روزنامه هفت صبح، صوفیا نصرالهی| یک: فیلم «بدون قرار قبلی» ساخته بهروز شعیبی اکران شده و علاقهمندان به ساخته شدن دو قطبی آن را مقابل فیلم «عنکبوت مقدس» که البته هنوز ندیدهایم، قرار دادهاند. از برخی روزنامهنگاران ایرانی خارج از کشور تا چهرههایی در داخل ایران تصورشان بر این است که فیلم بهروز شعیبی برخلاف فیلم علی عباسی در حمایت از شهر مشهد است. ما ولی با نیت فیلمسازان کاری نداریم. با خروجی فیلم کار داریم.
خروجی فیلم «بدون قرار قبلی» اثری سطحی شده که بعید است کسی که قبلا پیوند قلبی با مشهد و مقدسات نداشته، حالا از طریق آن دریچههای جدید پیش چشم و قلبش گشوده شود. فیلم حتی ممکن است آدمهای معتقد به معنویت شهر مشهد را عصبانی کند بس که در پرداخت و اجرا و فیلمنامه از ایدههای دم دستی برای نشان دادن فضای روحانی مشهد استفاده شده است.
فیلم را مقایسه میکنم با دو قسمت «ماجرای نیمروز» محمدحسین مهدویان که در سالهای اخیر سر و صدای زیادی به پا کردند و میگفتند نیت کارگردان از ساخت این فیلمها تحریف تاریخ بوده است و اتفاقا همان بخش از روزنامهنگاران خارج از کشور که حالا میخواهند فیلم شعیبی را مقابل فیلم علی عباسی قرار بدهند به «ماجرای نیمروز» و نیت فیلمساز حمله کردند.
سینما بهخصوص سینمای داستانی جای نیتخوانی نیست. ما با ترکیب داستان با نکات فنی مثل فیلمبرداری و تدوین و موسیقی مواجه هستیم. اگر این ترکیب طبق استانداردهای سینمایی جذاب از کار دربیاید نیت کارگردان خوب یا بد برای تماشاگر اهمیت چندانی نخواهد داشت.
اگر فیلم «آرگو» بن افلک تبدیل به اثر تاثیرگذاری نشد بهخاطر نیت کارگردانش نبود. به این خاطر بود که به لحاظ دراماتیک فیلمی اغراقشده و سطحی از کار درآمده بود. نیتخوانی مربوط به وقتی است که بخواهیم صفتهایی مثل شریف را به فیلمها اطلاق کنیم که از قضای روزگار ثابت شده خیلی از فیلمهای شریف تاریخ سینما را نه تماشاگران تحویل گرفتهاند و نه منتقدان.
دو: این روزها ولی یک فیلم تماشایی هم روی پرده سینماهاست. «علفزار» فیلم اول کاظم دانشی در کمال تعجب اثر غافلگیرکنندهای از کار درآمد. اول اینکه یک پژمان جمشیدی درخشان در نقش بازپرس دارد که بازیاش پر از جزئیات است. دوم اینکه «علفزار» درامی دادگاهی است که در سینمای ایران مشابهش را کم داریم.
به عنوان یک درام دادگاهی هم کارش را خیلی خوب انجام میدهد. با توجه به سوژه ملتهبش که اشاره به تعرض گروهی چند سال پیش در باغی نزدیکی اصفهان دارد، نه قربانیانش به سیاق معمول این فیلمها آدمهای اعصاب خردکنی هستند که فقط زنجهموره کنند نه متجاوزانش آدمهای عجیب و غریب ترسناکی هستند.
مهمتر از همه کارگردان نخواسته به بهانه ساختن فیلم اجتماعی ساختار قضایی را زیر سوال ببرد. «علفزار» نگاه درستی به سوژهاش دارد که برای یک فیلم اجتماعی مهمترین دستاورد است. مقایسهاش کنید با دیگر فیلم اجتماعی این روزها «مجبوریم» درمیشیان که اتفاقا برای این دومی بیشتر هم سر و صدا شد اما «مجبوریم» شبیه اثر قبلی کارگردانش «لانتوری» فیلمی است که حساسیتهای زیباییشناسانه را فدای رویکردش نسبت به جامعه میکند.
وقتی از فیلمها حمایت میکنید یا به آنها میتازید یادتان باشد که برای مخاطب نیت کارگردان و تهیهکننده اهمیت ندارد. ما دنبال فیلمی هستیم که از تماشای آن لذت ببریم و استانداردهای سینمایی و فنی قابل توجهی داشته باشد. درنتیجه فیلمی مثل «علفزار» را به «بدون قرار قبلی» و «مجبوریم» ترجیح میدهیم که حامیانشان اصولا دو طرف خط جریانهای سیاسی هستند.
