماینده مجلس در یک برنامه اینترنتی گفته ما باید کشور را بهصورت افقی و نه بهصورت عمودی توسعه بدهیم و خانههای یکطبقه بسازیم. خانم محمدبیگی که میتوانیم متن کامل سخنان او را در صفحه ۲ و در باکس اصل ماجرا بخوانید معتقد است ایران ظرفیت ساخت ۴۰۰ میلیون واحد خانه تکطبقه را دارد.
دو: این حرف او چه ایرادی دارد؟ دو ایراد: از نظر برخی ما اصلا اینقدر زمین نداریم و از نظر برخی دیگر، حتی اگر زمین هم داشتیم، ساخت مسکن بهصورت افقی در آن بهصرفه نیست.
مسئله زمین
آقای امیر منصوری، استاد معماری دانشگاه تهران از زمره کسانی است که میگوید ما اینقدر زمین نداریم. آقای منصوری مساحت کل شهرهای ایران در حال حاضر ۱۵ هزار کیلومتر است. حالا اگر قرار باشد در این شهرها، ۴۰۰ میلیون خانه یکطبقه با حداقل ۳۰۰ مترمربع مساحت ساخته شود و ایران افقی شود؛ باید ۲۴ ایران دیگر ساخت. [با این توضیح که باید در ۱۵ هزار کیلومترمربع موجود نزدیک به ۱۲۰ میلیارد مترمربع یا ۱۲۰ هزار کیلومترمربع خانه ساخت]
مخالفان اینطور جواب دادهاند که «تقریباً اطراف تمام شهرهای ایران کلی زمین خالی هست (نمونه سمنان، مشهد، بندرعباس، اصفهان!) که میتواند مسکونی شود. وسط بیابان هم نیست که بردن آب و برق به آنجا هزینه کمرشکن بخواهد. فقط دور شهرها یک خط کشیدهاند و نمیگذارند گسترده شود. نتیجه؟ کمبود زمین، گرانی زمین، آپارتمانسازی!» (این را از اکانت VGH در توئیتر برداشتیم)
به زبان عدد و ارقام هم مخالفان میگویند که ما مشکل زمین نداریم چرا که «ایران سرزمینی است با وسعت ۱۶۵ میلیون هکتار که سهم اراضی شهری و روستایی در آن تنها یک میلیون هکتار است اما تحقیقات نظام سکونتگاهی کشور، حاکی از آن است که این میزان از اختصاص زمینهای مسکونی، تنها بخش کوچکی از اراضی مستعد بارگذاری جمعیتی است. این در حالی است که ظرفیت توسعه سکونتگاههای شهری کشور در حدود ۴۳۶۲۴ کیلومترمربع (معادل ۴ میلیون و ۳۶۲ هزار و ۴۰۰ هکتار، معادل 69/2درصد اراضی کشور) تخمین زده میشود.» بهعبارتدیگر این افراد معتقدند فقط از ۲۵درصد ظرفیت سکونتگاهی کشور استفاده شده است. (این حرف را حمیدرضا آرامی، دبیر کارگروه عمران و شهرسازی مرکز تحقیقات مجلس در گفتوگو با همین خبرگزاری دانشجو در تاریخ ۲۳ مرداد زده است)
مسئله تاسیسات
و اما موضوع دیگر. برخی میگویند وقتی دولت آپارتمانسازی میکند هزینه رساندن تاسیساتی مثل برق و آب و گاز کمتر میشود. مثالی بزنیم: سال گذشته در گیلان یک طرح گازرسانی به طول ۱۱۰ کیلومتر با هزینه ۹۷ میلیارد تومان افتتاح شده است. با تقسیم این ارقام به این نتیجه میرسیم که بدون درنظرگرفتن تورم ماههای اخیر، هر متر لولهکشی گاز تقریباً برای دولت ۹۰۰ هزار تومان هزینه دارد. حالا اگر قرار باشد که یک مجتمع ۲۰ واحدی را بهصورت افقی در یک سمت کوچه قرار بدهیم و ۲۰ واحد مسکونی با زمینهای مثلاً ۵ متری (بهاصطلاح برِ ۵) ایجاد کنیم، صد متر کوچه خواهیم داشت و هزینه گازرسانی تقریبا ۹۰ میلیون تومان بیشتر خواهد شد. آن هم فقط در مورد گاز.
بااینحال مخالفان این اعتقاد را ندارند و میگویند: نتیجه بررسی هزینه ساخت تمام شده یک واحد آپارتمان ۸۰ متری و مقایسه آن در حالت ویلایی نشان داده که در این حالت ما با ۲۵درصد کاهش هزینه ساخت مواجه هستیم. (این حرف را حمیدرضا آرامی، دبیر کارگروه عمران و شهرسازی مرکز تحقیقات مجلس در گفتوگو با همین خبرگزاری دانشجو در تاریخ ۲۳ مرداد زده است)
سه: چه کسی پشت ایده ساخت خانههای ویلایی است؟ اینطور بهنظر میرسد که ایده ساخت خانه ویلایی، یک ایده متعلق به مکتب فکری قم باشد. ۳۰ خرداد همین امسال را بهخاطر بیاورید که آیتالله سبحانی، از مراجع تقلید در اظهارنظری از دولت خواست که مسکن ویلایی بسازند؛ چون از نظر اخلاقی ساخت آپارتمان صحیح نیست و امکان ارتباطات همسایگان را فراهم نمیکند.
