روزنامه هفت صبح، نگین باقری| دیروز موسسه تایمز آخرین رتبهبندی خود از وضعیت دانشگاههای دنیا را منتشر کرد. این ماجرا چه اهمیتی دارد؟ تایمز یکی از مشهورترین نظامهای رتبهبندی بینالمللی دانشگاهها و مراکز آموزش عالی است که اعتبار زیادی بین جامعه دانشگاهی دارد. امسال هم اسم 65 دانشگاه ایرانی در لیست آن دیده میشد که جایگاه بعضی از پرمدعاترینها در قعر این جدول احتمالا شما را شوکه خواهد کرد. مثلا بر اساس این رتبهبندی برترین دانشگاه علوم پزشکی در ایران، دانشگاه علوم پزشکی مازندران است. همچنین اطلاعات دیگری وجود دارد که در جدول سال 2023 منتشر شده.
از نظر این رتبهبندی دانشگاهی در این یک سال کیفیت آموزش دانشگاههای کشور ما تغییری هم داشته؟ بله. در ویرایش پیشین این نظام رتبهبندی ۵۸ مؤسسه از ایران در میان مؤسسههای برتر آسیا جای گرفته بودند که امسال 6 موسسه آموزشی و دانشگاه دیگر هم به آنها اضافه شده.
حالا ذرهبینمان را نزدیک اسامی دانشگاهها کنیم و ببینیم اوضاع از چه قرار است. خب همانطور که دور از انتظار هم نبود دانشگاه شریف در رتبه یک ایران قرار گرفته اما در آسیا در جایگاه 64 قرار دارد.
رتبه دوم همانطور که در مقدمه گفته شد احتمالا کمی شگفتزدهتان خواهد کرد. دانشگاه مازندران با یک فاصله کم در رتبه دوم ملی و 65 آسیایی قرار گرفته.
جایگاه سوم و چهارم هم باز به علومپزشکیها رسیده. دانشگاه علوم پزشکی گلستان و سپس کردستان به ترتیب در این رتبهها قرار دارند.
سبقت دانشگاهها از پایتخت
تازه جایگاه پنجم است که یکی از پرادعاترین دانشگاههای تهران وارد میشود؛ کجا؟ دانشگاه علم و صنعت. اگر منتظر پلیتکنیک، دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی ایران هستید باید از الان این را بدانید که در جدول ایران دانشگاههای دیگری در شهرهای کوچک به رتبههای بالاتری نسبت به دانشگاههای مرکز دارند.
علت این ماجرا میتواند به معیارهای تایمز برگردد که شامل چند نوع شاخص میشود. مثلا ممکن است یک دانشگاه از نظر آموزش و تاثیر پژوهش و تعداد ارجاعاتی که به آن میشود رتبه بهتری داشته باشد اما از نظر فضای آموزشی و نوآوری و نیروی انسانی و برابری جنسیتی از امتیاز کمتری برخوردار باشد. میتوان این موضوع را با چند مثالی که در ادامه میآيد توضیح داد.
چند خبر شوکهکننده دیگر هم درباره دانشگاههای مدعی داریم. منظور از پرمدعاها کجاست؟ دانشگاههایی که معمولا باید رتبههای بهتری آورد تا آنجا درس خواند. دانشگاه الزهرا جزو 5 دانشگاه آخر این لیست است. دانشگاه تهران با این همه افتخار در رتبه بیستم نشسته.
اگر میخواهید بدانید آخرین دانشگاه لیست تایمز در ایران کجاست، باید به اسم پیام نور اشاره کرد که به رتبه شصت و پنجم رسیده است.
عملکرد بهتر دانشگاه دکترها نسبت به مهندسها
از 65 دانشگاه این لیست، 25 دانشگاه علوم پزشکی بودهاند که بیشتر این دانشگاههای زیرمجموعه وزارت بهداشت در رتبههای بالاتر و بهتری قرار داشتند چراکه از 30 دانشگاه اول، 18 جایگاه به علوم پزشکیها رسیده.
تازه این در حالی است که تعداد دانشگاههای علوم پزشکی در کشور کمتر از دانشگاههای زیرمجموعه وزارت علوم است. *در رقابت بین فردوسی مشهد، شیراز و اصفهان خواهیم دید که شیراز جایگاه بهتر و اصفهان جایگاه بدتر را دارد.
کدام دانشگاه تعداد پژوهش بیشتری داشته؟
حالا باز میشود ریزتر شد و دانشگاهها را از نظر توانمندیهایشان مقایسه کرد. از نظر تعداد پژوهش دانشگاهی، اول علم و صنعت، سپس شریف، بعد از آن امیرکبیر و بهشتی و فردوسی مشهد قرار دارد.
به مقالات کدام دانشگاه بیشتر استناد شده است؟
حالا این همه مقاله تولید میشود. آیا کسی هم به آنها استناد میکند؟ این شاخص دیگری است که در جایگاه اول آن به طور مشترک دانشگاه علوم پزشکی اراک، علوم پزشکی گلستان و علوم پزشکی قم قرار دارند. این یعنی در این دانشگاه مقالاتی نوشته شده که تعداد ارجاعات به آن از همه دانشگاههای دیگر بیشتر است.
قدم جدید دانشگاه آزاد، واحد نجفآباد
به طور کلی در زمینه استناد به پژوهشها، دانشگاههای علوم پزشکی ما بهتر از بقیه بودهاند. از این نظر در رتبه دوم دانشگاه علوم پزشکی قزوین قرار دارد که تازه بعد از آن نوبت به دانشگاه صنعتی نوشیروانی، دانشگاه علوم پزشکی کردستان و علوم پزشکی بابل میرسد. بالاخره بعد از اینها با دانشگاه آزاد نجفآباد هم روبهرو میشویم که از نظر استناد به پژوهشها وضعیت بهتری نسبت به بسیاری از دانشگاههای تهران و شهرهای بزرگ دیگر دارد.
