روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی| ویدئویی در فضای مجازی به شکل گسترده منتشر شده که در آن گفته ميشود فردی بهنام آقای احمدی و همسرشان به دلیل اینکه وارثی ندارند، یک آپارتمان 72متری در منطقه پونک تهران به ارزش 5 میلیارد تومان را به سگ خود که «چستر» نام دارد، واگذار کردند. این ویدئو دیروز با واکنش مقامات انتظامی و قضایی روبهرو شد.
در یک واکنش معاون دادستانی تهران این قرارداد را فاقد اعتبار دانستند. با این حال گاهی شنیده شده که در نظامات حقوقی دیگر، چنین کاری صورت میگیرد. حالا باید این سوال را پرسید که موضع نظام حقوقی ما در این زمینه چیست؟ در صورتیکه فردی وارث نداشته باشد، تکلیف ارث او چه میشود؟
یک: معامله با سگ در حقوق ایران باطل است. چرا؟ چون شخصی که طرف معامله است باید اهلیت داشته باشد و اساسا حیوان شخص نیست که بخواهد اهلیت معامله داشته باشد. در واقع حیوان، مالِ صاحبش است و کسی نمیتواند با مالِ خود معامله کند.
دو: در نظام حقوقی ایران در مورد اموال میت، دو دسته مقررات وجود دارد؛ یکی در مورد ارث و دیگری در مورد وصیت. معمولا این دو با هم اشتباه گرفته میشوند. افراد نمیتوانند وارثان خود را تعیین کنند. وارث در قانون و در سه طبقه مشخص شده است.
طبقه اول: پدر و مادر و فرزندان، اولادِ اولاد (نوه)، و اولادِ اولادِ اولاد (نبیره) و نیز زوج یا زوجه نیز در این طبقه شریک اعضای طبقه اول ارث هستند.
طبقه دوم: پدربزرگ و مادربزرگ و خواهر و برادر و خواهرزادگان و برادرزادگان میت.
طبقه سوم: عموها، عمهها، داییها و خالهها و فرزندان آنان.
سه: قاعده این است که اگر از هر طبقه حتی یک نفر وجود داشته باشد ارث به طبقه بعدی تعلق نمیگیرد. در فیلمی که دیدیم اگر آقای احمدی و آن خانم همسر هم باشند، حتی اگر هیچیک از طبقات ارث نیز موجود نباشد، زوج یعنی آقای احمدی از تمام اموال زوجه یعنی آن خانم ارث میبرد و از سوی دیگر خانم هم، در صورت فوت آقای احمدی، یکچهارم از کل اموال را صاحب میشود.
چهار: اما اگر فردی هیچ وارثی واقعا نداشته باشد تکلیف چیست؟ طبق ماده 866 قانون مدنی، «در صورت نبودن وارث، امر ترکه متوفی راجع به حاکم است.» بهعبارت دیگر در این شرایط حکومت صاحب اموال فرد خواهد شد. همچنین در صورتی که مرد هیچ وارثی جز زن خود نداشته باشد، یکچهارم اموال به این زن و سهچهارم به حاکم داده میشود.
پنج: و اما وصیت. هر فردی میتواند در مورد یکسوم از کل اموال خود وصیت کند. دقت کنید که فقط یکسوم. اگر کسی گفت که من وصیتنامه نوشتم و تکلیف کل اموال خود را معلوم کردم، از نظر حقوقی اشتباه میکند چون قانون به او چنین اجازهای نداده است.
شش: اگر کسی بخواهد تکلیف کل اموال را قبل از مرگ معلوم کند، باید چه کند؟ باید آنها را طبق معاملاتی به دیگران بهصورت قطعی واگذار کند. مثلا با عقدهایی مثل صلح یا بیع یا هبه. البته دقت کنید که فرد باید در این شرایط اهلیت معامله را داشته باشد، یعنی مثلا آلزایمر نگرفته باشد.
هفت: حالا سوال این است که آیا کسی میتواند یک حیوان را وصی خود کند؟ خیر. وصی هم باید یک انسان باشد. البته گفته شده میتوان یک شخصیت حقوقی مثل موسسه خیریه را هم وصی خود قرار دهد ولی باید دقت کنید که شخصیت حقوقی نیز در واقع از اجتماع انسانها تشکیل شده است.
هشت: حالا اگر آقای احمدی و خانم نگران سگشان بودند و میخواستند بعد از فوت، او بیپناه نماند باید چه میکردند؟ آنها باید این ملک را به یک شخص واگذار میکردند و شرط میکردند که منافع آن مثلا اجاره آن، برای این سگ خرج شود.
9 : در خارج از ایران هم وقتی گفته میشود مثلا یک سگ وارث فردی شده در واقع یک فرد وارث شده ولی شرط شده که باید این اموال یا منافع آن برای آن سگ خرج شود.
