روزنامه هفت صبح، علی غفوری| بهنظر میرسد که ضدحمله اوکراین به آن سادگی که منابع غربی و کارشناسان پیشبینی میکردند، موجب شکست خطوط جنگی روسها نشده است. همچنین بهنظر میرسد که تانکهای پیشرفته غربی نظیر لئوپارد و برادلی نیز که بهتازگی و در مقیاس کوچک به اوکراین تحویل داده شده، نتوانسته چندان کاری از پیش ببرد.
پیش از این نیز گفتیم که نبرد اوکراین بهاندازهای پیچیده و گسترده است که باز شدن گره آن بهدست چند مدل سلاح پیشرفته، رقم نخواهد خورد و این جنگ بیشتر، به پایداری سربازان دو طرف و کاربران انبوهی از سلاحها، از سلاحهای سبک پیادهنظام گرفته تا موشکاندازها، اپراتورهای پهپادها و موشکها، رانندههای تانکها و حتی خلبانان بستگی دارد. سربازان هر طرف که شجاعتر و سرسختتر و البته آموزشدیدهتر باشند، میدان نبرد نیز در اختیار آنها خواهد بود.
اما لئوپارد 2 چیست و جدا از جنجالها و بزرگنماییهای رسانهای آیا میتواند شکل نبرد در جبهه شرقی را تغییر دهد؟
لئوپارد نام نوعی پلنگ قدرتمند است که به غافلگیری در شکار معروف است. این تانک مانند تانک تایگر (ببر) که در جنگ دوم جهانی معروف شد، ساخت آلمان است و میتوان آن را بزرگترین رقیب برای تانکهای آمریکایی و روسی دانست. از 3 ماه قبل به اینسو اروپا با صادرات این تانک به اوکراین موافقت کرد و تاکنون تعداد محدودی از این نوع تانک به کشور مذکور صادر شده است. قرار است بهتدریج 150 فروند از این نوع تانک به اوکراین تحویل شود.
آلمان سابقه طولانی در ساخت تانک دارد و در جنگ دوم جهانی با کمک تانکهای بسیار قدرتمند تایگر و زرهپوشهای تکرارناپذیر تاریخ طی 2 سال تقریبا تمام کشورهای اروپای غربی، شمالی و مرکزی را به زانو درآورد. آلمانها مبدع جنگ برقآسا هستند و این نوع جنگ بر پایه دو سلاح تازه آن سالها یعنی بمبافکنهای شیرجهرو و تانکهای سنگین بود. ارتش آلمان با گسیل هزاران دستگاه تانک به دشتهای روسیه طی 3 ماه تا دروازههای مسکو پیش رفت و اگر زمستان زودرس و 100 لشکر از سیبری و شرق روسیه نبودند، در پاییز 1941 افسانه شوروی به پایان میرسید. جالب اینکه در آن سال تانکهای آلمانی برای فتح کیيف آمده بودند و اینبار برای نجات کیيف!
چرا لئوپارد حساسیتبرانگیز شده است؟
مردم روسیه و جمهوریهای شوروی سابق از تانکهای آلمانی خاطرات تلخی دارند. مقصر اصلی مرگ میلیونها روس و ویرانی 2میلیون کیلومترمربع از خاک این کشور (آنهم از حاصلخیزترین بخشها) همین تانکهای آلمانی بودند و به همین دلیل ورود تانکهای آلمانی به جنگ اخیر تا حدودی روح ناسیونالیستی روسیه را زنده کرده است. اما جدای از این مورد تاریخی، کارشناسان اذعان دارند که تانک آلمانی و اصولا مهندسی آلمانی گونهای متفاوت است و میتواند برای تقویت قوای اوکراین موثر باشد.
مهندسی آلمانی
آلمان پس از جنگ دوم جهانی تا چند دهه اجازه تولید مستقل تانک را نداشت تا آنکه در اواخر دهه 60 میلادی آمریکا این اجازه را به آلمان غربی داد تا اقدام به طراحی تانک کند. بد نیست خوانندگان بدانند تا 40 سال پس از جنگ نیز آلمان اجازه ساخت هواپیمای جنگی را نداشت، حال آنکه طرحهای هواپیماهای آلمانی به اضافه دانشمندان آنها توسط آمریکاییها ربوده شده و منجر به پیش افتادن آمریکا در بخش هوایی از سایر کشورها شد.
