روزنامه هفت صبح، محمدجواد ترابی| تلسکوپ فضایی جیمز وب، دیروز به جهانیان نشان داد که جانشین بر حقی است برای تلسکوپ فضایی هابل؛ این تلسکوپ فضایی با انتشار نخستین تصاویر ثبت شده، توان چشمان بشر برای تماشای لحظات ابتدایی کیهان را بهمراتب بیش از گذشته کرد.
یک ربع مانده به ساعت ۳ نیمه شب سهشنبه گذشته، دهها میلیون نفر در جهان، اگر نگوییم صدها میلیون، چشم دوخته بودند به مراسمی که قرار بود از یک تصویر رونمایی کند؛ تصویری از یک شاهکار هنری از پس میلیاردها سال، به نمایش گذاشته شد. دهههاست که تلسکوپهای فضایی رقابتی دیدنی بهراه انداختهاند برای تماشای آنچه از پس جو زمین قابل رصد نیست.
تلسکوپ فضایی هابل با بیش از سه دهه خدمت به جامعه بشری یکی از خوشاقبالترینها بود، آنقدر که در دوران طلایی شاتلهای فضایی، پنج بار مقصدی فضایی شد برای فضانوردان تا آن را تعمیر یا با ابزار و ادوات روز بهینه کنند. قطر آینه اصلی تلسکوپ هابل ۲ متر و ۴۰ سانتیمتر بود؛ تلسکوپی با این آینه، چشم ما را به روی دوردستترین نقاط عالم در فاصله ۱۳ میلیارد سال نوری باز کرد.
حال تلسکوپی جانشینش شده که ۶ متر و نیم قطر دارد. شاید یک حساب و کتاب ساده کنیم و بگوییم که این فقط دو سه برابر بزرگتر است، اما وقتی از آینه تلسکوپ صحبت میکنیم، هر چقدر قطر آینه بیشتر باشد، سطح به توان دو بزرگتر میشود، به قول خودمان هر که بامش بیش برفش بیشتر؛ بدین ترتیب آینه جیمز وب حدود ۷ برابر بیشتر از هابل امکان گردآوری نور دارد و میتواند جزئیات کمسوترینها را در عالم به تصویر بکشد. به همین تصویر منتشر شده نگاه کنید.
اگر ذره شنی را در بین انگشتانتان بگیرید و بازوهایتان را باز کنید، سهم این شن از فضای اطراف، همان قدری است که تلسکوپ فضایی جیمز وب از دل هزاران کهکشان بیرون کشیده. به این تصاویر، تصاویر ژرف میدان دیدباز میگویند؛ پیش از این هابل با صرف هفتهها زمان رصدی و با انباشت تصاویری که در این مدت ثبت کرده، چندین نمونه از آن را منتشر کرد اما خب هیچکدام به این جزئیات نیست؛ آنهم فقط با صرف ۱۲ ساعت و۳۰ دقیقه از وقت تلسکوپ جیمز وب برای ثبت آن.
در تکاپوی انبساط عالم، این نورهای کمسو که از ما میلیاردها سال نوری فاصله دارند، طیفشان تغییر میکند، دیگر مرئی نمیمانند و با گذر از سرخی به فروسرخ میرسند. همین بود که هابل جدا از ابعاد آینهاش دیگر توانی برای تماشای دوردستهای عالم نداشت. تلسکوپ جیمزوب اما تلسکوپی است در محدوده فروسرخ؛ همچون انسانی که در دل تاریکی، دوربین دید در شب به چشم زده. قرار است از آنچه هابل به ثبت رسانده هم دورتر رود. اما این شهوت بشر برای تماشای دوردستهای عالم برای چیست؟
خبرهای شگفتآوری در راه است، چرا که اگر تصویری از کهکشانها در فاصله ۱۳ میلیارد سال نوری مخابره میشود، دیگر آن گوشه عالم به این شکل نیست، ۱۳ میلیارد سال پیش این چنین بوده و تمام این مدت نور در راه بوده است؛ حال با جیمز وب قرار است آن سوی ناپیدای عالم رخ بنماید. جزئیاتی که جز روی صفحات کاغذ و با نظریهها، تصورش هم میسر نبود.
این البته همه آن چیزی نیست که در انتظارش هستیم، پرده برافتادن از جزئیات جو سیارههایی زیستپذیر چون زمین که بهدنبال ستارههای دیگری مانند خورشید میگردند، از دیگر اهداف جیمزوب است. آیا این چنین میشود، با این شروع طوفانی هیچ بعید نیست. بدین ترتیب جیمزوب قرار است به پرسشهای بسیاری پاسخ دهد و هزاران پرسش بیپاسخ دیگر پیش روی بشر بگذارد.
