اسرار ‌بازار ‌برنج ‌در آستانه ‌نوروز

روزنامه هفت صبح، گروه بازار| ایرانی‌ها برنج خور و برنج‌شناس هستند. برنج خوب از قدیم به نام شمال ایران گره خورده چون هم زمین حاصلخیز دارد و همچنین آب و باران. اما چند سالی است که برنج‌های مرکز و جنوب کشور به بازار تنوع و رنگ خاصی بخشیده. حالا جنس برنج‌های ایرانی بازار با برنج‌های خارجی مثل دانه‌بلند هندی و پاکستانی و برنج‌های گرد و تپل تایلندی جور شده تا هم تنوع زیاد باشد و هم خریداران با هر وسع مالی بتوانند برنج بخرند.

این مطلب مخصوص برنج است، ایرانی و خارجی ندارد. قرار است در آستانه نوروز از این بازار متنوع کمی سر دربیاوریم. چون یکی از هزینه‌های سنگین ایرانی‌ها قبل از عید مربوط به خرید برنج است. ما مردمی هستیم که وقتی برنج داریم دلمان قرص است و با خیال راحت می‌توانیم ایام عید را پشت سر بگذاریم. اما اگر به آمار و قیمت‌ها دقت کنیم، قیمت برنج نسبت به سال گذشته و حتی همین بهمن ماه گذشته تغییرات زیادی داشته است.

مثلا متوسط قیمت هر کیلو برنج ایرانی درجه یک در سال گذشته حدود 74 هزار تومان بود، اما امسال و در اسفند سال 1401 هر کیلو برنج اعلا با قیمت 150 تا 175 هزار تومان فروخته می‌شود. قیمت برنج خارجی درجه یک نیز در سال گذشته طبق آمار رسمی حدود 31 هزار تومان بود، اما امسال هر کیلو برنج خارجی اعلا بین 45 تا 63 هزار تومان به فروش می‌رسد.

‌خوش پخت چون برنج مازندران
با اینکه برنج هاشمی گیلان در صدر برنج‌های معروف قرار دارد و بیشتر برنج فروش‌ها گونی‌های این برنج را بهترین جای مغازه و جلوی چشم مشتری می‌گذارند، اما جالب است بدانید رتبه اول تولید برنج در ایران به نام استان مازندران ثبت شده و برنج‌های نام آشنا و معروفی مثل طارم، فجر، ندا، شیرودی، بی نام و امراللهی مال همین استان است.

معروفترین برنج مازندران طارم است. برنج طارم از نوع برنج‌های باکیفیت و کم محصول است به همین دلیل قیمت بالایی دارد. البته این طارم مازندران با طارم دم سیاه گیلان و گلستان فرق می‌کند. این برنج خوش عطر و طعم بین 125 تا 145 هزار تومان قیمت دارد. برنج شیرودی یکی دیگر از برنج‌های معروف مازندران است که از نشاء کیفیت متوسط به دست می‌آید و خیلی پر محصول است به همین دلیل این برنج را می‌توانید با قیمت مناسب خریداری کنید.

در حال حاضر برنج شیرودی بین 58 تا 85 هزار تومان قیمت دارد. برنج فجر که نوع ممتاز و مجلسی دارد یکی از برنج‌های خوش پخت مازندران است که بیشتر رستوران دارها مشتری آن هستند چون خیلی خوب قد می‌کشد و مزه خوبی دارد و البته با قیمت مناسب‌تری نسبت به برنج‌های معروف فروخته می‌شود. این برنج را اگر در مازندران بخرید ممکن است زیر 80 هزار تومان پیدا کنید اما قیمت ثابت آن در بیشتر شهرها بین 85 تا 100 هزار تومان است.

مازندران یک برنج به نام ندا هم دارد که چند سالی است نامش شنیده می‌شود. نشا برنج ندا خیلی قوی نیست به‌همین دلیل کیفیت متوسطی دارد اما محصولش خیلی زیاد است، همین موضوع باعث شده قیمت این برنج تا زیر 60 هزار تومان برسد. قیمت برنج ندا قلم متوسط بین 55 تا 65 هزار تومان است. اما برنج قلم بلند ندا هم کشت و در بازار عرضه شده که با قیمت 80 تا 85 هزار تومان فروخته می‌شود.

گیلان و برنج بی‌مثالش
برنج گیلان را با هاشمی معروف می‌شناسند، برنجی که بوی عطرش تا چند خانه آن طرف‌تر می‌رود و مزه بسیار لذیذ و رنگ سفیدش خیلی به چشم می‌آید. برنج هاشمی تا چند سال با برنج صدری گیلان شانه به شانه بالا مي‌آمد، اما چند سالی است که گوی رقبت را ربوده و خودش به تنهایی در صدر نشسته است.

کاشف این برنج علی هاشمی کشاورز خمامی است که نامش روی این برنج باکیفیت ماندگار شده است. اما قیمت برنج هاشمی در فروشگاه‌های مختلف بسته به برداشت امسال و پارسال یا به قول خود برنجکارها نو و کهنه متفاوت است. مثلا ممکن است برنج هاشمی با کیفیت متوسط و برداشت پارسال را در بعضی از فروشگاه‌ها با قیمت 85 تا 95 هزار تومان پیدا کنید. اما قیمت برنج کشت امسال و با کیفیت عالی این برنج از 120 تا 150 هزار تومان است.

