روزنامه هفت صبح، فاطمه رجبی| از حدود سه سال پیش که صفحهای در توئیتر بهنام آیتالله عبدالله جوادیآملی باز شد، بارها توئیتهایی که در این صفحه نوشته ميشد، مورد توجه کاربران قرار ميگرفت و این توئیتها حتی بارها به شبکههای اجتماعی دیگر مانند اینستاگرام و سایتهای خبری هم راه پیدا کرده؛ اینبار هم یک رشتهتوئیت در صفحه منتسب به آیتالله منتشر شده که مورد توجه قرار گرفته است. این توئیت به لزوم توجه به زمان و مکان در امور اجتهاد میپردازد. اول محتوای این رشته توئیت را با هم بخوانیم و بعد به این بپردازیم که چرا مهم شده است:
یک: « بیان لطیفی امام خمینی دارد که ایشان فرمودند: زمان و مکان در اجتهاد، دخیل است. باید حوزه بیانات لطیف اهل بیت را متوجه شود که زمان و مکان در اجتهاد دخیل است؛ این توجه موجب میشود ظرفیت حوزه خودش را نشان دهد و بالا برود. از همین راهها، علم و نیازهای روز ترقی میکنند.
دو: در بحث صدقه سلسله روایاتی است که مرد اگر بخواهد از مال خودش صدقه بدهد آزاد است؛ اما زن اگر بخواهد از مال خودش که یا ارث اوست یا کسب اوست صدقه بدهد باید به اذن شوهر باشد و روایاتی هم معارض این است.
سه: در جمع بین این دو طائفه عدهای از فقهای ما، تصرف در هیئت کردند و گفتند آن روایاتی که میگوید صدقه زن باید به اذن شوهر باشد؛ ظاهرش وجوب است؛ اما حمل بر استحباب میکنیم و جمعا بینالمتعارضین.
چهار: اما آنچه امام فرمود زمان و مکان در اجتهاد دخیل است این است که آیا نمیشود در جمع بین متعارضین، تصرف در ماده کرد؛ نه تصرف در هیئت؟ یعنی در وجوب و استحباب تصرف نکنیم، تصرف در ماده، که اگر زن و مرد به رشد عقلی رسیدند، آنجا لازم نیست زن از مرد اجازه بگیرد.
پنج: اینکه امام فرمود زمان و مکان در اجتهاد دخیل است، شاید از این قبیل باشد، یا در بحث مجسمهسازی که الان ابزار بازی بچههاست و کسی به آن نگاه حرام دینی نمیکند؛ آیا در این زمان، باز هم مجسمهسازی و تصویر ذیروح، حرام است؟ اینها مباحثی است که باید در حوزه بحث شود!»
این رشتهتوئیت از نظر خیلیها یک توئیت معمولی با رویکرد فقهی بود، چیزی که انتظار میرود در صفحات مجازی یک فقیه سرشناس دیده شود اما خیلیهای دیگر برداشتهای متفاوتی از این توئیت داشتند و آن را بیارتباط به اوضاع امروز ایران و نگاه قانون به مسئله حجاب نمیدانستند. حتی بعضیها اینکه در این رشتهتوئیت موضوع به زنان مربوط است را به شکلهای مختلف تفسیر کردند.
اصل این رشتهتوئیت به یک موضوع فقهی بسیار قدیمی برمیگردد که محل اختلاف بین خیلی از علمای دینی است، اینکه یک مجتهد تا چه اندازه باید فرزند زمانه خود باشد و دخالت دادن شرایط اجتماعی و سیاسی و… تا کجا میتواند در حکمی که یک مجتهد صادر میکند نقش داشته باشد.
در این مورد مثل خیلی از موارد دیگر علمای دینی به دو دسته سنتیها و متجددها تقسیم میشوند و اگر دستهبندی را گستردهتر کنیم میبینیم که بین علمای شیعه و سنی هم در این مورد اختلافهای زیادی وجود دارد و علمای اهل سنت در این مورد بسیار محتاطتر هستند و در مواردی اصلا دخالت دادن شرایط زمان و مکان را حکم دینی جایز نمیدانند اما علمای شیعه در این مورد کمتر سختگیری میکنند و در بین آنها هم علمایی که سیاسیتر هستند و به مسائل روز توجه بیشتری میکنند انعطاف بیشتری هم نشان میدهند.
