روزنامه هفت صبح، مصطفی آرانی| تعطیلات همگانی ناخواسته ۵ روزه به مناسبت عید فطر، به ابراهیم رئیسی خوش نگذشت. او با بزرگترین بحران دولت خود از زمان روی کار آمدنش مواجه شد، آن هم درست در روزهای آغاز بزرگترین طرح اقتصادی خود یعنی حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی. ماجرا آنقدر حیثیتی بود که ظاهرا رئیسجمهور هیچ جلسه غیراقتصادی در این چند روز نداشته و حتی وزیر ارشاد نتوانسته او را برای مسائل فرهنگی مملکت ببیند. چه شده است؟
ماجرای حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی چیست؟ چرا دولت قیمت آرد صنعتی را پنج برابر کرده تا باعث سهبرابر شدن قیمت ماکارونی شود و هزار لعن و نفرین برای خود در شبکههای اجتماعی بخرد؟ چقدر جنگ اوکراین در تصمیمات این روزهای دولت سیدابراهیم رئیسی موثر است؟ آیا قرار است نان گران شود؟ آیا ادامه این ماجرا به افزایش دوباره قیمت سوخت هم خواهد انجامید؟ پاسخ همه این سوالها را خواهید گرفت اگر حوصله کنید و حدود ۱۰ دقیقه وقت بگذارید تا از ابتدا تا انتهای این داستان را باهم مرور کنیم.
یک: خروج دولت ترامپ از برجام در اردیبهشت ۱۳۹۷، شوک بزرگی به بازار ارز در ایران بود. قیمت ارز در طول دولت احمدینژاد تقریبا چهار برابر شده بود ولی روحانی توانسته بود در دولت اول خود، جلوی این روند را بگیرد و دلار از سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۶، فقط ۱۳درصد گران شد. با آمدن ترامپ و خروج او از برجام اما، ظرف یک سال، همان ارز، سهبرابر شد.
دو: دولت باید برای این مسئله فکری میکرد. چرا؟ چون ایران حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیارد دلار واردات سالانه داشت (یعنی مخارج ارزی) و از آنطرف باید نفت میفروخت و دلار به دست میآورد تا درآمد کسب کند و خب در وضعیت تحریمی، چنین چیزی خیلی سخت میشد. (یعنی درآمد ارزی).
سه: تقریبا نیمی از آن واردات مربوط به کالاهای اساسی بوده است. بیشتر در حوزه خوراک مردم و البته دارو. دولت دو راه بیشتر نداشت. یا باید ارز را آزاد میکرد تا واردات هم با ارز گرانشده صورت بگیرد یا اینکه یارانه میداد و قیمت آن کالای اساسی را ارزانتر میکرد. این یارانه را دو جور میشود داد: یکی اینکه به واردکننده بدهیم که میشود همین مدل ارز ۴۲۰۰ تومانی و دیگر اینکه بگذاریم کالا به قیمت آزاد عرضه شود ولی به مردم کوپن بدهیم و دولت فاصله قیمتی بین پرداختی مردم و قیمت آزاد را پر کند.
چهار: انتخاب حسن روحانی این بود که به مردم کوپن ندهد. بهنظر میرسید که روحانی تصور میکرد اگر بخواهد بعد از شکست ابرپروژه خود یعنی برجام، به مردم کوپن هم بدهد؛ عملا هیچ آبرویی برایش باقی نخواهد ماند. از اینرو بود که دولت در آن زمان یک ارز دولتی را ایجاد کرد و گفت که افراد برای واردات کالاها میتوانند از این ارز استفاده کنند. در روزهای نخست، برای واردات طیف زیادی از کالاها میشد از این ارز استفاده کرد ولی رفتهرفته این دایره محدودتر شد تا اینکه واقعا به کالاهای اساسی رسید. به نهادههای دامی، گندم، دانههای روغنی و دارو.