آلمانها خوشحال از اینکه پس از مدتی موفق به نشان دادن توانمندی خود در بخش سلاحهای اصلی میدان نبرد شدهاند، طرحهای نیمهتمام دهه 40 میلادی را پیگیر شده و پس از مدتی تانک لئوپارد را رونمایی کردند.با توجه به سرعت تحولات در سالهای پایانی جنگ سرد و پیشرفت عالی روسها در ارائه تانک تی 72، آلمانها نیز طرح خود را ادامه داده و در 1979 به تانک لئوپارد 2 رسیدند. لازم به ذکر است که بخشی از روند تحقیقات این تانک توسط آمریکا پیش رفت.
اما پس از مدتی دو متفق از هم جدا شدند و آمریکا بهدنبال تانک سنگینتری بهنام امیک آ یک یا همان آبرامز رفت. مشکل از آنجا آغاز شد که آلمانها بیشتر بهدنبال کاستن از هزینهها و تعمیر و نگهداری راحتتر بودند اما آمریکاییها سلاحی سنگین و با موتوری بزرگ میخواستند.
جالب اینکه اروپا به مرور به سمت تانک لئوپارد رفت و امروز بیش از 2هزار تانک لئوپارد در حال خدمت به اروپای غربی است.آلمان ابتدا تمایلی به ارسال این تانکها یا حتی دادن اجازه به کشورهای دیگر برای ارسال آنها به اوکراین نداشت. اما سرانجام در بهمن سال قبل با تحویل آنها موافقت کرد.
دویچهوله آلمان نیز مدتی قبل گزارش داد که «ارتش آلمان نظامیان اوکراینی را برای استفاده از نوع پیشرفته «اِی۶» لئوپارد ۲ آموزش داده است. آنها بهطور خاص برای رقابت با تانک تی۹۰ روسیه طراحی شدهاند و نگهداری آنها راحتتر و کمهزینهتر از دیگر تانکهای غربی است. آلمان علاوه بر لئوپارد ۲، دو خودروی تخصصی بازیابی تانک و ۴۰ خودروی رزمی پیاده نظام «ماردِر» را به اوکراین فرستاده است.» لئوپارد 2 را میتوان شاهکار مهندسی دانست.
این تانک اگر چه دههها قبل طراحی شده اما برای خدمه کمتکان و با امکان مانیتور کردن اطراف است.
صندلی راننده به سه عدد پریسکوپ مجهز شده و فضای سمت چپ راننده برای ذخیرهسازی مهمات در نظر گرفته شده است. یک دوربین با زاویهدید ۶۵ درجه افقی و عمودی در پشت تانک نصب شده که به کمک یک صفحه نمایشگر تلویزیونی به راننده کمک میکند تا بتواند در جهت عکس نیز حرکت کند. به کمک این سیستمها راننده میتواند بدون کاستن از سرعت تانک یا تعویض دنده سریعاً تغییر مسیر بدهد و در زمینهای ناهموار سرعت خود را حفظ کند.
زره کامپوزیت این تانک آن را در برابر اکثر پرتابهها ایمن میسازد و این قدرت را دارد که نفرات را از مرگ رهایی بخشد. بهعبارت دیگر اگر حتی موشکهای قوی به تانک اصابت کند خدمه میتوانند از تانک خارج شده و به منطقه ایمنتری بگریزند. این درحالیست که اکثر تانکهای روسی در برابر پرتابهها و موشکهای ضدزرهتاب مقاومت ندارند و خدمه حتی فرصت خروج هم پیدا نمیکنند. اتاقک خدمه به یک سیستم آشکارساز انفجار و یک سیستم اطفا مجهز شده است. یک دیوار ضدآتش، اتاقک را از بخش جدا میکند تا در صورت آتشسوزی و یا انفجار احتمالی بخش موتور، به خدمه تانک آسیبی وارد نشود.
همچنین لئوپارد دارای سیستم کنترل آتش پیشرفته است و سیستم نشانه روی آن دارای قابلیتهای متعددی است. جایگاه توپچی به یک سیستم نشانهروی اولیه و متعادل از نوع EMES 15 با قدرت بزرگنمایی دوبرابر مجهز است. این سیستم نشانهرو به یک سیستم مسافتیاب لیزری و یک دوربین نشانهروی حرارتی از نوع آشکارساز مادون قرمز مجهز است. از سیستم مسافتیاب لیزری میتوان در ماموریتهای ضدبالگرد نیز استفاده کرد.