10: اما ادامه خبر آقای احمدی هم ابعادی حقوقی دارد. در واقع دیروز گفته شد که با مشاور املاک نیز برخورد کیفری صورت گرفته است. خلاصه اطلاعیه پلیس و مصاحبه آقای رضا تبار، معاون دادستان تهران را بخوانید:
معاون دادستان تهران: دفتر مشاور املاکی که اقدام به عقد قرارداد فاقد اعتبار برای یک واحد آپارتمانی کرده بود، با دستور قضایی پلمب شد.
اقدام این دفتر مشاور املاک ضمن اینکه از حیث قانونی و حقوقی فاقد وجاهت و اعتبار بوده، سبب جریحهدار شدن احساسات انسانی جامعه نیز شده است.
این اقدام در جهت قبحشکنی از ارزشهای اخلاقی جامعه صورت گرفته است. بهمنظور حفظ حقوق شهروندان این دفتر پلمب و فرد مشاور املاک نیز بازداشت شده است.وظیفه مشاوران املاک ارائه مشاوره فنی، ساختمانی و حقوقی به مالکان و خریداران املاک است. اقدام این مشاور املاک در خصوص موضوع یادشده ضرورت بررسی صلاحیتهای شغلی این فرد را محرز میسازد و بر همین اساس، پرونده این شخص از حیث چگونگی احراز شرایط تصدی مشاور املاک در صنف مربوطه مورد بررسی قرار گرفته و اقدام قانونی برای سلب صلاحیت وی صورت میگیرد.
مرکز اطلاعرسانی پلیس پایتخت: «بهدنبال پخش ویدئوی واگذاري یک دستگاه آپارتمان مسکونی در محدوده پونک به یک قلاده سگ، که با واکنش منفی کاربران فضای مجازی همراه شده بود، بلافاصله رسیدگی به موضوع در دستور کار ماموران پلیس نظارت بر اماکن عمومی فرماندهی انتظامی تهران بزرگ قرار گرفت. با شناسایی محل بنگاه املاک مربوطه در منطقه جنتآباد مرکزی، صبح روز شنبه ۲۸ مردادماه ۱۴۰۲، متصدی این بنگاه به هویت مشخص توسط پلیس دستگیر و بنگاه مربوطه نیز با دستور مقام قضایی دادسرای ۵ تهران پلمب شد.»
11: در این خصوص چه میتوان گفت؟ اقدام این مشاور املاک فاقد وجاهت قانونی بوده است با این حال، قبلا هم گفتیم که موارد پلمب یک واحد صنفی در قانون محدود و مشخص است و به صرف اینکه یک واحد صنفی تخلف کرده نمیتوان آن را پلمب کرد. در واقع پلمب در قانون نظام صنفی فقط یک دلیل دارد و آنهم نداشتن پروانه کسب یا همان جواز است. در ماده ۲۷ این قانون آمده: محل دایر شده بهوسیله هر شخص حقیقی یا حقوقی که پروانه کسب برای آن صادر نشده است با درخواست اتحادیه و تایید اتاق اصناف شهرستان توسط نیروی انتظامی پلمب میشود.
البته در ماده ۲۸ این قانون از تعطیلی موقت نیز نام برده شده ولی باید در نظر داشت که اولا تعطیلی موقت صرفا باید با اعلام یک اتحادیه و ثانیا براساس آییننامه باشد و در آییننامه اجرایی تعطیل موقت واحدهای صنفی مصوب سال ۱۳۹۴ در خصوص عدم رعایت قوانین گفته شده که تعطیلی باید بعد از صدور یک اخطار با مهلت ده روزه باشد و بنابراین در وهله نخست نمیتوان نسبت به پلمب واحد صنفی اقدام کرد. طبق ماده ۱۷ قانون نظام صنفی هم، افراد صنفی مکلفند قوانین و مقررات جاری کشور، از جمله قوانین و مقررات صنفی، انتظامی، بهداشتی، ایمنی، حفاظت فنی و زیباسازی محیط کار و دستورالعملهای مربوط به نرخگذاری کالاها و خدمات را که از سوی مراجع قانونی ذیربط ابلاغ میگردد، رعایت و اجرا کنند و در صورتیکه اجرا نکنند طبق ماده ۶۸ فرد صرفا باید جریمه شود.
اما در آییننامه اماکن عمومی هم گفته شده که تخلف از مقررات این آيیننامه برای بار اول به موجب اخطار کتبی و در صورت تکرار طبق ماده ۳۹ قانون نظام صنفی حسب مورد لغو موقت یا دائم پروانه کسب میشود. بنابراین در این مورد هم حتی نباید در مرحله نخست به فکر پلمب واحد صنفی بود.
12: اما در مورد دستگیری این فرد نیز باید گفت که مواردی مانند قبحشکنی از ارزشهای اخلاقی جامعه یا واکنش منفی کاربران فضای مجازی دلیلی برای دستگیری یک فرد نیست. در واقع این فرد یک تخلف صنفی مرتکب شده و نه طبق سخنان معاون دادستان و نه طبق اطلاعیه پلیس، جرمی متوجه او نیست که سختگیرانهترین قرار تامین قضایی یعنی بازداشت در مورد او اجرا شود.
