روزنامه هفت صبح، محمد طالبیان | افزایش تعداد کاربر در یک اکوسیستم همواره میتواند به موفقیتهای مختلفی ترجمه شود اما در بسیاری از مواقع محدودیتهای این ساختار شاید از سوی اعضای آن پذیرفته شوند اما مطمئنا موردپسند نیستند. وضعیتی که میتوان آن را در ساز و کار فعالیت اپراتورهای تلفن همراه ایران و بسیاری از نقاط جهان دید.
در حال حاضر شاهد حضور تعداد زیادی کاربر هستیم که از سرویسهای سه اپراتور اصلی تلفن همراه در داخل کشور استفاده میکنند اما بسیاری از آنها انتخاب خود را از سوی اجبار انجام دادهاند. آنها اگر از خدمات، هزینه و مواردی اینچنینی رضایت نداشته باشند، عملا گزینه دیگری را نیز در اختیار ندارند. البته بهتر است بگوییم گزینههای دیگری وجود دارند اما شاید نه شناختی نسبت به آنها وجود داشته باشد و نه توانایی رقابت با گزینههای اصلی را در اختیار خود ببینند.
اینجاست که اپراتورهای مجازی وارد بازار میشوند تا در کنار ایجاد فضایی رقابتی، امکاناتی متنوعتر و بیشتر را در اختیار مشتریها قرار دهند. با اینحال سوال اصلی که بهوجود میآید این است که اصلا این اپراتورهای مجازی به چه شکلی فعالیت میکنند و چه مزایایی را نسبت به نمونههای اصلی در اختیار کاربرها قرار میدهند.
اولین تفاوتی که اپراتور اصلی با اپراتور مجازی دارد به این موضوع ارتباط پیدا میکند که اپراتورهای مجازی نمیتوانند برای خود شبکه رادیویی و زیرساخت ارتباطی داشته باشند، بنابراین ارائه خدمات آنها در بستر اپراتورهای اصلی صورت میگیرد. در واقع اپراتورهای مجازی میتوانند با ارائه انواع مختلف خدمات در بستر فیزیکی اپراتورهای اصلی، هم واسط بین اپراتورهای اصلی و مشترکین شوند و هم با درگیر نشدن در لایههای سختافزار، تمامی تمرکز خود را بر ارائه سرویسهای متنوع با کیفیت به مشترکین خود قرار دهند.
همچنین تعرفه اپراتورهای مجازی باید بر پایه قوانین رگولاتوری و با توافق اپراتورهای اصلی تعیین شود. این تعرفهها در برخی مواقع کمتر از اپراتورهای اصلی و در برخی مواقع بیشتر است. مورد بعدی سرشماره یا همان کد اپراتورهای مجازی است که میتواند متفاوت باشد و رگولاتوری به این اپراتورها سرشماره خاصی را ارائه میکند، برای نمونه اپراتورهای مجازی طرف قرارداد همراه اول بهجای استفاده از ۰۹۱ در شماره سیمکارتهای خود از شماره مخصوص واگذار شده توسط سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی استفاده میکنند.
اپراتورهای مجازی میتوانند سیمکارتهای خود را از اپراتور اصلی تهیه نکرده و خودشان از شرکتهای تولیدکننده ثانویه خریداری کنند. همچنین قیمت سیمکارتهای این اپراتورها میتواند متفاوت باشد و در این زمینه از اپراتورهای اصلی تبعیت نکنند.
در بخش فروش اپراتورهای مجازی شبکه سیار میتوانند طرحهای فروش متفاوتی نسبت نمونههای اصلی ارائه کنند. از سویی اپراتورهای مجازی برای جذب مشتری بیشتر با سازمانها و شرکتها قرارداد میبندند و برخی تنها در بخش سازمانی خدمات ارائه میدهند که این فروش متفاوت میتواند شامل سیمکارتهای هواداری باشگاههای ورزشی، هنرمندان و ورزشکاران باشد. یکی از روشهای خوب فروش سیمکارتهای اپراتور مجازی، باندلینگ (فروش مشترک) تلفن همراه هوشمند و سیمکارت با تخفیف زیاد در قیمت گوشی خواهد بود.
این کار برای موفقیت باید مانند کشورهای دیگر با قراردادهای چند ساله و تعهد مالک سیمکارت و گوشی صورت گیرد. بهطور کلی باید در نظر داشت که اپراتورهای مجازی تلفن به دو نوع اول و دوم تقسیمبندی میشوند. اپراتور مجازی نوع اول (Full MVNO) برخلاف اپراتور مجازی نوع دوم (Light MVNO)، دارای تمام امکانات، تجهیزات فنی و هسته شبکه تلفن همراه بوده و با بهکارگیری زیرساخت رادیویی شبکههای تلفن همراه موجود، خدمات متمایزی را به مشترکین خود ارائه میکنند.
در ایران شرکتهای کیشسل پارس (سامانتل)، توسعه ارتباطات همراه شاتل (شاتل موبایل)، پارسیان همراه لوتوس، شرکت دادهگستر عصر نوین (های وب) و شرکت ارتباطات آرینتل بهعنوان اپراتورهای نوع اول شناخته میشوند. در مقابل شرکتهای نگین ارتباطات آوا (آپتل)، شرکت نگین ارتباطات آوا(آذرتل)، شرکت توسعه فناوری ارتباطات نوین همراه، شرکت همراه هوشمند آینده و شرکت ارتباطات سیار هوشمند امین در میان نوع دوم اپراتورهای مجازی تلفن قرار میگیرند.
اپراتورهای اصلی در حال حاضر خدمات گستردهای ارائه میدهند و نمیتوانند در همه زمینههای موجود سرویسهایی رقابتی را پیشروی مشتریها قرار دهند. این کار نیاز به یک سیستم اداری عریض و طویل داشته و قطعا امکان بازاریابی تخصصی در خدمات مختلف ارتباطی برای تمامی زمینهها وجود ندارد اما با عمدهفروشی ظرفیت خود به اپراتورهای مجازی، اپراتورهای اصلی به سود میرسند و از سویی اپراتورهای مجازی میتوانند خدمات مختلف و متنوعتری به کاربران ارائه دهند.
موضوعی که باید به آن اشاره کرد این است که نه تنها در حال حاضر اپراتورهای مجازی بهقدر کافی شناخته شده نیستند، بلکه شاید گزینههای چندانی برای ارائه بهعنوان سرویسهای افزوده نداشته باشند. برای مثال به سراغ بستههای اپراتور مجازی شاتل رفتهایم و با نگاهی به آنها میبینیم که این شرکت برای بستهای ۳۰ هزار تومانی مجموعا ۵/۲ گیگابایت اینترنت همراه، هزار دقیقه مکالمه داخل شبکه، ۱۰۰ دقیقه مکالمه برونشبکه و پیامک نامحدود را بهعنوان سرویسهای اصلی ارائه میکند.
از طرفی با خرید این بسته به مجموعهای از تخفیفها برای سرویسهای اشتراکی مختلف و البته اشتراک رایگان سرویس نماوا دسترسی پیدا میکنید که برای یک ماه به شکل جداگانه با مبلغ ۱۰۰ هزار تومان به فروش میرسد. در نظر گرفتن تمامی این موارد نشان میدهد که مطمئنا بخش عمدهای از عقبافتادگی فعلی اپراتورهای مجازی بهواسطه نفوذ کم آنها در اطلاع کاربرها از وجود چنین سرویسهایی شکل گرفته. موضوعی که میتوان در آینده بهبود چشمگیری پیدا کند.
