هفت صبح| معرفی نیروی کار خوب به مجموعههایی که به دنبال کار هستند. این ایده بسیاری از موسسات کاریابی است و هر کدام از آنها راه و روشی برای این کار دارند اما برگزاری آزمون سراسری برای استخدام آن هم در ابعاد چند هزارنفری موضوعی است که تا همین هفت سال پیش کلا در اختیار دولت بود و در واقع طبق قانون برای برقراری عدالت، جلوگیری از رانت و… تمام استخدامهای دولتی باید از طریق آزمون استخدامی که به شکل سراسری یا موردی برگزار میشود انجام شود اما مشابه این کار برای بخش خصوصی از سال ۹۶ راه افتاد آن هم از طرف موسسهای به نام شبکه فناوری و نوآوری ایران.
شرکتی که این روزها در حال ثبتنام برای دور جدید آزمون است و اغلب خبرگزاریها آن را پوشش میدهند؛ مانند اینکه مهلت ثبتنام تا ۳۱ تیرماه تمدید شده است اما از همان سال اول برگزاری یعنی سال ۹۶ همزمان با شروع بهکار برگزاری آزمون از طرف این شرکت حاشیهها هم شروع شد و ایرادهای زیادی به نحوه عملکرد این موسسه در برگزاری آزمون گرفته میشد.
واکنش نهادهای دولتی مانند وزارت کار هم اعلام بیخبری و بیطرفی بود. دولت از همان ابتدا میگفت این ماجرایی است بین بخش خصوصی و یک شرکت خصوصی دیگر برای سازوکار جذب نیرو و دولت از جزئیات آن خبر ندارد، در مقابل کسانیکه به نحوه برگزاری این آزمون حمله میکردند، میگفتند دولت باید بهعنوان ناظر درباره نحوه برگزاری آن ورود کند. یکی از اصلیترین انتقادها به این آزمون که هنوز هم ادامه دارد، ابهام زیاد است. اگرچه شرکت شبکه فناوری و نوآوری ایران در سالهای اخیر تلاشهایی برای شفافیت کرده و گزارشهایی منتشر کرده اما هنوز هم انتقادها ادامه دارد؛ مثلا گفته میشود که هیچ تضمینی برای جذب نیرو از طریق این آزمون وجود ندارد یعنی مثلا امسال گفته شده که ۲۱ هزار فرصت شغلی از طریق این آزمون در دسترس است اما بعد از آن هیچ تضمینی برای جذب نیروی کار به همین اندازه وجود ندارد. سال گذشته نزدیک به ۸۱ هزار نفر در این آزمون شرکت کردند تا برای بیشتر از ۲۰هزار فرصت شغلی رقابت کنند و در نهایت هم طبق ادعای شرکت برگزارکننده نزدیک به ۱۸ هزار استخدام موفق صورت گرفته است اما وقتی گزارش را با دقت میخوانیم میبینیم که بیشتر بخشهای آن در راستای راضی کردن شرکتها و موسسات برای جذب نیرو از طریق این آزمون نوشته شده است، از تاکید روی کیفیت برگزاری آزمون تا دقت برگزاری و…
این ماجرا یعنی تمایل گزارش عملکرد به راضی کردن شرکتها برای ملحق شدن اسمشان به این آزمون از این جهت اهمیت پیدا میکند که هرچه تعداد شرکتهایی که اعلام میشود نیرو میخواهند و اعتبار این شرکتها بیشتر باشد طبیعتا عده بیشتری اعتماد میکنند اما از آن طرف تعداد بیکارها و کسانی که جویای کار مناسب هستند و حاضرند برای آن آزمون بدهند آنقدر زیاد است که دلیلی برای تلاش زیاد و راضی کردن آنها دیده نمیشود.
مخصوصا وقتی بدانیم هزینه شرکت در آزمون آنقدر زیاد نیست که ارزش امتحان کردن نداشته باشد البته وقتی تمام این پولها جمع شود تازه به سودکلان این آزمون برای شرکت برگزارکننده پی میبریم. تصور کنید امسال هم همان ۸۰ هزار نفری که سال گذشته در آزمون استخدامی بخش خصوصی شرکت کردند برای شرکت در آن ثبتنام کنند.
