روزنامه هفت صبح، محمد صابری| این مرور را بیشتر به حساب یک خاطرهبازی بگذارید؛ خاطرهبازی با سریالهای ملودرامی که طی چهاردهه گذشته و در موعد پخش خود توانستند مورد توجه طیف گستردهای از مخاطبان قرار بگیرند و بعضی از آنها حتی تبدیل به آثاری جریانساز شدند. حتما تعداد سریالهای ماندگار و خاطرهساز در طی چهاردهه گذشته بیش از این فهرست 10تایی است و حتما شما هم در پاسخ به این سوال که «موفقترین سریالهای ملودرام تلویزیون کدامها بودهاند؟» میتوانید گزینههای دیگری را هم فهرست کنید اما آنچه ما برای انتخاب این 10سریال مدنظر قرار دادیم، علاوهبر توفیق آنها در برقراری ارتباط با مخاطب عام در زمان پخش، تأثیرگذاری آنها بر جریان سریالسازی تلویزیون بوده است.
تأکید هم میکنیم که اینها الزاماً «بهترینها» نیستند و اتفاقاً براساس سلیقه ما هم برخی سریالهای گمنامتر کیفیت بالاتری از نظر قصهگویی و ساختار روایی داشتهاند اما وقتی صحبت از «ملودرام» میشود، ناگزیر باید کمیت مخاطبان را هم جزو پارامترهای توفیق قلمداد کرد و از این منظر «موفقترینها» را فهرست کرد. شما هم میتوانید در این خاطرهبازی با ما همراه شوید و همزمان با مرور خاطرات این 10 سریال، نمونههای دیگری را که برای خودتان خاطرهای ویژه را رقم زدهاند، از منظر قصهها و چهرهها، بازخوانی کنید؛ قبول دارید هر چه به سالهای اخیر نزدیک میشویم، سهم این خاطرهسازیها روی آنتن کمرنگتر میشود؟
پاییز صحرا/ 1365
داستانش چه بود؟ داستان «پاییز صحرا» داستانی ساده درباره ازدواج یک زوج بود که به واسطه دخالتهای اطرافیان با چالشهایی مواجه میشوند. صحرا و ساسان دو کاراکتر اصلی این روایت بودند که هر یک متعلق به طبقه اجتماعی متفاوتی بودند و همین فاصله طبقاتی دستاندازهایی را در مسیر زندگی آنها بهوجود آورده بود. در این میان مادر ساسان نقشی کلیدی در ضریب دادن به این دردسرها داشت و زندگی آنها را تا مرحله جدایی به چالش کشاند.
اصلیترین چهرههایش کدام بودند؟ هر چند اسدالله نیکنژاد سالها بعد و بهواسطه پروژه جنجالی «لاله» تبدیل به چهرهای خبرساز در رسانهها و محافل سینمایی شد اما کارگردانی سریال «پاییز صحرا» یکی از فصلهای مهم کارنامه حرفهای او محسوب میشود. نیکنژاد این سریال را در سال 64 کارگردانی کرد و بهنوعی میتوان او را پایهگذار ساخت سریالهای ملودرام در تلویزیون در سالهای بعد از انقلاب دانست. حضور جمیله شیخی در نقش مادر ساسان، بهعنوان یکی از کاراکترهای منفی این سریال هم بهشدت در حافظه مخاطبان ماندگار شد. شهلا میربختیار بازیگر نقش «صحرا» هم هرچند بعدها در عرصه بازیگری کمکار شد اما در بازه پخش این مجموعه چهرهای شناختهشده برای مخاطبان بود.
نکته ویژه: اصلیترین حاشیه «پاییز صحرا» پوشش بازیگران زن این مجموعه بود که در زمان پخش با اعتراضاتی همراه شد و کار را به جایی رساند که عوامل با مشورت مدیران وقت تلویزیون اقدام به کسب نظر از رهبر انقلاب کردند. پخش سریال با نظر فقهی امام خمینی(ره) بلااشکال دانسته شد. جالب اینکه این حاشیه هنوز و پس از چند دهه، در هر مقطعی که چالشی مرتبط با پوشش بازیگران زن شکل میگیرد، بازخوانی میشود تا بلکه حساسیتها نسبت به این مسئله را کاهش دهد.