یا مثلا جالب خواهد بود اگر بدانید که فردی را در قم داریم بهنام حجتالاسلام سیدمصطفی رضوی که سمت او «دبیر ستاد راهبری معماری و شهرسازی حوزههای علمیه» است و اخیرا در یک سخنرانی که خبرگزاری حوزه آن را پوشش داده گفته: «بزرگان بهایی میگویند برای اینکه بتوانیم بر شیعه مسلط شویم باید در زمینه مد لباس و معماری کاری انجام دهیم… اکنون در کشور با مسکن و زمین بهعنوان کالای سودآور برخورد میشود و حتی به اسم زمینخواری اجازه نمیدهند زمین به دست مردم برسد… متاسفانه مسئولین زمین را حبس کردند…
زمانی در حیاط خانهها تولیدکننده بودیم، اما امروز همه آن را از ما گرفتهاند و مردم را مصرفگرا کردند… توسعه افقی رویکرد اصلی کشورهای پیشرفته در مسکنسازی و شهرسازی است… در توسعه افقی، تعارف بسیار بیشتر است، زیرا در افق، سطح دید بیشتر بوده و حجاب در شرایط توسعه افقی بهتر است درحالیکه در آپارتمانها حریمها از بین رفته است و یکی از آسیبها در زمینه آپارتمانها، بحث جرم و مشکلات اجتماعی است و بر اساس آمار نیز هر چه تعداد طبقات بالاتر میرود جرم بیشتر میشود.»
همین آقای آرامی هم که در بالا بهعنوان کارشناس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس از او یاد کردیم میگوید: «طبق تحقیقات انجام شده درصد خودکشی در آپارتمانها دوبرابر خانههای ویلایی بوده؛ همچنین مشکلات شب ادراری در کودکان ساکن خانههای ویلایی نصف آپارتماننشینان است.»
چهار: ازاینرو میتوان گفت که به نظر دو گروه اجتماعی و اقتصادی در سر دو طیف مدرن و سنتی بر سر توسعه افقی یا عمودی شهر با هم جدال میکنند. افراد با اندیشه مدرن غربی در کنار انبوهسازان و بلندمرتبهسازان طرفدار توسعه عمودی هستند و افراد مذهبی و سنتی در کنار کسانی که از طرحهای عمرانی توسعه زیرساختی مثل ساخت خط لوله آب و گاز و خطوط برق و تلفن سود میبرند در یکسو. نتیجه این جدال را هم مثل بسیاری از جدالهای دیگر در نهایت پول تعیین میکند و دغدغههای ایدئولوژیک به نظر بیشتر ویترین استدلالهاست تا اصل ماجرا.
خانم محمدبیگی چه گفت؟
این متن پیاده شده از سخنان خانم فاطمه محمدبیگی، ۴۲ ساله، نماینده مردم قزوین، آبیک و الوند در مجلس [با کسب ۱۰۸ هزار و ۹۲۴ رای] و با مدرک دکترای پزشکی و سابقه پزشکی عمومی و دبیری اجرایی بنیاد عفاف و حجاب استان قزوین در خصوص لزوم «توسعه افقی شهرها» است که در روز ۲۱ مرداد یعنی شنبه دو هفته پیش بیان شده است اما در دو روز آخر هفته در فضای مجازی بهاصطلاح وایرال شده است:
«ببینید ما تلاش کردیم در قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده به هر خانواده که صاحب فرزند سوم میشه یک زمین ۲۰۰ متری رایگان با شرایطی که در قانون آمده، به متقاضیان واجد شرایط واگذار کنیم به چند دلیل: اولا که مسکن نیاز اولی و ضروری هر خانواده هست ثانیا قصد ما این بود که از توسعه افقی در واقع حمایت بکنیم و مطالعات اخیر پدافند غیرعامل و مطالعات حوادث، بحرانها در دنیا نشون میده که دیگه باید دنیا به سمت مسکن عمودی خیلی پیش نره به خاطر اینکه در حوادث هم امکان حوادث و کمکرسانی بسیار پایین میاد بنابراین کشوری مثل ایران با وسعت و پهنای سرزمینی که میتونه برای ۴۰۰ میلیون نفر خانه یکواحدی تک طبقه در جای جای کشور ایجاد بکنه؛
جا داره که مسئولینش به این سمت پیش برن. چیزی که ما در مجلسات با وزرای محترم، معاون وزیر، سازمان ملی زمین و مسکن، مسئولان حوزه آب و برق و زیرساخت داریم؛ عنوان میکنن که تامین زیرساختها برای توسعه افقی بسیار ساخته اما خب در جواب میخوایم بگیم که ساخت عمودی ساختمانها با نیاز به آسانسور، نیاز به اقدامات مربوط به خروج زباله و دفن زباله، اقدامات مربوط به تامین سیستم اطفای حریق، آتشنشانی و سیستم ایمنی ویژه، این هم هزینههای هنگفتی داره یعنی اینطور نیست که ما در توسعه عمودی، هزینههامون خیلی کمتر از توسعه افقی باشه.
بنابراین میشه با یه تدبیری این موضوعات رو هدایت کرد که قطعا وزارت نیرو باید بیاد زیرساختهای آب و برق رو تامین بکنه و در واقع اینجا ما نوعی جایگزینی سیاستی را باید دنبال کنیم. به نظرم حرکتی که شروع شده حرکتی خوب است. اخیرا در ساخت خانههای مهر در استان قزوین که بنده به سر میبرم این توسعه افقی بسیار مورد توجه و استقبال مردم قرار گرفته و…..»