حالا که به اولین دانشگاه آزاد در رتبه بندی تایمز رسیدیم باید این نکته جالب را درباره آن بگوییم که دانشگاه آزاد نجف آباد رتبه شانزدهم ملی را دارد جایی که دست خیلی از دانشگاههای قدیمی مثل صنعتی اصفهان یا شیراز به آن نرسیده که هیچ، فاصله زیادی هم دارند.
کدام دانشگاه پولسازتر است؟
حالا یک نکته جالب دیگر. اگر دانشگاهها را از نظر ارتباطاتشان با صنعت و درآمدزایی آنها بسنجیم علم و صنعت و شریف در جایگاه اول و دوم هستند و در جایگاه سوم دانشگاه صنعتی اصفهان. چه چیزی از این ماجرا جالب است؟ اینکه نمره کلی صنعتی اصفهان از هر نظر دیگر پایین بوده و فقط از نظر درآمدزایی توانسته عملکرد خوبی داشته باشد. مثل دانشگاه محقق اردبیلی که اگرچه از نظر همه معیارها نمرههای متوسط رو به پایینی دارد اما این نمره در درآمد صنعتی یک دفعه صعودی شده.
فرق مهم صنعتیها و پزشکیها
به طور کلی در بیشتر دانشگاههای صنعتی نمره درآمدزایی بیشتر از بقیه شاخصهاست. حتی این وضعیت در دانشگاه چمران به اینجا رسیده که در همه شاخصها نمره خیلی پایینی داشته باشد اما در درآمدزایی به نمره عالی رسیده. البته این قانون فقط برای دانشگاههای صنعتی حکمفرماست و نه علوم پزشکیها. به جایش علوم پزشکیها اغلب در تولید مقالات پر استناد موفق بودهاند.
یک نمونه عجیب
دانشگاه علوم پزشکی اراک هم دانشگاه جالبی است. نمره تولید مقاله و پژوهش در این دانشگاه واقعا پایین بوده (11 از 100) ولی نمره استناد به این مقالات 100 است. یعنی از نظر کمی احتمالا تولید مقاله کمتری در این دانشگاه رواج دارد ولی همانهایی هم که تولید میشوند پراستناد هستند. اتفاقا دانشگاه علوم پزشکی ارومیه یا علوم پزشکی ایلام هم در وضعیت مشابهی قرار دارند.
آموزش کدام دانشگاهها بهتر است؟
اوضاع درآمدزایی را گفتیم ولی شاخصهای دیگر در هیچ کدام از دانشگاههای کشور تعریفی ندارد. مثلا نمره آموزش در کشور ما به زور به 50 (از 100) میرسد. دانشگاه علوم پزشکی تهران و ایران از این نظر بهترین بودهاند. بعد از آن هم علوم پزشکی اصفهان و علوم پزشکی تبریز قرار دارند که از نظر آموزشی در جایگاههای بعدی قرارگرفتهاند. پس وضعیت آموزش دانشگاههای صنعتی یا انسانی چطور؟ اگر نمرههای آموزشی دانشگاههای علوم پزشکی را نادیده بگیریم، از این نظر علم و صنعت و بعد دانشگاه اصفهان هستند که بهترین شرایط آموزشی را داشتهاند. حالا جالب اینکه از نظر آموزشی نمره شریف با دانشگاه خوارزمی برابر است و هر دو از 100، 5/37 گرفتهاند.
اوضاع در آسیا چطور است؟
حالا که بررسی ایران تمام شد، ممکن است برایتان مهم باشد که اوضاع کلا در آسیا و بعد هم در کل کشورها از چه قرار است؟ دانشگاه چینهوا در پکن از همه آسیاییها بهتر بوده و از نظر جهانی هم به رتبه 16 رسیده. دانشگاه هنگ کنگ و سنگاپور هم در رتبههای بعد قرار دارند.
پیشتازی آمریکا و انگلستان در تولید علم
از نظر جهانی آکسفورد، کمبریج و استنفورد در رتبههای اول تا سوم قرار داشتهاند؛ یعنی دو دانشگاه در انگلستان و یکی در آمریکا.
چین، کانادا و آلمان در جایگاههای بعدی
بعد از انگلیس، کدام کشور اروپایی به رتبه بالا دست پیدا کرده؟ مؤسسه فناوری فدرال زوریخ یا ای-تی-اچ. بعد از آن دانشگاه صنعتی آلمان است که به رتبه سی ام رسیده. واقعیتش را بخواهید بدانید این است که بهترین دانشگاههای دنیا اول در آمریکا و ایالتهای مختلف آن قرار دارند و بعد در انگلستان.
برای همین هم تا 15 رتبه اول به جز این دو کشور اسامی دیگری دیده نمیشود. رتبه شانزدهم و هفدهم به دانشگاه چین و هجدهم به دانشگاه تورنتو رسیده. نوزدهم هم سنگاپور قرار دارد و دوباره از بیستم دانشگاههای آمریکایی پیدایشان شده است. دیگر تا رتبه بیست و هشتم هرچه هست، دانشگاه آمریکاییست تا اینکه دانشگاه ادینبرگ انگلیس در رتبه 29 این قفل را میشکند و همانطور که بالاتر به آن اشاره شد، دانشگاه صنعتی مونیخ هم به رتبه سیام
میرسد.