پدر سالار/ 1374
داستانش چه بود؟ در روایت محوری «پدرسالار» هم پای یک ازدواج در میان بود. ازدواج ناصر و آذر که پسرعمو و دخترعمو بودند اما نمیخواستند به سنت پدران خود تن بدهند. کاراکتر اصلی قصه هم اسداللهخان، پدر ناصر بود که اصرار داشت همه فرزندانش در خانه او ساکن شوند و به قوانین و سنتهای خانوادگی پایبند باشند. اصرار آذر برای زندگی مستقل در خانهای دیگر، اختلافات و چالشها را به اوج میرساند و در این میان «مولود» خواهرزن اسداللهخان فرصت را برای انتقام غنیمت میشمرد و سعی میکند بر آتش اختلافات بیشتر بدمد.
اصلیترین چهرههایش کدام بودند؟ بهرغم تعدد نقشآفرینیهای تحسینشده، زندهیاد محمدعلی کشاورز تا روز بدرقه به خانه ابدی، همچنان «پدرسالار» خطاب میشد. «اسدالله خان» یکی از نقشهای ماندگار نه فقط در کارنامه محمدعلی کشاورز که در کارنامه سریالهای تلویزیونی محسوب میشود. در نقطه مقابل او درخشش جمیله شیخی در نقش منفی «مولود» را هم نمیتوان نادیده گرفت. کمند امیرسلیمانی هم با نقش «آذر» به شهرت رسید. حمیده خیرآبادی، ناصر هاشمی، محمود پاکنیت، کتایون ریاحی و سیامک اطلسی از دیگر بازیگران شاخص این مجموعه بودند. اکبر خواجویی در مقام تهیهکننده و کارگردان هم با «پدرسالار» به چهرهای محبوب تبدیل شد.
نکته ویژه: «پدرسالار» یکی از اولین سریالهای ایرانی بود که همزمان با پخش آن خیابانها خلوت میشد. از مهمترین جذابیتهای سریال «پدرسالار» لوکیشن اصلی آن یعنی «خانه اسداللهخان» بود. خانهای قدیمی با معماری سنتی ایرانی که به واسطه این سریال به شهرت رسید و بعدها مورد توجه پایتختنشینان قرار گرفت. این لوکیشن بعدها به «خانه فرهنگ امامزاده یحیی» تبدیل شد و علاقهمندان بسیاری همچنان به بازدید از آن میروند.
در پناه تو/ 1374
داستانش چه بود؟ محور اصلی داستان سریال «در پناه تو» کاراکتر مریم افشار بود. یک دانشجوی مستقل که احساس میکند تمام نیازهایش را به تنهایی میتواند مرتفع کند و نیازی به همراه در زندگی آینده خود ندارد اما در فضای دانشجویی رابطهای متفاوت با همکلاسیهایش را تجربه میکند که زمینهساز عشق و علاقه متقابل آنها میشود. از نکات کلیدی و تابوشکن در داستان سریال هم تمرکز بر همین روابط عاشقانه در فضایی پیش از ازدواج بود که تا آن زمان در تلویزیون یک تابو محسوب میشد. مریم، رامین، محمد و پارسا چهار کاراکتر محوری این داستان بودند که هر یک سرنوشت متفاوتی پیدا کردند.
اصلیترین چهرههایش کدام بودند؟ «در پناه تو» اولین تجربه نقشآفرینی لعیا زنگنه بود که باعث شد تا سالها مخاطبان او را با کاراکتر «مریم» به خاطر بیاورند. در کنار زنگنه حضور حسن جوهرچی در نقش «محمد»، رامین پرچمی در نقش «رامین» و پارسا پیروزفر در نقش «پارسا» هم در این سریال بسیار به چشم آمد و همه این بازیگران تا سالها با همین کاراکترها در حافظه مخاطبان ماندگار شدند. از دیگر بازیگران شاخص این سریال میتوان به ثریا قاسمی اشاره کرد که ایفاگر نقش «مادر محمد» بود.
