روزنامه هفت صبح، سارا سبزی| اگر خریدار بلیت هواپیما باشید حتما افزایش قیمت صددرصدی آن را در ماههای گذشته دیدهاید و شاید از خرید آن صرفنظر کرده باشید. همین افزایش قیمت و کمبود بلیت آنقدر سروصدا کرده است که مدام نام شرکتهای هواپیمایی چه بهعنوان شاکی و چه بهعنوان متهم شنیده میشود. ایرلاینهای داخلی این روزها متهم به دریافت امتیاز ویژه و ارائه خدمات ضعیف هستند. امتیازی مثل سوخت با قیمت بسیار ارزان که رقمهای عجیبی درباره آن شنیده میشود.
یکی از کسانیکه موضوع رانت 40 هزار میلیاردی سوخت به این شرکتها را مطرح کرده، محسن دهنوی، نماینده مردم تهران است که میگوید «صنعت هواپیمایی داخلی با سوخت تقریبا رایگان، حقوق کم کارکنان، دلار ۲۸۵۰۰ تومانی و کلی رانت دیگر، بهدنبال افزایش صددرصدی نرخ بلیت است تا بهعنوان مثال برای پرواز اقتصادی تهران به مشهد با کیفیتی بسیار پایینتر از پروازهای بینالمللی، بیش از ۲ میلیون تومان پول بگیرد! در حالیکه شرکتهای هواپیمایی مدام از قیمتهای فعلی مینالند، تقاضای زیاد برای تاسیس ایرلاین و تشکیل صف چه معنایی جز درآمدهای سهلالوصول آنان دارد؟»
منشا این ارقام هنوز مشخص نیست، اما این اولینبار نیست که ارقام سنگینی درباره اختصاص سوخت ارزان به ایرلاینها مطرح میشود. سال گذشته این رقم 20 هزار میلیارد تومان اعلام شد، اما رئیس سازمان هواپیمایی آن را رد کرد. هواپیماها از سوخت جت استفاده میکنند و دولت آن را به قیمت لیتری 600 تومان در اختیارشان قرار میدهد. حالا گروهی اعتقاد دارند که بین شرکتهای هواپیمایی بازار رقابتی وجود ندارد و تعیین نرخ بلیت از سوی دولت نادرست است. به همین دلیل باید یارانه سوخت این شرکتها را حذف و قیمتگذاری بلیت را آزاد کرد. از طرف دیگر شرایط تاسیس ایرلاین هم آسانتر شود تا بازار رقابتی بهوجود آید و رانت و امتیاز خاصی وجود نداشته باشد.
تاسیس شرکت هواپیمایی سودآور است؟ این را صورتهای مالی شرکتها مشخص میکند و پیشبینی میشود امسال برای این شرکتها سال سختی خواهد بود و ممکن است تورم، نرخ ارز، نرخ بهره یا حتی آزادسازی قیمت سوخت هوایی صنعت آنها را به سمت ضررهای سنگین سوق دهد، آنهم در شرایطی که بهتازگی روزهای سخت کرونا را پشتسر گذاشتهاند.
با این حال ماجرای سوددهی ایرلاینها آنهم در شرایط تحریم مدت زیادی است مطرح میشود. حرمتالله رفیعی، رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات گردشگری اعتقاد دارد که ایرلاینها حتی در شرایط تحریم هم بیش از 50درصد سود بهدست میآورند چون ارز نیمایی و دولتی دریافت میکنند و میتوانند نرخ بلیت را تا جاییکه میتوانند بالا ببرند و با دریافت تسهیلات ویژه از دولت، فرسودهترین هواپیماها را وارد کنند.