با توجه به اینکه حداقل هزینه ثبتنام در آزمون ۱۶۷ هزار تومان است (برای دو گروه شغلی که احتمالا به سنجش دقیقتری نیاز دارند و حقوق بیشتری هم میدهند ۳۰۰ هزار تومان) اگر همه شرکتکنندهها همین رقم را هم بپردازند یعنی نزدیک به ۱۴ میلیارد تومان که پول هنگفتی به نظر میرسد. مجموع این شرایط باعث شده که افراد در مواجهه با این آزمون دو گروه باشند گروهی که میگویند آزمون سراسری میتواند راهی برای دسترسی همه افراد به موقعیتهای شغلی باشد و هزینههای جلب اعتماد بخش خصوصی و برگزاری یک آزمون استاندارد این کمتر نیست و گروه دومی که میگویند چون تضمینی برای استخدام به تعدادی که اعلام شده وجود ندارد و شرکتها ملزم به استخدام افراد در آخر کار نیستند کل ماجرا بیشتر یک فعالیت اقتصادی و سوءاستفاده از خیل عظیم بیکاران است.
در نهایت اما از آنجا که پرداخت این هزینه با رضایت شرکتکنندهها صورت میگیرد و طی سالهای اخیر میزان شفافیت آن هم بیشتر شده نمیتوان بین این دو نگاه قضاوت اساسی کرد.
البته بهطور کلی برگزاری آزمون استخدامی در بخش خصوصی غیر از این آزمون بزرگ و سراسری، در ابعاد کوچکتر و از سوی بقیه موسسهها هم در جریان است حتی خیلی از شرکتهای خصوصی خودشان برای برگزاری آزمون و یا برقرار کردن مصاحبه هزینه دریافت میکنند در حالی که این شرکتها ملزم به ارائه گزارش هم نیستند.
خیلی از جوانهای جویای کار تجربه شرکت در این مصاحبهها که معمولا در فضای غیراستاندارد هم برگزار میشوند دارند مانند یکی از کاربران توئیتر که میگوید سال گذشته برای شرکت در آزمون استخدامی یک شرکت حسابداری مراجعه کرد و با خیل عظیم شرکتکنندهها مواجه شد. همان اول کار از هر نفر ۲۰۰ هزار تومان دریافت شد و آزمون در شرایطی برگزار شد که کاملا امکان تقلب وجود داشت.
آخر کار هم وقتی خبری از شرکت برگزارکننده نشد و این کاربر برای دریافت خبر مراجعه کرد با این جواب مواجه شد که صلاحیت او احراز نشده است. اینطور که این کاربر توضیح داده وقتی خواسته نمرههایی که آورده را به او بگویند و اعلام کنند چه کسانی را با چه نمرههایی جذب کردهاند از شرکت بیرون انداخته شده است. تعداد بالای کاربران حقیقی که این تجربه را در موارد مشابه تایید کردهاند آنقدر زیاد است که حکایت از تعداد بالای این اتفاق دارد.
یکی دیگر از انواع سوءاستفادهها از طریق برگزاری آزمون استخدامی هم درخواست نمونه کار آزمایشی است آن هم به شکل رایگان.
این مورد بیشتر در کارهایی مانند ترجمه، طراحی، ویراستاری و کارهای خدماتی مشابه اتفاق میافتد به این صورت که کارفرما از متقاضی میخواهد برای احراز صلاحیت یک نمونه کار به سفارش او انجام دهد و بعد دیگر خبری از او نمیشود در حالی که نمونه کار در واقع بخشی یا کل یک محصول بوده است مثلا شرکتی را تصور کنید که میخواهد پوستر یا کارت ویزیت طراحی کند و از این طریق صدها نمونه کار دریافت میکند و میتواند از بین آنها بهترین را انتخاب کرده و با اندکی تغییر استفاده کند در حالی که قرار بوده این نمونهای برای جذب نیرو باشد یا مثلا قرار است متنی ترجمه یا ویراستاری شود.
با مرور چند صفحه ابتدایی میتوان به کیفیت کار پی برد و بقیه آن را به عنوان محصول نهایی استفاده کرد، موضوعی که خیلیها بهعنوان متقاضی شغل آن را تجربه کردهاند و در نهایت باعث بیاعتمادی به کل فضای برگزاری آزمون و مصاحبههای شغلی شده است.