البته قیمت بسته‌بندی این برنج با قیمت فله آن کمی متفاوت است و ممکن است به کیلویی 175 هزار تومان هم برسد. برنج صدری جزو با‌کیفیت‌ترین و خوش‌پخت‌ترین برنج‌های موجود در ایران است. برنج صدری جزو برنج‌هایی است که به قول مادربزرگ‌ها خیلی خوب ری می‌کند و قد می‌کشد و به همین دلیل انتخاب اول آشپزهایی است که دوست دارند برنجشان قد بکشد و عطرش همه خانه را بگیرد.

قیمت برنج صدری کمی متفاوت است و ممکن است شانس بیاورید در یک مغازه‌ای در گیلان این برنج را زیر 100 هزار تومان بخرید، اما قیمتی که در فروشگاه‌های بزرگ و برنج‌فروشی‌ها پای این برنج ثبت شده کمی بالاتر است، یعنی بین 125 تا 150 هزار تومان. شالیزارهای گیلان یک برنج بی‌نظیر دیگر به عمل می‌آورند که طارم دم سیاه نام دارد. برنجی که ته آن کمی سیاه است و گویا همین قسمت سیاه باعث قد کشیدن آن می‌شود. برنج دم سیاه جزو اعلاترین برنج‌های گیلان است، برنجی مجلسی مخصوص مهمانی و رستوران.

یعنی اگر می‌خواهید جلوی مهمان رودربایستی‌دار سربلند شوید همه برنج فروش‌ها این برنج را به شما معرفی می‌کنند. این برنج را در فروشگاه‌های بزرگ می‌توانید با قیمت بین 115 تا 155 هزار تومان بخرید. برنج علی کاظمی یکی دیگر از برنج‌های این خطه از شمال کشور است که مثل برنج هاشمی به نام کاشفش ثبت شده. این برنج از خانواده صدری است به‌همین‌دلیل کیفیت بسیار بالایی دارد. شکل پخت و طعم این برنج مثل برنج هاشمی است، اما عطر و بوی هاشمی بیشتر از علی کاظمی است.

با این اوصاف این برنج جزو برنج‌های کیفیت بالا و قیمتی بالاتر از برنج‌های با کیفیت متوسط دارد. برنج علی کاظمی که با نام علی کاظمی صدری نیز شناخته می‌شود با قیمت 130 تا 160 هزار تومان به فروش می‌رسد. برنج بی‌نام در مازندران و گیلان کاشته می‌شود.اما مهمترین نکته‌ای که درباره برنج بی‌نام وجود دارد تفاوت قیمت کشت اول و کشت دوم آن است.

قیمت کشت اول این برنج از هاشمی و طارم و صدری کمتر است، اما کشت دوم این برنج به دلیل اینکه زحمت زیادی می‌برد گرانتر و باکیفیت‌تر است. برنج بی‌نام کشت اول را می‌توانید باقیمت 95 تا 110 هزار تومان خریداری کنید. اما قیمت کشت دوم این برنج از 125 هزار تومان شروع می‌شود و در نوع اعلای آن به کیلویی 185 هزار تومان نیز می‌رسد.

گلستان و برنج مرغوب مینودشت
شمال ایران پر از برکت است، به همین دلیل دست به خاکش بزنی برنج می‌شود. برنج‌های استان گلستان شاید مثل برنج گیلان و مازندران معروف نباشد، اما فقط کافی است یک بار برنج‌های شالیزارهای مینودشت را امتحان کنید تا عطر و طعمش همیشه در خاطرتان بماند. یکی از معروفترین برنج‌هایی که در استان گلستان کشت می‌شود، برنج دم سیاه طارم است.

این برنج رنگ و عطر و طعم بسیار خوبی دارد به همین دلیل در رده برنج‌های بالای 100 هزار تومان قرار می‌گیرد. قیمت هر کیلو برنج دم سیاه طارم از 105 هزار تومان شروع می‌شود و ممکن است قیمت نوع اعلا و معطر آن به 145 هزار تومان برسد. گلستان برنج فجر هم دارد که جزو برنج‌های باکیفیت متوسط است، هر کیلو برنج فجر گلستان بین 70 تا 85 هزار تومان فروخته می‌شود.

سر لاشه‌هایت را برای من بگذار
برنج سرلاشه یا نیم‌دانه کشت متفاوتی از برنج نیست همان دانه‌های شکسته شده در اندازه‌های مختلف از برنج‌های دیگر است که پس از سورت شدن در شالیکوبی، به دست می‌آید. دستگاه سورتینگ کیفیت برنج و رنگ آن را بالا مي‌برد و هرگونه ضایعات مثل سنگ و حشره و پوسته را از برنج جدا می‌کند. برنج نیم‌دانه یا سر لاشه نتیجه ریختن برنج در دستگاه سورتینگ است که با قیمت کمتری به فروش می‌رسد. برنج سرلاشه از هر نوع که باشد قد و اندازه‌اش کامل نیست.