«تقاضا برای تاسیس ایرلاین زیاد است»؛ این جمله مشترک همه منتقدان شرکتهای هواپیمایی است که رئیس سازمان هواپیمایی چند روز پیش به آن پاسخ داد و گفت 18 ماه است که هیچ درخواستی ثبت نشده است. از طرف دیگر طبق تغییرات جدید دستورالعمل تاسیس ایرلاین، فقط به شرط واردات هواپیما مجوز تاسیس شرکت هواپیمایی صادر میشود. تا پیش از این کسانیکه میخواستند شرکت هواپیمایی داشته باشند، درخواست خود را به هواپیمایی کشوری ارائه میکردند و بعد از بررسی در کمیتههای مشخص، موافقت اصولی را دریافت میکردند تا در طول شش ماه تا یکسال بتوانند هواپیما وارد کنند.
قبلا مواردی وجود داشته است که متقاضی تاسیس شرکت نتوانسته در مدت معین هواپیما وارد کند. علاوه بر آن ممکن است از این موافقت اصولی برای دریافت وامهای کلان هم استفاده شود، اما گفته میشود که بانکها با موافقت اصولی وام پرداخت نمیکنند. در حال حاضر شرط تاسیس شرکت هواپیمایی واردات حداقل پنج هواپیمای ملکی است که بتوانند پرواز داخلی و خارجی داشته باشند. تاریخ ساخت این هواپیماها هم باید بعد از سال 2000 میلادی باشد.
بالاخره چند ایرلاین داریم؟
تعداد ایرلاینهای داخلی 20 شرکت اعلام میشود، اما چند نام دیگر را هم باید به این فهرست اضافه کرد: نسیم، چابهار، یزد ایر، اروان، ارتا و یک ایرلاین کرمانشاهی که طی دو سال گذشته تاسیس شدهاند. علاوه بر این 20 شرکت اصلی، چند شرکت دیگر هم در صنعت حملونقل هوایی ایران مشغولند: هواپیمایی تهران، سهندآسیا، فارس قشم، نسیم، چابهار، پارس اقیانوس، آساجت، اطلس خمین کیش و شرکت هواپیمایی جی. دو سال پیش خبرهایی از تاسیس چند ایرلاین دیگر هم شنیده شد.
شرکتهایی مثل طوس ایر، رهام و آنا که خبری از آنها نیست. جستوجو در سامانههای ثبت شرکت هم نام چند ایرلاین را نشان میدهد که فقط یک نشانی از آنها وجود دارد: هواپیمایی سامان پرواز، شرکت هواپیمایی شاهین، مهرگان، مدل، افلاک. این شرکتها مهمترین ایرلاینهای خصوصی و دولتی ایران هستند که تعداد پروازهای داخلی و بینالمللی بیشتری دارند:
هواپيمايي ایران ایر: این شرکت دولتی است و نام رسمی این شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران است که در ابتدای تاسیس بهنام هما یا همان هواپیمایی ملی ایران معروف بود. ایرانایر از قدیمیترین و شناختهشدهترین ایرلاینهای منطقه است و به 40 مقصد بینالمللی پرواز دارد.
هواپیمایی آسمان: این شرکت در حال حاضر تحت مدیریت صندوق بازنشستگی کشوری است و یکی از ایرلاینهای با سابقه کشور محسوب میشود. آسمان در سال 1359 از ادغام چهار شرکت هوایی پارسایر، ایر تاکسی، ایر سرویس و هور آسمان تشکیل و از سال ۱۳۸۱ واگذار شد. این ایرلاین یکی از پنج شرکت هواپیمایی ایرانی است که عضو انجمن بینالمللی حملونقل هوایی است. بیشتر ناوگان این شرکت از هواپیماهای فوکر 100 تشکیل میشود که ظرفیت پایینی دارند.
هواپیمایی معراج: هواپیمایی معراج یک شرکت خصوصی است و کارش را از سال 1389 آغاز کرد. مدیرعامل شرکت کاپیتان تورج دهقانی زنگنه است. این شرکت مورد اعتماد بخشهای نزدیک به حاکمیت است. در حال حاضر، این شرکت در شهرهای مهم ازجمله تهران، مشهد، شیراز، اصفهان، کیش، کرمانشاه و همچنین کشورهای ترکیه، مالزی، عراق، کویت و امارات ایستگاه فعال دارد. دارای یازده فروند هواپیماست که از این تعداد دو فروند از نوع ایرباس ۳۰۰ و سه فروند دیگر ایرباس ۳۲۰ هستند و در مسیرهای مسافربری از آنها استفاده میشود.