نکته ویژه: باید سالها از پخش سریال «در پناه تو» میگذشت تا یکی از عجیبترین ناگفتهها درباره سانسور و ممیزی آن از طرف حمید لبخنده، کارگردانش در فضای مجازی منتشر شود. لبخنده با بازنشر بخشهایی دیده نشده از سریال، از حذف نزدیک به 5 قسمت و ممیزی کامل یک خط داستانی در این مجموعه خبر داد! بعدها لعیا زنگنه هم در گفتوگویی با فریدون جیرانی از دلایل عجیب مدیران وقت تلویزیون برای سانسور داستان مرتبط با کاراکتر پارسا پیروزفر به دلیل زیبایی این بازیگر گفت!
پس از باران/ 1379
داستانش چه بود؟ «پس از باران» را با کمی اغماض در این فهرست قرار دادیم چه اینکه بخش قابلتوجهی از داستان سریال در قالبی تاریخی و مرتبط با دوره اربابسالاری پهلوی دوم، روایت میشود اما از آنجایی که آغاز داستان و سرانجامش در قالب روابط دراماتیک اعضای یک خانواده مطرح میشود به آن هم در همین قالب پرداختهایم. قصه سریال از یک تصادف ناگهانی و فوت پدرومادر یک خواهر و برادر آغاز میشود و در ادامه آنها بهدنبال کشف رمزورازهای گذشته خانوادهشان میروند. در همین مسیر شاهد سرگذشت زندگی «خانم کوچیک» و ورود او به زندگی یک ارباب به نام «عزت سالاری» در گذشته میشویم.
اصلیترین چهرههایش کدام بودند؟ از میان بازیگران «پس از باران» حضور محمود پاکنیت در نقش «ارباب» و مرجان محتشم در نقش «خانوم کوچیک» بیشتر در خاطر مخاطبان ماندگار شد اما اساسا یکی از نقاط قوت این سریال نقشآفرینی بازیگران آن بود. از کتایون ریاحی در نقش همسر اول خان گرفته تا رحیم نوروزی در نقش برادر او و جهانگیر الماسی که بزرگسالی همین کاراکتر را ایفا کرد. در کنار همه این بازیگران اما سعید سلطانی هم در مقام کارگردان این مجموعه خوش درخشید، کارگردانی که بعدها سریالهای موفق دیگری چون «ستایش» را هم در کارنامه خود ثبت کرد.
نکته ویژه: نمیتوان از سریال «پس از باران» یاد کرد و به یاد تیتراژ تأثیرگذار آن نیفتاد. فریدون پوررضا از خوانندگان شمالی، قطعهای را برای تیتراژ این سریال خواند که تبدیل به یکی از آواهای ماندگار در میان تیتراژهای تلویزیونی شد. حال و هوای محلی این آوا و نسبت غم نهفته در آن با سرنوشت کاراکترها در ماندگاری این قطعه تأثیرگذار بود.
نرگس/ 1385
داستانش چه بود؟ داستان سریال «نرگس» همانطور که از نامش برمیآید، درباره زندگی دختری به نام «نرگس» است که بعد از فوت پدر، با خواهرش نسرین و مادرشان، زندگی را سپری میکنند. عشق و علاقه نسرین به بهروز شوکت، او را در برابر مقاومتهای پدر بهروز یعنی محمود شوکت قرار میدهد و نرگس به پشتیبانی از خواهرش، به رغم مخالفتی که با ازدواج او و بهروز دارد، تصمیم به تقابل با سنگاندازیهای شوکت بزرگ میگیرد. بخش عمدهای از داستان سریال «نرگس» به روایت این تقابل میپردازد و تأثیری که این تقابل بر زندگی نرگس و خواهرش میگذارد را به تصویر میکشد.
