روزنامه هفت صبح، فاطمه رجبی| انتشار تصاویری از بازدید حسین امیرعبداللهیان از فروشگاه ایرانیِ کاراکاس پایتخت ونزوئلا کاری کرده که دوباره اسم این فروشگاه و مشخصاتش نقل محافل شود اما این تنها همکاری اقتصادی تنگاتنگی نیست که تهران و کاراکاس با بیشتر از 12هزار کیلومتر فاصله با هم دارند، دولتهایی که یکی از اصلیترین انگیزههای نزدیکی آنها دشمن مشترکشان، تحریمهای سخت غرب و اقتصاد نفت محور آنهاست.
نکته جالب در مورد روابط اقتصادی دو کشور این است که چون دسترسی هر دو به شبکه مالی و بانکی جهانی قطع است نمیتوانند در ازای خدمات و کالاهای طرف مقابل ارز بدهند بنابراین به یک روش بسیار بسیار قدیمی برای تبادل کالا و خدمات متوسل شدهاند و کالا و خدمات را با کالا و خدمات جبران میکنند و مثلا ونزوئلا در برابر بنزین ایرانی که به این کشور فرستاده میشود، شمش طلا پس میفرستد.
فروشگاه اتکا در قلب کاراکاس
بیایید مرور فعالیتهای مشترک ایران و ونزوئلا را با همین فروشگاه مگاسیس شروع کنیم که امیرعبداللهیان وزیر امور خارجه ایران در سفرش به کاراکاس از آن بازدید کرده است. اسم این فروشگاه که آهنگی شبیه کلماتِ زبان اسپانیایی (زبانِ رسمیِ ونزوئلا) دارد، اساسا ایرانی است. عیسی رضایی، مدیر این فروشگاه، در مصاحبهای با «خبرگزاری صداوسیما» که به تابستان ۱۳۹۹ و مدتی بعد از افتتاح آن بر میگردد، گفته بود این نام برگرفته از نامِ روستایی به نام «مگاصیص» در استان خوزستان است.
مگاسیس را شاید بتوان یکی از شعبههای فروشگاه اتکا دانست که هزاران کیلومتر دورتر از شعبههای وطنیاش افتتاح شده چون سرمایهگذار آن همین فروشگاه زنجیرهای است و بخش اعظم تامین کالایش را هم نیروهای مسلح برعهده دارند. از آن سو، حجتالله سلطانی، سفیر ایران در ونزوئلا هم در مورد فعالیت مگاسیس گفته بود در این فروشگاه بیش از ۲ هزار کالای ونزوئلایی و ۲ هزار و ۵۰۰ کالای ایرانی وجود دارد.
او اضافه کرده بود که بیش از ۱۵۰ شرکت ایرانی تامینکننده کالاهای این فروشگاه هستند و بیش از ۲۰ شرکت ونزوئلایی هم این فرآیند را تکمیل میکنند. کمی بعد از این حرفها بود که کمکم سوالاتی در مورد نحوه تسویه حساب ونزوئلا با ایران شنیده شد و پای راهحلی ساده اما پر ریسک به میان آمد. اینطور که خبرگزاری ایسنا به نقل از رسانههای غربی ادعا کرد قرار بوده که دو کشور با هم تهاتر کنند. البته این حرف و حدیثها بیشتر وقتی جدیتر شنیده شد که نفتکشهای حامل بنزین ایرانی راهی ونزوئلا شد.
ایران متشکریم
اگرچه تاسیس فروشگاه ایرانی مواد غذایی و بهداشتی در کاراکاس جالبتر و قدیمیتر است اما پر سروصداترین مراوده مالی ایران و ونزوئلا وقتی اتفاق افتاد که نفتکشهای حامل بنزین ایرانی راهی این کشور شد تا به دولتش در مدیریت بحران فلجکننده سوخت کمک کند. در مه ۲۰۲۰ ایران ۵ نفتکش حامل 53/1 میلیون بشکه بنزین و مشتقات آن را به ونزوئلا ارسال کرد.
طبق بررسیها نفتکش کلاول (Clavel) در تاریخ ۹اردیبهشتماه از بندرعباس، نفتکش فارست (Forest) در تاریخ ۱۲ فروردینماه از بندر ماهشهر، نفتکش پتونیا (Petunia) در تاریخ ۷ اردیبهشتماه از بندرعباس و نفتکش فورچون (Fortune) در تاریخ ۲۳ اسفندماه از بندر شهید رجایی و نفتکش فاکسون (Faxon) از بندر عسلویه به سمت ونزوئلا حرکت کردند.
اولین نفتکش ایرانی فرچون در تاریخ دوشنبه ۴ خرداد ۱۳۹۹ وارد بندر الپالیتو و دومین نفتکش ایرانی فورست ساعاتی پس از ورود نخستین کشتی در نیمه شب سهشنبه ۶ خرداد وارد بندر پانتا کاردون ونزوئلا شدند و مجاور پالایشگاه ال پالیتوی شرکت نفتی دولتی PDVSA لنگر انداختند. سومین نفتکش، پتونیا، هم در تاریخ ۶ خرداد وارد آبهای ونزوئلا شد. چهارمین نفتکش، فاکسون صبح روز پنجشنبه ۷ خرداد ۱۳۹۹ وارد آبهای ونزوئلا شد البته مقصد این نفتکش ابتدا بندر «Amuay» بود اما بعد به بندر «Puerto de Guaragoao» تغییر کرد.
