روزنامه هفت صبح، سمانه استاد| «سرتامس مور» یا «قدیس تامس مور» حقوقدان، نویسنده، فیلسوف و سیاستمدار قرن شانزدهم میلادی در انگلستان بود که زندگی او دستمایه ساختن فیلم «مردی برای تمام فصول» به نویسندگی «رابرت بولت» شد و این نویسنده توانست اسکار فیلمنامه را در سال 1967 برای این متن از آن خود کند. این متن اما در دهه نود شمسی توسط فیلمساز موفق ایرانی «بهمن فرمانآرا» در تالار وحدت به صحنه آمد و اولین تجربه این کارگردان را در تئاتر رقم زد. با توجه به تعطیلی سالنهای تئاتر در این روزهای کرونایی، فیلمتئاتر این اثر میتواند رشتهای باشد که توسط آن ارتباط مخاطبان مشتاق با دنیای تئاتر حفظ شود.
داستان درباره ایستادگی سر تامس مور در مقابل پادشاه هنری هشتم است. هنری هشتم قصد دارد برخلاف قانون کلیسا همسر خود را طلاق دهد و دوباره ازدواج کند. در این میان سر تامس مور که پس از مرگ کاردینال به مقام صدراعظمی رسیده است با این امر مخالفت کرده و آن را خلاف قوانین کلیسا میشمارد، اما پادشاه اصرار دارد با توجه به صداقت و اعتباری که این فرد در میان مردم دارد، او ازدواجش را تایید نماید تا نیازی به تایید پاپ نداشته باشد.
سر تامس مور اما از آن دسته افرادی است که به اصول خود پایبند بوده و همه مشکلات را در این راه به جان میخرد. پایبندی به اصول ابتدا پست و مقام را از او میگیرد، سپس وی را راهی زندان میکند و در نهایت به سوی مرگ روانه میدارد. «مردی برای تمام فصول» داستان ایستادگی بر سر عقاید است، موضوعی که این روزها شاید جای تعجب داشته باشد. ایستادگی بر سر اصول از آن دست مفاهیمی است که در کشور ما کاملا شناخته شده است.
افراد زیادی در این مملکت بر سر اصول خود جان باختهاند و شاید اوج این پایبندی را بتوان در دوران دفاع مقدس و در میان شهدا و رزمندگانی جستوجو کرد که بهخاطر معنا و مفهوم جان خود را بهدست گرفته و پا به میدانی گذاشتند که بازگشتشان با خدا بود. مفاهیمی همچون دفاع از وطن، دین و ناموس، در زمانهای نهچندان دور خود دلیلی برای از جان گذشتن بود و مخاطب ایرانی بیشک با مفهوم «ایستادگی بر سر عقاید» که در نمایش «مردی برای تمام فصول» بدان اشاره میشود بیگانه نیست.
شاید این روزها این ارزشها و مفاهیم رنگ باخته یا تغییر کرده باشند، اما هنوز پسزمینهای از پایبندی به اصول در حافظه هر مخاطبی که این اثر را میبیند، وجود دارد. از سوی دیگر، سماجت سر تامس مور بر سر عقاید خود را میتوان تعصبی بیجا دانست که بهنوعی با لجاجت آمیخته است. اما این حس تنها لحظهای برای مخاطب تداعی خواهد شد، زیرا آشکارا میتوان دریافت آنچه این مردِ عمیق، سیاستمدار و فیلسوف بدان پایبند است نهتنها لجاجت نیست، بلکه عین باور است و هر باوری اگر در عرصه آزمایش قرار گیرد میتوان انسان را تا ورطه نابودی نیز بکشاند.
نمایش از پرداختی قوی، بازیهای خوب و صحنهای اصولی برخوردار است، اما ایرادی که شاید بتوان به متن وارد دانست کمرنگ بودن نقش زنان در این نمایش است. مارگریت دختر سرتامس مور از آن دست زنانی است که در معرفی پدرش بعد از مرگ او نقش مهمی داشته. گفته شده است که مارگریت دختری چنان شجاع و جسور بوده که پس از اعدام پدر، سر او را از بالای برج لندن برمیدارد و سالها در صندوقی در خانهاش پنهان میکند.
وی بعدها به کمک همسرش مدارکی را جمع کرده و از آنها در راستای اثبات حقانیت پدر استفاده مینماید. در این نمایش اما زنان نقش پررنگی نداشته و پیش برنده داستان نیستند. حضورشان، حضور صرفا فیزیکی و در راستای نمایش زندگی خانوادگی سرتامس مور است و عملا مسئولیتی در راستای جلو بردن داستان از آنها خواسته نشده است.
فیلم تئاتر «مردی برای تمام فصول» نمایشی ارزشمند را به تصویر میکشد که تلنگری است برای مخاطب آگاه که در این روزهای پر فراز و نشیب بیشتر بر اصول و ارزشهای خود پایبند باشد و با هر صعود و سقوطی، ارزشهایش نیز همچون دلار و طلا، بالا و پایین نرود.
نویسنده: رابرت بولت| کارگردان: بهمن فرمانآرا
بازیگران: رضا کیانیان/ سیامک صفری/ سهیلا رضوی/ فرزین صابونی/ هدایت هاشمی/ احمد ساعتچیان/ امیررضا دلاوری/ بهناز جعفری/ علیرضا آرا/ رضا مولایی/ محمدرضا مالکی/ بهمن فرمانآرا