اصلیترین چهرههایش کدام بودند؟ زندهیاد پوپک گلدره بازیگر نقش اصلی سریال «نرگس» بود که در میانه تولید این مجموعه بهواسطه یک تصادف در جاده به کما رفت و بعد از چند ماه فوت کرد. این اتفاق و جایگزینی دراماتیک ستاره اسکندری به جای او در ادامه سریال، بازتاب بسیاری در میان مخاطبان داشت. نقشآفرینی حسن پورشیرازی در نقش محمود شوکت و مهدی سلوکی در نقش بهروز هم در این سریال بهصورت ویژه دیده شد. زهرا امیرابراهیمی هم با نقش زهره شوکت در این سریال به شهرت رسید که بعدها بهواسطه حاشیههایی که برایش رقم خورد، دیگر فرصت بازیگری در داخل کشور را بهدست نیاورد.
نکته ویژه: سیروس مقدم سریال «نرگس» را در مقطعی بهعنوان یک پروژه 90 قسمتی کلید زد که هنوز ساخت و پخش سریالهای ملودرام شبانه باب نبود و تنها سریالهای طنز بودند که در باکس پخش هرشبی شبکهها قرار میگرفتند. از این منظر میتوان «نرگس» را اولین سریال ملودرامی دانست که پخش شبانه این دست آثار را بدعتگذاری کرد.
ترانه مادری/ 1387
داستانش چه بود؟ داستان سریال «ترانه مادری» درباره دو برادر یتیم بود؛ بهرام و پویا که بعد از درگذشت پدرشان در کودکی، یکی از آنها به داییشان سپرده شده و دیگری به خالهشان. اختلاف میان این دایی و خاله اما آنها را بسیار از هم دور کرده و کدورتهای خانوادگی باعث بیخبری این دو برادر از هم شده است. سالها بعد اما مادربزرگ این دو تصمیم میگیرد شرایطی را فراهم آورد تا این دو خانواده و بهخصوص این دو برادر را به یکدیگر نزدیک کند. در این میان فرخ که دایی دو برادر است قصد فروش خانهای را دارد که در واقع ملک پدری بهرام و پویاست.
اصلیترین چهرههایش کدام بودند؟ «ترانه مادری» یکی از سریالهای شبانه و چهرهساز در زمان خود بود. محسن افشانی و سیاوش خیرابی با نقشآفرینی در این مجموعه در زمان پخش به شهرت رسیدند. در کنار آنها اما اصلیترین چهره این مجموعه زندهیاد هما روستا بود که با ایفای نقش مادربزرگ پویا و بهرام، چهرهای محبوب نزد مخاطبان سریال پیدا کرد. دانیال حکیمی و فاطمه گودرزی را هم میتوان از دیگر چهرههای مطرح حاضر در «ترانه مادری» دانست.
نکته ویژه: حسین سهیلیزاده تا پیش از «ترانه مادری» کارگردانی مجموعههای تلویزیونی مختلفی را تجربه کرده بود اما بهواسطه پخش این مجموعه، تبدیل به یکی از کارگردانان خوش سابقه در زمینه ساخت ملودرامهای شبانه شد. او بعدها همین مسیر را ادامه داد و چند تجربه ماندگار دیگر را در این قالب به سرانجام رساند. او برای تولید این سریال از همراهی مهران مهام در مقام تهیهکننده بهره گرفت که پیشتر با تهیهکنندگی سریال «نرگس» این سبک از کار تلویزیونی را تجربه کرده بود.
دلنوازان/ 1388
داستانش چه بود؟ این بار هم پای یک راز ناگفته از گذشتهای دور در میان است. رعنا که سالها قبل از همسرش جدا شده است، از سرنوشت تنها دخترش یعنی «ستایش» بیخبر است. او با پسرش بهزاد و همسر دومش جهان، زندگی را سپری میکند و هنوز چشم به راه خبری از دختر گمشدهاش است. یلدا ادعا میکند که همان ستایش است. همزمان رعنا بهدنبال زمینهچینی برای ازدواج بهزاد با دختر عمهاش مهتاب است. ازدواجی که البته سر نمیگیرد و در انتها بهزاد با یلدا ازدواج میکند. تصمیمی که بهواسطه عموی کلاهبردار یلدا، دردسرهایی را برای این خانواده رقم میزند.
