روزنامه هفت صبح، سارا سبزی| مردم عراق مدتی پیش تورمی 20درصدی و کاهش ارزش دینار را پشت سر گذاشتند. این بحران مالی مسئولان این کشور را با مشکل در پرداخت حقوق میلیونها کارمند دولت، حقوق بازنشستگی و پرداخت به نفع سایر ذینفعان برنامههای رفاه اجتماعی روبهرو کرد. از نگاه برخی از رسانهها، مردم و مقامات عراقی شکل روابط تجاری با ایران، این کشور را در یک مخمصه ارزی انداخت.
ماجرای این اتهام هم به بلوکه شدن دلارهای عراق توسط آمریکا برمیگردد و باید به ماجرای اداره دلارهای نفتی عراق توسط این کشور برگردیم. با وجود اینکه نیروهای نظامی آمریکا از عراق خارج شدهاند، با این حال هنوز پول حاصل از نفت این کشور را آمریکا کنترل میکند. این درآمد را از طریق واشنگتن به این کشور تزریق میکند و حدود هشت ماه پیش مسئولان بانک مرکزی این کشور به بهانه اینکه معاملات در عراق شفاف نیست و ممکن است پولهای نفت این کشور غیرپاک مصرف شود، یک ماه ورودی این دلارها به عراق را بست.
این اقدام باعث شد نرخ تورم در این کشور به 20درصد برسد و قیمت کالاها افزایش پیدا کند؛ دلیل اصلی آن هم وابستگی بازارهای این کشور به دلار است. آمریکا تلاش کرد مسئولان عراقی را توجیه کند که برای حل این موضوع باید به سمت شفافیت در اقتصاد بروند و برخی از رسانهها و مسئولان عراقی مخاطب این شفافیت را ایران میدانند.
مدتی پیش رسانه «میدلایست آی» نوشت که برخی از مسئولان عراقی میگویند بحران مالی در این کشور تشدید شده و پرداخت بدهی عراق به ایران در قالب دینار به کاهش ارزش پول آن کشور دامن زده است. عراق یکی از بزرگترین واردکنندگان کالاهای ایرانی در دو دهه اخیر به ویژه گاز، برق، مواد غذایی و مصالح ساختمانی بوده است.
پرداخت دینار به جای دلار اقتصاد عراق را بههم ریخت؟
مبادلات تجاری رسمی بین دو کشور حدودا ۱۴میلیارد دلار ارزش دارد و بهدلیل تحریمهای آمریکا که در سال ۲۰۱۸ میلادی علیه ایران اعمال شد، عراق برای پرداخت هزینههای خرید از ایران از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱ میلادی با مشکل مواجه شده است.بغداد فقط برای خرید گاز و انرژی از ایران در فاصله سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱ میلادی بیش از ۱.۶میلیارد دلار بدهی داشته است. این ادعای تعدادی از رسانههاست که طبق گفته آنها بخش زیادی از آن تسویه شده و آخرین پرداخت هم مربوط به اکتبر ۲۰۲۲ میلادی است.
مقامات عراقی و ایرانی گفتند که عراق در ماه اکتبر موفق شد تمام بدهی خود را به ایران بپردازد، اما این پول در حساب ویژهای در بانک تجارت عراق قرار گرفت که ایران میتواند از آن فقط برای خرید کالاهایی مانند دارو که هدف تحریمهای آمریکا نیستند، استفاده کند. این دینارها ابتدا از طریق حراج روزانه ارزی بانک مرکزی عراق، به دلار آمریکا -که برای ایران مفیدتر است- تبدیل میشد، اما واشنگتن در ماه نوامبر محدودیتهایی را بر این حراج اعمال کرد تا افراد ناشناس و کشورهای تحریمشده مانند ایران دیگر نتوانند از این سرویس برای دریافت دلار استفاده کنند. ماجرای این بحران هم از همینجا آغاز شد.
به غیر از آنچه رسانههای و برخی گروهها در عراق به آن اعتقاد دارند، نظر مخالفی هم وجود دارد که طبق آن رقم بدهی عراق به ایران چندان در اقتصاد این کشور تاثیرگذار نیست. ایرانیان فعال در بخش خصوصی بازارهای عراق میگویند در این کشور همیشه دو بحث وجود دارد: یکی واقعیت است و دومی موج خبری که به راه میافتد و ممکن است رسانهها روی موج خاصی پیش بروند و ماجرا را به شکل دیگری نشان دهند.
99 درصد درآمد این کشور از فروش نفت است و درآمد نفتی آن هم از آمریکا تغذیه میشود؛ یعنی پولها بعد از فروش به آمریکا میرود و بعد هم از آنجا به چند بانک خصوصی و دولتی عراقی واریز میشود. چند ماه پیش هم که تورم زیادی ایجاد شد، بهدلیل اقدام آمریکا در بلوکه کردن پولهای این کشور انجام داد و در نتیجه دلار در این کشور کم شد و ارزش دینار کاهش پیدا کرد.
علاوه بر این در عراق تقریبا قیمت همهچیز به دلار مربوط است و به همین دلیل افزایش تورم روی مردم به سرعت تاثیر میگذارد چون این کشور در 50 سال گذشته کمترین نرخ تورم را در میان کشورهای همسایه داشته است. در روزنامههای محلی نوشته شده که دلیل بلوکه شدن پولهای نفتی عراق توسط آمریکا بحث سوآپ نفتی ایران و … است که به عراق فشار وارد میکند، البته بعد از این ماجرا، مشکل با دیدارهایی که در ترکیه صورت گرفت، برطرف شد و آمریکا بعد از یک بازه دو ماهه، دلارها را منتقل کرد.
عراق سعی میکند از واردکنندگانی که مدارک شفاف دارند و پول را درست منتقل میکنند حمایت کند. تجار سعودی و ترک و چینی به دلیل اینکه کشورشان عضو افایتیاف است و قوانین شفافی دارند، از این مزیتها استفاده میکنند و حدود 15درصد دلار را ارزانتر میگیرند. اما ما در ایران بهدلیل اینکه این امکان را نداریم، از این امتیاز نمیتوانیم استفاده کنیم.
علی شریعتی فعال بخش خصوصی و عضو اتاق بازرگانی ایران و عراق میگوید که «مشکل کاهش ارزش دینار اصلا ارتباطی با تسویه بدهیاش به ایران با دینار ندارد چون ایران از منابع مطالبات خود در عراق برای خرید کالاهای اساسی یا خرید دارو و … استفاده میکند. به نظر من این موضوع بهانه است چون ما پول را از این کشور خارج نمیکنیم که بگوییم باعث کمبود میشود.
به غیر از آن هم موضوع سهم از کل این بدهی اهمیت دارد. علاوه بر این میزان بدهیاش به ایران که بیشتر آن مربوط به واردات انرژی است، آنقدر تاثیر ندارد که بخواهند چنین ادعایی داشته باشند. باید ضریب تاثیر این بدهی را هم ببینیم. زمانی دینار در این کشور دچار مشکل شد که آمریکا شیر دلارهای نفتی را بست.»