خیلیها نقل میکنند که امام خمینی یکی از افراد شاخص همین گروه است که بارها تاکید کرده آنچه نباید از شرایط روز تاثیر بگیرد موازین اجتهاد است اما مصادیق اجتهاد یعنی آنچه بهصورت موردی باید دربارهاش قضاوت شود میتواند تابعی از شرایط باشد. در همین موردی که در رشتهتوئیت آیتالله جوادیآملی که بهنظر میرسد بهعنوان مثال مطرح شده، میبینیم که به همین موضوع پرداخته شده است و میگوید که اگرچه روایاتی هست که زن باید برای صدقه دادن از مال خودش هم از شوهرش اجازه بگیرد
اما حالا با توجه به شرایط زمان و مکان میتوان حکم کرد که زن و مردی که به رشد عقلی رسیده باشند بابت این دست امور نیاز به اجازه ندارند. جالب اینکه این رشته توئیت باعث به وجود آمدن بحث دیگری هم بین خوانندهها شده و آن این است که اگر در این مورد میتوان به رشد عقلی زنان اتکا و آنها را از گرفتن چنین اجازهای معاف کرد دیگر در چه مواردی میتوان چنین معافیتی در نظر گرفت؟
ادمین صفحه کیست؟
گذشته از ماجرای رشتهتوئیت اخیر، همانطور که گفتیم صفحه توئیتری آیتالله جوادیآملی بارها مورد توجه اهالی شبکههای اجتماعی قرار گرفته است. به نظر میرسد که این موضوع بیشتر از هر چیز یک علت دارد و آن اینکه مضمون توئیتهایی که این صفحه منتشر میکند در عین حال که بهطور مستقیم وارد مباحث جاری در جامعه نمیشود و اشاره دقیقی به ماجراها نمیکند، واکنشهای نسبتا سریعی به اتفاقات روز دارد و معمولا از محتوای توئیت میتوان فهمید که به کدام اتفاق اشاره میکند.
در مواردی که خود آیتالله جوادیآملی که حالا ۹۰ ساله هستند واکنش بهروزی نشان نداده باشند، ادمین صفحه از صحبتهای قبلی ایشان موردی که به موضوع روز مربوط باشد منتشر میکند؛ حالا ادمین این صفحه کیست؟ اینطور که خیلی از افراد نزدیکتر به بیت ایشان میگویند، پسرشان حجتالاسلام مرتضی جوادیآملی مسئولیت این صفحه را بهعهده دارد. این موضوع کاملا محتمل به نظر میرسد چون خود این آقا مرتضی بارها نشان داده که موضعگیریهایی بسیار نزدیک به محتوای این صفحه دارد؛
یعنی در موارد زیادی نسبت به شرایط موجود انتقاد میکند و راه میانهروی در پیش میگیرد. دقیقا به همین دلیل هم بعضیها میگویند که این حال و هوای فکری مرتضی جوادیآملی است که بر صفحه توئیتر پدرش حاکم شده اما وقتی مواضع این مرجع تقلید را در سخنرانیها و صحبتهای مختلف مرور میکنیم میبینیم که در تمام سالهای گذشته همینقدر صریح بوده و تا اندازه زیادی زاویه انتقادی خودش را نسبت به مسئولان و موضعگیریهایی که نارضایتی مردم را به دنبال داشته حفظ کرده است مانند صحبتهایش با علی ربیعی وزیر وقت کار در اردیبهشت ۱۳۹۷ که با اشاره به وجود مشکلات در کشور گفت «بدانیم که اگر با وجود این مشکلات ملت قیام کند همه ما را به دریا خواهد ریخت به همین جهت حواستان باشد.»
او کمی بعد هم در واکنش به ماجراهای دختران انقلاب در دیدار با رئیس مجلس گفت: «آن که روسری خود را بر سر چوب میکند، با قرآن مخالف نیست بلکه با این شرایط کشور مخالف است. پیغمبر فرمود، کشوری که مشکل مالی داشته باشد، دینش در خطر است، ثروت جامعه باید در دست عموم مردم باشد.» آیتالله جوادیآملی همچنین به عنوان یکی از منتقدان روشهای درمانی است که بهعنوان طب اسلامی شناخته میشود و در ماجرای تجویزهای امثال تبریزیان در دوران کرونا گفته بود: «کدام طب نبوی؟
با چند تا روایت که ۹۵درصد آن تایید نشدهاست.» حتی محسن غرویان نقل کرده که ایشان در یک جلسه خصوصی خطاب به روحانیون حاضر در جلسه گفتهاند: «باید با بحث روز و علوم جدید آشنا باشید و همچنین درباره مکاتب فکری، سیاسی و عقیدتی روز جهان اطلاعات کافی را به دست بیاورید. همچنین به جمع حاضر فرمودند که باید کانت، هایدگر و دکارت بخوانید تا با زاویه دید اروپای غربی و شرقی و آمریکا آشنا باشید. شما که نه با فرهنگ جهان و نه با زبانهای انگلیسی، فرانسوی، آلمانی و ژاپنی آشنایی ندارید، چه فایدهای برای امام زمان دارید و چطور سربازی هستید که ابزار لازم را برای تبلیغ ندارید.»
حالا که بخش عمده این مطلب مربوط به صفحه توئیتر آیتالله است بد نیست موضوع ایشان را در مورد طرح صیانت هم بخوانیم که در ایسنا منتشر شده: «واقعاً ما آدمهای درستی باشیم ترسی نداریم که فضای مجازی چه چیزی را میخواهند منتشر کنند و نباید این فضا را ببندیم.»