ضمناً این شرکت دارای یک فروند هواپیمای ایرباس ۳۲۱ و دو فروند بوئینگ ۷۰۷ و یک فروند بوئینگ ۷۳۷ و نیز دو فروند فالکن ۵۰ است که دولتی بوده و در مسیرهای مسافربری استفاده نمیشوند. در سال ۱۳۹۵ هواپیمایی معراج رکورد طولانیترین پرواز ایرانی را با انجام پرواز هیات دیپلماتیک جواد ظریف از سیدنی به تهران که به مدت ۱۷ ساعت بدون توقف و سوختگیری انجام شد، شکست.
شرکت کیشایر : کیشایر یکی از شرکتهای تابعه منطقه آزاد کیش است كه کارش را با دو هواپیمای اجارهای در سال 1370 آغاز کرد. این شرکت هم عضو یاتاست.
ایرانایر تور : این شرکت هم از قدیمیترین ایرلاینهای ایرانی است که تاریخ تاسیسش به سال 1351 برمیگردد. ایرانایر تور همیشه برای ایران و ترکیه پرواز دارد. اوایل دهه 80 که بحث واگذاری شرکتهای دولتی به بخش خصوصی داغ بود، این شرکت هم به شرکت تعاونی هسایار- زیرمجموعه وزارت دفاع- واگذار شد. ولی به دلیل برگشت خوردن ۴ چک پرداخت متوالی این شرکت، این واگذاری لغو و مزایده دیگری در ۵ دی ۱۳۹۴ انجام شد که به موجب آن، این شرکت هواپیمایی به بخش خصوصی واگذار شد و در حال حاضر مجید شکاری مالک آن محسوب میشود.
شرکت هواپیمایی قشم: قشمایر که یکی از لوکسترین خطوط هوایی ایران محسوب میشود، زیرمجموعه شرکت ملی نفت ایران است و سال 1372 با اجاره هواپیما و بهنام فراز قشم فعال شد. در سال ۱۳۸۵ مالکان تصمیم به واگذاری شرکت گرفتند و در نهایت در سال ۱۳۸۶ شرکت هلدینگ توسعه سورینت قشم متعلق به بابک زنجانی مالک این شرکت شد و نام آن به هواپیمایی قشم تغییر پیدا کرد. در نهایت این شرکت در سال ۱۳۹۳ به وزارت نفت واگذار شد.
هواپیمایی ماهان: ماهان یک شرکت هواپیمایی خصوصي است و آشیانه اصلی آن در شهر کرمان قرار دارد. این شرکت در سال ۱۳۷۱ در کرمان تأسیس شد و نام ماهان هم از شهری به همین نام گرفته شده است. سهامدار عمده این شرکت موسسه خیریه مولیالموحدین است. خیریه مولیالموحدین چندین مجموعه اقتصادی فعال دارد و ماهان تنها یکی از زیرمجموعههای آن محسوب میشود. سیدحسین مرعشی- یکی از چهرههای معروف اصلاحطلب- بنیانگذار این موسسه است که در زمان استانداری خود آن را ایجاد کرد.
هواپیمایی سپهران : این ایرلاین خصوصی متعلق به شرکت علیاکبر درویشی فرزند مالک هتل درویشی مشهد است و حدود هفت سال است که در شهر مشهد کارش را شروع کرده است. این ایرلاین علاوه بر مسافر، مجوز باربری و محصولات پستی هم دارد و در حال حاضر مدیریت آن برعهده حفظالله آطاهریان است.
هواپیمایی وارش :وارش اولین ایرلاین خصوصی مازندرانی است و در میان ایرلاینهای جوان قرار میگیرد. این شرکت با هفت هواپیما در دو فرودگاه مهرآباد و دشتناز ساری فعال است. مالک وارش رضا حدادیان است و باشگاه نساجی مازندران هم به او تعلق دارد.
