روزنامه هفت صبح| پانزدهمین نشست سران قدرتهای نوظهور اقتصادی جهان موسوم به گروه بریکس در ژوهانسبورگ، پایتخت آفریقای جنوبی در حال برگزاری است و پنجشنبه روز سوم و پایانی خود را پشت میگذارد. گفتنی است با بروز جنگ روسیه و اوکراین و افزایش تنش سیاسی میان چین و آمریکا، وجود گروههای اقتصادی مجزا از آمریکا و کشورهای غربی یک ترفند راهگشا برای کشورهایی از این دست بهنظر میرسد. رهایی کشورهای جهان از سلطه دلار، به ویژه کشورهایی که تحت تحریم و فشار آمریکا قرار دارند هم رویایی است که گروههایی مانند بریکس در پی تحقق آن هستند. درباره این گروه متشکل از برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی چه میدانیم و چه کشورهایی قصد پیوستن به جمع آنها را دارند؟
بریکس چیست؟
بریکس گروهی است که فعالیت خود را از سال ۲۰۰۹ بهصورت غیررسمی و با هدایت روسیه آغاز کرد و هدف آن فراهم کردن بستری بود تا اعضای آن، نظم جهانی تحت سلطه آمریکا و دولتهای غربی را به چالش بکشند. اعضا و نام اولیه این گروه نتیجه مقاله یک اقتصاددان آمریکایی است.
جیم اونیل، اقتصاددان ارشد شرکت خدمات مالی و بانکداری بینالمللی گلدمن ساکس در سال ۲۰۰۱ در مقالهای با تاکید بر توان بالقوه اقتصادی برزیل، روسیه، چین و هند، مخفف «بریک» را با استفاده از حروف اول نام این کشورها برای گروه آنها پیشنهاد داد. در آن سال آفریقای جنوبی جایی در میان این قدرتهای اقتصادی نوظهور نداشت. با اضافه شدن آفریقایی جنوبی به این گروه، بریک به بریکس تبدیل شد. اجلاس سران این کشورها بهصورت سالانه برگزار میشود و مسئولیت ریاست گروه نیز یک سال یک بار بهصورت چرخشی به اعضا واگذار میشود.
امکانات کشورهای اعضای بریکس
این کشورها رویهمرفته ۳۴درصد از مساحت و ۴۰درصد از جمعیت جهان را تشکیل میدهند و کنترل یکچهارم اقتصاد بینالمللی را برعهده دارند. بهعلاوه ۳ ارتش (هند، چین و روسیه) از ۵ ارتش بزرگ و قدرتمند دنیا در خدمت اعضای بریکس است. این گروه بهغیر از مسائل و نفوذ ژئوپولتیک، بر همکاریهای اقتصادی و افزایش تجارت و توسعه چندجانبه نیز متمرکز است. تصمیمات بریکس با اجماع آرا اتخاذ میشود و تمام کشورهای عضو آن در گروه ۲۰ متشکل از اقتصادهای بزرگ جهان هم عضویت دارند.
چه کشورهایی و چرا میخواهند به جمع بریکس بپیوندند؟
بنابر اعلام آفریقای جنوبی که ریاست نشست ۲۰۲۳ را برعهده دارد، تاکنون بیش از ۴۰ کشور از جمله ایران، عربستان سعودی، امارات عربی متحده، آرژانتین، الجزایر، بولیوی، اندونزی، مصر، اتیوپی، کوبا، جمهوری دموکراتیک کنگو، کومور، گابون و قزاقستان علاقه خود را برای پیوستن به جمع کشورهای عضو بریکس ابراز کردهاند. این کشورها بریکس را بهعنوان جایگزینی برای نهادهای بینالمللی تحتسلطه قدرتهای غربی مینگرند و امیدوارند با عضویت در آن بتوانند از مزایایی چون توسعه اقتصادی و افزایش تجارت و سرمایهگذاری بهره ببرند.
برنامههای این دوره از نشست بریکس چیست؟
بررسی درخواستهای عضویت دیگر کشورها، همکاریهای اقتصادی و تجاری و همچنین نقش سازمان ملل از دستورکارهای پانزدهمین نشست بریکس است.یکی از مهمترین موضوعات مورد بحث این اجلاس نیز چگونگی گسترش این گروه به عنوان وزنهای در مقابل گروه هفت کشور صنعتی است. «دلارزدایی» از جمله موضوعات دیگر مطرح شده در بریکس ۲۰۲۳ است. به عبارت دیگر، بریکس در حال بررسی انفصال از دلار بهعنوان ارز معیار تجارت بینالمللی است.
هماکنون ۷۰درصد تجارت دنیا با دلار انجام میشود و کشورهای بریکس قصد دارند با ایجاد یک پول مشترک، نفوذ آمریکا بر تجارت جهانی را کاهش و نفوذ خود را افزایش دهند. علاوه بر این، بانک کشورهای بریکس (بانک توسعه نوین) برای کشورهایی مانند ایران و روسیه که با تحریمهای بانکی گسترده آمریکا مواجهند، مزایای ویژهای خواهد داشت. این بانک سامانه اعلام پرداختی برای کشورهای عضو دارد که بدیلی برای سامانه مالی ارتباطات بینبانکی جهانی سوئیفت به شمار میآید. در حال حاضر ایران و روسیه بهخاطر تحریمها از دسترسی به سوئیفت محروم هستند.
حواشی بریکس پانزدهم
ابتدا قرار بود که در اجلاس امسال بریکس، سران ۵ کشور اصلی بهجز روسیه حضور داشته باشند. به همین دلیل ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه که دادگاه کیفری بینالمللی برای «جنایت جنگی» در اوکراین برایش حکم جلب بینالمللی صادر شده بود، با ارتباط ویدئویی در این نشست شرکت و سخنرانی کرد.
حالا مشخص شده که باید نام شیجین پینگ، رئیسجمهور چین را هم به فهرست غایبان بزرگ این نشست اضافه کنیم. تاکنون هیچ دلیلی برای غیبت او بیان نشده برخی رسانه احتمال بیماری او را مطرح کردند و برخی دیگر نیز امکان وجود خطر امنیتی برای او در این سفر را محتمل دانستند. سیریل رامافوزا، رئیسجمهور آفریقای جنوبی از کشورهای صنعتی خواست که به تعهدات خود در زمینه آب و هوا پایبند باشند. لولا دا سیلوا، رئیسجمهور برزیل هم گفت اعضای بریکس باید عضوی از شورای امنیت سازمان ملل باشند.