اصلیترین چهرههایش کدام بودند؟ فریبا کوثری در این سریال ایفاگر نقش رعنا بود اما از منظر معرفی چهرههای جدید، «دلنوازان» هم توانست به شهرت شاهرخ استخری و سحر قریشی ضریب بدهد. سیاوش خیرابی هم که پیشتر با «ترانه مادری» به مخاطبان معرفی شده بود، در این مجموعه شهرتی مضاعف پیدا کرد. از دیگر بازیگران اصلی این مجموعه میتوان به پرویز فلاحیپور و عبدالرضا اکبری اشاره کرد که نقشآفرینی متفاوت آنها هم در این مجموعه موردتوجه مخاطبان قرار گرفت.
نکته ویژه: اصلیترین نکته درباره سریالهایی همچون «دلنوازان» سبک و سیاق آنها در چهرهسازی از بازیگران جوان اما گمنام بود. اتفاقی که در کارنامه چهرههایی مانند شاهرخ استخری و سیاوش خیرابی تأثیر ویژهای داشت اما نتوانست تضمینی برای آینده حضور آنها در عرصه بازیگری باشد و به رغم پرکاریشان، کمتر توانستند در مقام یک بازیگر توانمند، حضور خود را تثبیت کنند. شاید از همین زاویه هم شهرت مقطعی این بازیگران را باید مرتبط با مدل پخش هرشبی این سریالها دانست.
ستایش/ 1390
داستانش چه بود؟ قصه مجموعه «ستایش» از جایی آغاز میشود که محمد، برادر ستایش، قصد فرار از خدمت سربازی و خروج از کشور را میکند و در این مسیر طاهر به کمک او میآید. با کشته شدن محمد در مرز، طاهر به زندان میافتد و بعد از رضایت خانواده محمد، او دلبسته ستایش میشود. ازدواج ستایش و طاهر با مخالفت خانواده هر دو طرف مواجه میشود و به واسطه نقشهای که زن برادر طاهر برای او میکشد، او در یک سانحه رانندگی دچار مرگ مغزی میشود. حالا ستایش که از طاهر دو فرزند دارد، تلاش میکند در تقابل با حشمت فردوس، پدر طاهر، زندگی خود و فرزندانش را نجات دهد.
اصلیترین چهرههایش کدام بودند؟ بعد از «مالک اشتر» بهعنوان جدیترین و ماندگارترین نقشآفرینی در کارنامه داریوش ارجمند، بیتردید «حشمت فردوس» مهمترین تصویر در خاطره جمعی مخاطبان تلویزیون از این بازیگر محسوب میشود. در کنار ارجمند اما ایفای نقش «ستایش» توانست نرگس محمدی را به شهرت برساند. نقشآفرینی مهدی سلوکی، مهدی پاکدل و سیما تیرانداز هم از بازیهای به یادماندنی در این مجموعه بود.
نکته ویژه: ایده اصلی سریال «ستایش» بنابر اذعان سعید سلطانی در مقام کارگردان، متعلق به مرحوم ایرج قادری بود اما سعید مطلبی نگارش آن را برعهده گرفت. این سریال در میان ملودرامهای موفق این سالها، آنقدر مورد استقبال مخاطبان قرار گرفت که توانست به پروژهای چند فصلی تبدیل شود و بعدها فصل دوم و سوم آن هم ساخته و پخش شد. فصل دوم این مجموعه در سال 92 روی آنتن رفت و فصل سوم با تأخیری 5 ساله در سال 97 پخش شد و جالب اینکه فصلهای بعدی این مجموعه به رغم افت کیفی، همچنان پرمخاطب بود.