هواپیمایی زاگرس : در سال 1384 و با ثبت در منطقه آزاد اروند کارش را با ورود دو فروند توپولف شروع کرد. اولین پرواز بینالمللی آنهم در سال 1387 و در مسیر تهران- دمشق انجام شد. عبدالرضا موسوی مالک شرکت هواپیمایی زاگرس است و 25درصد از سهام گروه هتلهای لاله هم متعلق به اوست.
هواپیمایی کاسپین : این شرکت با مشارکت بخش خصوصی و ارتش فعال است و 30 سال پیش تاسیس شده است. کاسپین با چهار فروند هواپیما از نوع یاک ۴۲ کارش را آغاز کرد.
هواپیمایی مکران و تفتان: هردو شرکت از ایرلاینهای جوان و متعلق به استان سیستان و بلوچستان هستند. مالک هواپیمایی مکران علی منصوری و مالک تفتان ابوالفضل حقیقی است و هردو متعلق به بخش خصوصی است. تفتان حدود 12 سال غیرفعال بود، اما از سال 1393 دو بار کارش را آغاز کرد.
هواپیمایی تابان: شرکت هواپیمایی تابان در سال ۱۳۸۴ مجوز فعالیتش را گرفت و از سال ۱۳۸۵ بهطور رسمی پروازهایش را آغاز کرد. این ایرلاین متعلق به بخش خصوصی است و توسط خلبان اصغر عبداللهپور و با مشارکت منطقه ویژه اقتصادی سرخس و شرکت سهامی توسگستر تاسیس شد.
هواپیمایی آتا : این شرکت با مالکیت خصوصی محمدرضا زنوزی مطلق و مدیرعاملی سهیل قیاسی در حال فعالیت است. زنوزی علاوه بر این شرکت، مالک باشگاه فوتبال تراکتور و همچنین سهامدار، مدیر و مالک چندین شرکت صنعتی، تولیدی و خدماتی در ایران است. او بهعنوان یکی از 10 سرمایهدار بزرگ ایرانی شناخته میشود و در حال حاضر بنيانگذار و رئيس هيات مديره گروه توسعه سرمايهگذاری دَريك است.
هواپیمایی کارون : مالک این ایرلاین شرکت سرمایهگذاری صندوق بازنشستگی صنعت نفت بود، اما در سال 98 به بخش خصوصی واگذار شد. این شرکت قدیمیترین ایرلاین غیرنظامی ایران بود و بعد از کشمکشهای فراوان به یدالله پروانهزاده اصفهانی، صاحب مبل تشریفات اهواز و یکی از برجسازان استان خوزستان فروخته شد. در حال حاضر مدیرعامل آن کاپیتان سیدمحمد محمودی است.
هواپیمایی پویا : یکی از جدیدترین ایرلاینهای ایران است که علاوه بر مسافر، مجوز حمل بار را هم دریافت کرده است. مالک این شرکت مشخص نیست، اما در حال حاضر مدیرعامل آن علی داوودآبادی فراهانی است .
هواپیمایی ساها: این شرکت در حال حاضر تحت مالکیت ارتش است و در سال 1369 تاسیس شده است. ساها مخفف عبارت «سرویس ارتباط هوایی ارتش» است که علاوه بر جابهجایی پرسنل ارتش، جابهجایی افراد غیرنظامی را نیز برعهده دارد.
فلای پرشیا و پارس: این شرکت در سال 1396 تاسیس شد و در کنار هواپیمایی پارس در شیراز فعالیت میکند و هر دو شرکت هم متعلق به بخش خصوصی هستند. در هیات مدیره فلای پرشیا نمایندگانی از شرکت بازرگانی تیوان، شرکت مجتمع فروآلیاژ ارس و گروه صنعتی اردوند حاضرند. نام مالک شرکت پارسایر در دسترس نیست، اما خلبان سعیدرضا نصرفرد جهرمی مدیرعامل پارسایر است که از سال 94 این شرکت را تحتعنوان پارس اقیانوس کیش فعال کرد.