اما همان طعم و مزه و تقریبا همان ویژگی‌های پختی برنج اصلی که از آن به دست آمده را دارد. بهترین سرلاشه‌های موجود در بازار مربوط به سرلاشه طارم مازندران و سرلاشه هاشمی گیلان است که پخت خوب و قیمت مناسبی دارند. قیمت برنج نیم‌دانه طارم از 60 هزار تومان شروع می‌شود و ممکن است در بعضی از فروشگاه‌ها این برنج را با قیمت 70 هزار تومان بفروشند. سرلاشه هاشمی گیلان نیز با قیمت 68 تا 80 هزار تومان فروخته می‌شود.

برنج‌های معروف مرکز و جنوب ایران
برنج‌های شمال را با طعم و قد و اندازه‌اش می‌شناسند، اما برنج‌های اصفهان، خوزستان و فارس به عطر و بویی که راه می‌اندازد مشهور شده‌اند. البته این برنج‌ها مثل برنج‌های گیلان پخش سراسری ندارند و در همه جای ایران شناخته نمی‌شوند، اما اگر دوست دارید طعم این برنج‌ها را بچشید می‌توانید به صورت آنلاین سفارش بدهید تا برایتان بفرستند. برنج لنجان اصفهان جزو خوشبوترین و خوشمزه‌ترین برنج‌هایی است که در ایران کاشته می‌شود.

برنج لنجان دانه کوتاه و گرد است اما به جای قدی که ندارد عطر خوش به جا می‌گذارد. قیمت این برنج از 90 هزار تومان شروع می‌شود و ممکن است در بعضی از فروشگاه‌ها به 130 هزار تومان برسد. برنج چمپای قصر دشتی از بهترین برنج‌های محلی فارس با دانه‌های متوسط و عطر زیاد و طعمی قوی است. این برنج در شمال کشور هم کاشته می‌شود اما در مناطقی با ویژگی اقلیمی گرم بهتر به عمل می‌آید. قیمت برنج چمپا از 65هزار تومان تا 95 هزار تومان است.

البته نوع اعلای این برنج با قیمت 110 تا 120 هزار تومان به فروش می‌رسد. اما برنج عنبر بو که از نژاد برنج چمپاست از دو برنج دیگر معروفتر و شناخته شده‌تر است و آوازه‌اش به بیشتر شهرهای ایران رسیده. این برنج رنگ و عطر متفاوتی دارد، خیلی زود دم می‌کشد، اما قد نمی‌کشد و ری نمی‌کند. برنج عنبر بو پای ثابت قلیه ماهی است و جنوبی‌ها همیشه قلیه معروفشان را روی این برنج می‌ریزند. عنبر بو مدل‌های مختلفی دارد.قیمت برنج عنبر بو از برنج لنجان و چمپا کمتر است.نوع متوسط این برنج را می‌توانید با قیمت 55 تا 65 هزار تومان خریداری کنید. اما قیمت عنبر بو درجه یک از 75 تا 80 هزار تومان است.

بازار خارجی در قرق هند و پاکستان
تا قبل از اینکه پای برنج هندی و پاکستانی به بازار ایران باز شود، برنج خارجی معروفی که فروخته می‌شد از تایلند می‌آمد که قیمت ارزانی داشت. اما حالا برنج پاکستانی و هندی به دلیل اینکه شکل و قیافه غلط اندازی دارند، جای برنج تایلندی را حسابی تنگ کرده‌اند و اتفاقا فروش خیلی خوبی در بازار برنج دارند، چون خوب قد می‌کشند و قیمتشان کمتر از برنج‌های ایرانی است. در حال حاضر ارزانترین برنج هندی موجود در بازار بین 40 تا 49 هزار تومان قیمت دارد. گران‌ترین برنج هندی نیز با قیمت 51 تا 55 هزار تومان فروخته می‌شود، اما پرفروش‌ترین نوع آن یک مدل دانه بلند است که با قیمت 46 هزار تومان در بازار عرضه شده است.

برنج پاکستانی از برنج هندی کوتاه‌تر است، ولی کسانی که برنج پاکستانی می‌خورند معتقدند طعم و قیافه این برنج از هندی خیلی بهتر است. برنج پاکستانی از هندی کمی ارزان‌تر است، مثلا ارزان‌ترین آن را می‌توانید با قیمت 23 تا 30 هزار تومان بخرید. پرفروش‌ترین برنج پاکستانی 35 تا 37 هزار تومان قیمت دارد. اگر دنبال برنج پاکستانی سوپر اعلا هستید باید برای هر کیلو از آن بین 58 تا 63 هزار تومان بپردازید. بعد از برنج‌های هندی و پاکستانی نوبت به برنج تایلندی می‌رسد که در حال حاضر ارزانترین برنج‌های بازار هستند. البته طعم و عطر این برنج در مقایسه با برنج ایرانی هیچ حرفی برای گفتن ندارد. قیمت این برنج که بیشتر در فروشگاه‌های زنجیره‌ای پیدا می‌شود 12 هزار و 500 تا14 هزار تومان است.