سلاح اصلی تانک لئوپارد ۲ یک توپ ۱۲۰ میلیمتری لوله کوتاه و بدون خان بهنام ال 44 است. علاوه بر توپ اصلی، تانک به دو قبضه مسلسل مشابه امژ یک آ 3 ایرانی کالیبر 62/7میلیمتری مجهز است. موتور تانک نیز 1500 تا 1650 اسب قدرت دارد که میتواند این تانک 60 تنی را به سرعت 72 کیلومتر برساند.
کاربران تانک
تاکنون حدود 3500 تانک لئوپارد2 تولید شده و مدلهای مختلفی از این تانک در نیروهای مسلح آلمان و دوازده کشور اروپایی دیگر و همچنین چندین کشور غیراروپایی خدمت کرده است. این تانک نقش خود را در نبردهای افغانستان و کوزوو بهخوبی ایفا کرده و کشورهایی نظیر شیلی، اندونزی و کانادا نیز از آن استفاده کردهاند.
آیا پلنگ آلمانی فاتح جبهه شرق خواهد شد؟
از هماکنون فیلمهای کوتاه از انهدام یا به غنیمت گرفته شدن لئوپارد در فضای مجازی منتشر شده که نشان میدهد در بین نیروهای روسی نیز سربازان از جانگذشتهای هستند که قادرند با نزدیک شدن به محصول پیشرفته اروپایی آن را تسخیر کرده و یا از کار بیندازند. به اعتقاد نگارنده دوره قدرتنمایی تانکها سالهاست که گذشته و این سلاح سنگین تنها در صورتی موفق است که اطراف آن توسط صدها سرباز حرفهای احاطه شده باشد تا مانع نزدیک شدن موشکاندازان به این سازه کمتحرک شوند. همچنین تانکها در فضایی که تحت تسلط پهپادها و موشکها هستند، کاربردی ندارد.
تانکهایی نظیر لئوپارد با یک راکتانداز کوچک نظیر آرپیجی یا یک توپ صحرایی و یا زرهشکنهای سنتی متوقف نمیشود اما در دشتهای باز اوکراین خیلیزود توسط دیدهبانها شناسایی شده و با پهپاد انتحاری و یا موشکهای ضدزره با بردی بالای 10 کیلومتر منهدم میشوند. لئوپارد همچنین میتواند بهسادگی تانکهای روسی را نابود کند اما به این شرط که به آنها برسد! بسیار خوشبینانه است که گمان کنیم در میدان فشرده و سخت جنگ اوکراین کمتر از 50 تانک بتواند از خطوط مقدم گذشته و به خطوط بعدی برسند.
جبهه نبرد اوکراین حدود 2هزار کیلومتر وسعت دارد و موفقیت در این جبهه به حداقل 2تا 3 هزار تانک با پشتیبانی آتش سنگین احتیاج دارد و طبیعتا با مقدورات فعلی اوکراین، حداقل شاهد نبرد بزرگ تانکها نخواهیم بود. کما اینکه روسها هم نتوانستند از برتری زرهی خود در این نبرد استفاده کنند و خیلیزود با انبوهی از تجهیزات زرهی منهدم شده و رها شده مواجه شدند. گفته میشود حدود 500 تانک روسی توسط سربازان اوکراینی به غنیمت گرفته شده است.
این اتفاق درباره اوکراین نیز رخ خواهد داد. اگر غرب و ناتو تانکهای بیشتری نیز به اوکراین بدهند، نبرد تغییری نخواهد کرد چراکه این تانکهای پیشرفته همگی سیستمی متفاوت با تانکهای روسی دارند و خدمه اوکراینی سالهاست که با تانکهای تی 62، تی 72 و تی 80 آموزش دیدهاند و هدایت لئوپارد و آبرامز و برادلی و امثال آن با سامانههای پیشرفته و متفاوت نیازمند سالها آموزش و تمرین است. اکنون بیش از هر زمان دیگری مشخص شده که 15ماه پس از آغاز جنگ، دو طرف از نیروهای باتجربه و آموزشدیده تهی شدهاند و آینده جنگ همچنان مبهم است.
