روزنامه هفت صبح، نگین باقری| دیروز آخرین قطعه از پازل مهم روسیه برای دور زدن تحریمها برداشته شد. آنهم کجا؟ مسیر رشت-آستارا. در یک قرارداد یک میلیارد و 600 میلیون یورویی قرار شد روسیه هزینه ساخت این راهآهن را بدهد و در عوض بتواند سالانه 100 میلیون تن کالا از آن ترانزیت کند.
این قرارداد را مهرداد بذرپاش و الکساندر نواک معاون نخست وزیر روسیه امضا کردند ولی در مراسم آن رئیسی هم حضور داشت. البته پوتین هم بین جنگ و درگیری با اوکراین بهصورت ارتباط زنده دقایقی سخنرانی کرد که در تلویزیون کوچکی که در محل جلسه گذاشته شده بود، رویت شد و نشان از اهمیت بالای این پروژه برای روس ها داشت.
راهآهنی که دیروز قدم اول آن برداشته شد بخشی از پروژه کریدور شمال-جنوب است که هم برای ایران و هم برای روسیه اهمیت زیادی دارد. چرا؟ قدم آخر این ریل که برداشته شود میتواند ایران را به ریل آذربایجان، روسیه و اروپای شرقی متصل و تحول بزرگی در ارتباط خلیجفارس با روسیه، آسیای میانه و اروپا ایجاد کند. یعنی روسیه میتواند بخش زیادی از صادرات خود را از این مسیر به بندر شهید رجایی بفرستد که از آنجا به هند یا کشورهای دیگر ارسال شود.
چرا مسیر ریلی جایگزین مسیر دریایی شد؟
روسیه بنادر مختلفی دارد که این مراودات از آنجا هم میشد انجام شود اما نکته مهم این است که تاجران ایرانی همیشه از سرعت کند پهلوگیری در این بنادر بهویژه آستاراخان خیلی شاکی بودند. چرا؟ چون مسیر آن بندر همیشه به دلیل یخزدگی و انجماد رود ولگا طوری بود که امکان عبور کشتیها را نمیداد.
از طرف دیگر اصلا آن مسیر راهآهن خارج از ایران را هم اگر در نظر نگیریم، بندر کاسپین یا همان انزلی خودمان در مسیر کریدور شمال-جنوب قرار دارد و این بندر میتواند نقطه وصل این ترانزیت باشد. مثلا فکر میکنید ماشینهایی که از ایران به روسیه رفتند از چه مسیری به مقصد رسیدند؟ آنها از مرکز ایران به همین بندر انزلی رسیدند و به قزاقستان و روسیه راه یافتند.
چرا خودمان نساختیم؟
راهآهنی که قرار است روسیه تکمیل کند 162 کیلومتر طول دارد. قدمهای اول ساختن آن در سال 1398 برداشته شد و ایران 10کیلومتر اول آن را از سمت شرق زیرسازی کرد. از آن طرف از سمت آستارا هم 11 کیلومتر دیگر زیرسازی کرده بود که هر دو اینها در دست قرارگاه سازندگی خاتمالانبیا بود. اما وزارت راه بارها گفته بود که بودجه آنها کفاف هزینههای ساخت این قطعه را نمیدهد.
برای همین حد فاصل بین این دو نقطه 140 کیلومتر باقی مانده که قبلا معاون وزیر راه گفته بود ممکن است برای ساخت این طول یا با روسیه یا با آذربایجان قرارداد ببندند. البته آن زمان هنوز رابطه ایران و آذربایجان مثل امروز شکراب نشده بود. حتی مذاکراتی هم با چینیها برای تامین بودجه انجام شده بود اما باز به نتیجه نرسید. تا اینکه مرداد ماه سال پیش یک هیات روس وارد ایران میشود. اتفاقا از تمام طول مسیر بازدیدی میکنند، نقشههای آن را میگیرند و قرار میشود که درباره آن فکر کنند و نظر بدهند. آن موقع ایران برآورد کرده بود ساخت این پروژه 800 میلیون یورو پول میخواهد و سه چهار ساله تمام میشود.
یک روز درمیان یکی یا روزی 5 قطار؟
روسها تا آبان ماه سال پیش چند بار دیگر با ایرانیها جلسه میگذارند .. حتی دستیار رئیس جمهور روسیه هم آبان ماه اختصاصا برای این خط وارد تهران میشود و آن موقع با رستم قاسمی که وزیر راه بود گفتوگو میکند. همه این تب و تابها برای این بود که به گفته قاسمی آن موقع یک روز در میان یک قطار روسی از شمال وارد ایران می شد و وارد بندر شهیدرجایی میشد با این حال این ظرفیت وجود داشت که در روز، پنج قطار روسی از سرخس وارد ایران شود.
یعنی برنامهریزی روسیه این بوده که ترانزیت خودش را به 100 میلیون تن در سال برساند. رقمی که حالا حدود 10 میلیون تن بیشتر نیست. در نهایت دی ماه روس ها جواب مثبت را دادند. اسفندماه ایران یک پایگاه تجاری به روسها داد تا در محدوده ایستگاه پیربازار (ایستگاهی در رشت) به کالاهای روسیه اختصاص یابد. همه این قدم ها برداشته شد و دیروز الکساندر نواک معاون نخست وزیر روسیه به ایران آمد تا این توافقنامه را به نمایندگی از روسیه امضا کند.
دست روی دست بسیار است
این یکی از قدمهای مهمی بود که این مدت ایران برای تبدیل کردن خودش به هاب ترانزیت منطقه برداشت. اما این وسوسه هاب منطقه شدن از آن دسته وسوسههایی است که به مذاق ترکیه هم خیلی خوش میآید. اتفاقا اردوغان سال پیش مهرماه اعلام کرد که بر اساس توصیه پوتین در ملاقات دوستانه این دو رئیسجمهور، ترکیه باید محور و هاب انرژی منطقه باشد.
برای همین حالا خیلی هم نمیشود اطمینان داشت که در نهایت چه کسی دست بالاتر را خواهد گرفت؛ ایران یا ترکیه.
ضمن اینکه این آخرین و تنها پشتوانه پوتین برای ترانزیت کالا نیست. روسیه به جز محور رشت-آستارا، راهآهن باکو-جلفا را هم زیر سر دارد که از زمان شوروی ساخته شده و مالکیت آن دست روسیه است و صرفا از خاک ارمنستان عبور میکند.