دلدادگان/ 1397
داستانش چه بود؟ داستان سریال «دلدادگان» در چند فاز روایت شد اما محور اصلی آن شخصیت فرزانه بود که سرگذشت او را از سالهای منتهی به انقلاب اسلامی تا دوران معاصر به تصویر میکشید. فرزانه در آغاز دلبسته مالک از فعالین انقلابی میشود اما همزمان نادر هم به او دل میبندد. نادر که از وابستگان به نیروهای امنیتی ساواک است، زمینه دستگیری مالک را فراهم میکند تا او را بهعنوان یک رقیب از میدان به در کند و خودش به فرزانه برسد. در این میان مرضیه که دوست فرزانه بود، با مالک ازدواج میکند تا میانه این دو دوست هم شکرآب شود. داستان «دلدادگان» از این تقابلهای عاشقانه آغاز میشود اما سرنوشت این کاراکترها را از همان سالها تا دوران معاصر به تصویر میکشد.
اصلیترین چهرههایش کدام بودند؟ لیندا کیانی بازیگر نقش فرزانه بود اما چهرههای اصلی مجموعه «دلدادگان» را باید آرش مجیدی در نقش مالک و حمید گودرزی در نقش نادر دانست. شاهرخ استخری هم در ادامه حضور خود در سریالهای ملودرام شبانه، در این مجموعه هم نقشآفرینی کرد. پانتهآ بهرام و مسعود رایگان هم از بازیگران شناختهشدهای بودند که نقشآفرینی آنها در این سریال موردتوجه قرار گرفت.
نکته ویژه: از عجیبترین حواشی مجموعه «دلدادگان» تغییر در پایانبندی آن بهواسطه اختلاف مالی میان پانتهآ بهرام و تیم تولید بود. این بازیگر بهصراحت اعلام کرد که به دلیل برخی مشکلات مالی و بدعهدیهای صورت گرفته از سوی تهیهکننده، حاضر به ادامه همکاری با پروژه نشده و به همین دلیل نویسنده و کارگردان ناگزیر از تغییر در پایانبندی داستان شدند. این اتفاق بازخوردهای بسیاری را از سوی مخاطبان به همراه داشت و بسیاری تصمیم پانتهآ بهرام را مورد انتقاد قرار دادند.
پدر/ 1397
داستانش چه بود؟ داستان سریال «پدر» از یک تقابل آغاز میشود؛ تقابل میان حامد تهرانی که پسری مذهبی و سر به زیر است با لیلا شریفی که خانوادهای ثروتمند دارد و به دلایلی میخواهد آبروی حامد را در دانشگاه ببرد. سرانجام این تقابل اما رابطهای عاشقانه میشود که ازدواج حامد و لیلا را به دنبال دارد. این ازدواج تحول بزرگی را در زندگی لیلا رقم میزند و او را به فردی کاملا متفاوت با آنچه خانوادهاش از آن انتظار داشتند تبدیل میکند. زندگی حامد و لیلا اما بعد از بارداری لیلا، سرنوشتی تراژیک پیدا میکند و در یک تصادف، حامد از دنیا میرود.
اصلیترین چهرههایش کدام بودند؟ باید حامد عنقا را در مقام تهیهکننده و فیلمنامهنویس، اصلیترین مولف سریال «پدر» دانست. حضور مهدی سلطانی و سینا مهراد هم در مجموعه «پدر» بهصورت ویژه مورد توجه مخاطبان قرار گرفت. اصلیترین چهرهای که این مجموعه زمینهساز شهرت ویژه او شد، ریحانه پارسا بود که برای اولینبار مقابل دوربین قرار میگرفت و ایفاگر نقش اصلی سریال هم بود. پارسا بعد از این شهرت البته مسیری متفاوت در پیش گرفت و با خروج از کشور، حالا تبدیل به یکی از موانع بازپخش این مجموعه شده است!
نکته ویژه: یکی از مهمترین ویژگیهای آثاری که حامد عنقا سهمی در نگارش متن و تولید آنها داشته است، استفاده از ظرفیت حاشیهسازی در فضای رسانه است. سریال «پدر» هم بیش از هر چیز با سکانسی به شهرت رسید که در آن حامد تهرانی برای فرار از وسوسه دختران همکلاسیاش، از پنجره دانشگاه خود را به بیرون پرت میکند. عنقا بعدها از همین فرمول در سریال «آقازاده» و سکانس مربوط به صیغه محرمیت، استفاده کرد.