کلیپ اعترافات مشاور املاک، آقای احمدی و همسر
حوالی ساعت چهار و سی دقیقه دیروز، ویدئویی در رسانهها منتشر شد که در آن آقای احمدی، همسر و مشاور املاکی که در این فیلم بودند، ضمن عذرخواهی و اظهار پشیمانی از این اقدام خود و انتشار فیلم آن سخنانی را مطرح کردند که پیاده شده آن عینا منتشر میشود:
آقای احمدی: باید ابراز ندامت بکنم و عذرخواهی کنم از هرکسی که این کلیپ فجیع رو دیده است. من خودم خیلی متاسفم. چون فکر نمیکردم یک همچین اتفاقی بیفته یا همچین فاجعهای رخ بده.
مشاور املاک: ما چند روز پیش یک کلیپی رو یه ویدئویی رو ضبط کردیم از خرید آپارتمان یه سگی به نام چستر که این کار فقط برای جذب فالوئر بوده و اینکه دیده بشیم وگرنه همچین چیزی اصلا وجود خارجی نیستش و غیرقابل باور هستش.
همسر: ما روزی رفتیم توی املاک برای خرید ملک. یه تایمی بود تا اینکه فروشنده بخوان برسن طولانی شد. چون که پتمون همراهمون بود پیشنهاد دادن که اگه میشه پتتون رو بذارید که ما یه طنز فان بریم.
آقای احمدی: متاسفانه برای یک معاملهای به یک بنگاهی مراجعه کرده بودیم و دوست عزیزمون، ایشونم از روی فان یا طنز یا هر علتی این کلیپ رو ضبط کرد و متاسفانه به نظر من با بیتدبیری نسبت به پخش اون اقدام کرد.
همسر: قرار شد که بیست و چهار ساعت در پیج شخصیشون که قفله استوری کنن. ما نمیدونستیم میذارن این استوری رو تو پیجی که بازه. هزار نفر فالوئر داره و اینکه پست میکنن. بعد اینکه این پست رو گذاشتن من همون شب به ایشون گفتم. مخالفت کردم. گفتم من دوست ندارم شما اینو بذارین و کاملا مخالف بودم و ایشون حالا گوش ندادن، هر روزم من با ایشون در تماس بودم و گفتم که اینو شما باید بردارید از تو پیجتون. توسط این کلیپ ظرف دو روز فالوئرای ایشون از هزار نفر شدن هفت هزار و خردهای نفر و این کلیپ وایرال رفته، تو اکسپلور رفته. من اینا رو کاملا به ایشون توضیح داده بودم که این کار رو نکنید چون میدونستم این اتفاق میافته و اینکه من و همسرم رفتیم زیر سوال.
مشاور املاک: یه سری مدارکایی که رو میز بوده ما یه کاغذ سفیدی رو گذاشتیم اونجا که هیچ ارزش قانونی، وجهه قانونی نداشته، سگم دستشو گذاشته رو استامپ گذاشته اونجا. مستند اصلی قرارداده که این آپارتمانو یه زوجی خریدن به نام خانمشون. (سوال: پس این اثر انگشت سگ نیست؟) نخیر این اثر انگشت آدمه. اون چیزی که ما گذاشتیم یه کاغذ معمولی و ساده بوده.
آقای احمدی: بعد از وایرال شدن این کلیپ که برخلاف حقیقتا من و همسرم بود باعث شد خیلی از مردم جریحه دار بشن و به نظر من باعث ناراحتی خیلی از مردم شد. ما بیشتر از نه هزار تا کامنت وحشتناک دریافت کردیم. خیلی کامنتای زیر این پست اومد در حد فحاشیهای ناموسی. میدونید من به نظرم این بزرگترین ضربهای بود که به پیکره خانواده من خورد. من حتی نمیتونم نگاه به صورت همسرم کنم. بعد از خوندن هر دونه از این فحاشیهایی که شد زیر این کلیپ من انگار که از همسرم دارم دورتر میشم. کانون خانوادهام داره پاشیده میشه.
همسر: از این کلیپی که ضبط کردم پشیمونم و اعتمادی که به ایشون کردم کاملا پشیمون هستم.
آقای احمدی: حاضرم هر تنبیهی هم باشه بپذیرم تا تجربهای بشه که در آینده همچین مشکلاتی پیش نیاد.
مشاور املاک: (پس از گریه) من از تمام مردم ایران بابت این کلیپی که ضبط کردیم معذرتخواهی میکنم. غلط کردم. اشتباه کردم و دیگه همچین کلیپی رو ضبط نخواهیم کرد و دیگه همچی اشتباهی رو نمیکنیم.
همسر: به شما هم توصیه میکنیم که از این کلیپا تو جایی که غریبه هستید نمیشناسید به نظر من هم اعتماد نکنید چون به خاطر جو فالوئر احتمال داره از این کارا هم با شما بکنن. میگن نمیذاریم یا فقط استوری میکنیم ولی احتمال داره همین کارو با شما بکنن. پست کنن به خاطر فالوئر.
آقای احمدی: شاید من هم اگه کمی تامل میکردم یا همسرم همچین اتفاقی نمیافتاد.