پنجمین و آخرین نفتکش ایرانی کلاول، درروز یکشنبه تاریخ ۱۱ خرداد ۱۳۹۹ بندر لاگوئرا ونزوئلا پهلو گرفت. براساس گزارشی که راشاتودی (آرتی) منتشر کرد بعد از ارسال بنزین به ونزوئلا توسط ایران هشتگ اسپانیایی GraciasIran# به معنای متشکریم ایران در شبکه توئیتر ترند شد.
در حالی که خیلیها انتظار برخوردهای تندتری از آمریکا داشتند و فکر میکردند کمترین کاری که خواهد کرد توقیف چند نفتکش خواهد بود اما وزارت خزانهداری آمریکا در مقابل، پنج نفتکش حامل بنزین به ونزوئلا و ناخدای هر پنج نفتکش را به دلیل «مرتبط بودن با خطوط کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران» در فهرست تحریم قرار داد.
از این به بعد بود که نحوه تسویه حساب این مرسوله بزرگ برای خیلیها سوال شد. خبرگزاری ایسنا همان موقع در گزارشی به نقل از رسانههای خارجی نوشت که ونزوئلا در ازای لطف بزرگ ایران و فرستادن محمولهای با ریسک بسیار بالا، 9 تن طلا از طریق یکی از شرکتهای هواپیمایی که بین دو کشور رفت و آمد دارد به ایران فرستاده است و قرار شده ایران در ادامه هم به صنعت نفت ونزوئلا مخصوصا در بخش تامین بنزین و گازوئیل و راهاندازی پالایشگاه کمک کند.
البته دریافت طلا در مقابل صادرات این کالاها و خدمات، بعدها از سوی سفارت ایران در ونزوئلا تکذیب شد و صحبت از تهاتر به میان آمد مثلا گفته شد که ونزوئلا قرار است در ازای کالاهایی که ایرانیها به فروشگاه مگاسیس میفرستند کالاهایی مانند قهوه، چوب، انبه، دام زنده و آناناس به ایران صادر کند اما در مورد نحوه تسویه حساب بنزین و بقیه محصولات پتروشیمی حرف شفافی زده نشد.
اولین پالایشگاه برونمرزی
همانطور که گفته شده بود همکاری بنزینی ایران و ونزوئلا به ارسال نفت محدود نشد و تابستان امسال خبر رسید که یکجورهایی اولین پالایشگاه برون مرزی ایران در این کشور شروع به فعالیت کرده است. البته اینطور که خبرگزاری فارس به نقل از یک منبع آگاه در وزارت نفت نوشت، موضوع از این قرار بوده که به کمک صدور خدمات فنی و مهندسی به ونزوئلا، ظرفیت یک پالایشگاه این کشور چندین برابر شده و از ۱۵-۱۰ هزار بشکه در روز به ۹۰-۵۵ هزار بشکه در روز رسیده است.
هادی بیگی عضو کمیسیون انرژی مجلس هم در این مورد گفت: «اینکه ما در خارج از کشور پالایشگاه داشته باشیم به دو طریق ممکن است. یا اینکه ما در آنجا پالایشگاهها را تعمیر و بازسازی میکنیم و قرارداد میبندیم که نفت خام و میعانات گازی خودمان را آنجا ببریم و پالایش کنیم؛ یعنی همان کاری که در ونزوئلا انجام میدهیم. یا اینکه سهامدار پالایشگاه شویم.» البته اولین و مهمترین قرارداد برای تعمیر و تجهیز پالایشگاههای ونزوئلا اردیبهشت امسال وقتی وزیر نفت دولت سیزدهم به این کشور رفته بود امضا شد و به نظر میرسد این همکاری بیشتر هم ادامه داشته باشد.
کشاورزی در زمینهای ونزوئلا
فهرست بلند بالای همکاریهای اقتصادی ایران و ونزوئلا هنوز تمام نشده و بخشهای جالب آن را هنوز مرور نکردهایم مثل واگذاری زمین برای کشاورزی از سوی دولت این کشور به بخش خصوصی ایران. این خبر تیرماه امسال از طرف نایب رئیس انجمن کشت فراسرزمینی اعلام شد. او گفت که ونزوئلا یک میلیون هکتار زمین برای کشت در اختیار ایران قرار داده است.
او با خوشبینانهترین حالت ممکن گفت که ونزوئلا میتواند خلأ اوکراین را برای جهان پر کند و به انبار محصولات کشاورزی در بخش بزرگی از جهان تبدیل شود. نکته مهمی که او به آن اشاره کرد تامین کنجاله سویا که یکی از مهمترین نهادههای دام و طیور است از طریق کشاورزی در ونزوئلا بود. البته حرفهای خوشبینانه رضوانی در مورد آینده کشاورزی ایران در ونزوئلا با واکنش نه چندان خوب بعضی کارشناسها مواجه شد.
آنها میگفتند که فاصله بسیار زیاد ونزوئلا با ایران و مشکلات بزرگی که ایران در زمینه ترانزیت دارد باعث میشود که نتوان به آینده درخشانی که رضوانی تصویر میکند امیدوار بود. آنها گفتند که کشاورزی فراسرزمینی ایران در ونزوئلا فقط در صورتی به صرفه خواهد بود که در مقیاس خیلی بزرگ اتفاق بیفتد و زیرساختهای چنین اقدام ابرکشاورزی در ایران وجود ندارد چه برسد که آن را در یک کشور دیگر با زیرساختهای اقتصادی و کشاورزی نه چندان پیشرفته کلید بزند.
