روزنامه هفت صبح، شهنام صفاجو| ساخت فیلم ورزشی به ویژه در گونه سینمایی آن، از همان ابتدا یک ایده شکست خورده در سینمای بدنه ایران به نظر میرسد. فقط کمی جستجو نشان از این حقیقت دارد؛ چرا که در طول چند دهه، فیلمهای مهمی مثل «ببر مازندران» خاچیکیان، «آفساید» پناهی و یا حتی «غلامرضا تختی» بهرام توکلی، تمامقد نشان دادند نظر تماشاگر امروزی را جلب نمیکنند؛ حال یا این آثار چیزی کم دارند و یا تماشاگران ما سوی دیگر میدان هستند.
البته برخی مستندهای ورزشی از این دایره تنگ مخاطب سینمایی خارج هستند و طی سالهای اخیر، مستندهای استقلالی امیر رفیعی (ناصر حجازی و آبی به رنگ آسمان) و «صفر تا سکو» سحر مصیبی که به زندگی حیرتانگیز خواهران منصوریان، قهرمانان جهانی ووشوی ایران میپردازد، مورد توجه واقع شدند. داکیودرامهای ورزشی که ژانر اصلی این نوع فیلمسازی در جهان امروز به شمار میرود هم زیاد در ایران تجربه نشده که بتوان قضاوتی در این باب داشت.
همین نکته را معیار این نوشته قرار میدهیم تا به جدیدترین فیلم ورزشی ساخته شده در ایران بپردازیم؛ «بیرو» به تهیهکنندگی مجید برزگر فیلمساز نوگرای ایرانی و کارگردانی مرتضی علی عباس میرزایی که یکی از آثار منتخب چهلمین جشنواره فیلم فجر هم بود. این فیلم نظر منتقدان سینما را جلب نکرد؛ چرا که اصولاً برای طبقه الیت جامعه ساخته نشده و هدف آن، جلب نظر مخاطبان نوجوان و جوان است.
«بیرو» اساساً یک داکیو درام است که با محور قرار دادن زندگی یک کاراکتر واقعی، از عنصر اصلی سینما که قصهگویی است هم غافل نمیشود و به نظر میرسد در جلب نظر مخاطب عام هم میتواند موفق باشد؛ بهویژه در روزهای منتهی به این رقابتهای فوتبالی که شرایط را از هر نظر برای اکران موفق «بیرو» هموار میکند. پس جریان ساخت این فیلم، به دور از هر شعار و یا طرفداری خاصی، خود یک پیروزی برای سینمایی ورشکسته خاصه در ژانر ورزشی است تا از همان لحظه اول، یک- هیچ جلو باشد.
چقدر «حمید علیدوستی شدن» سخت است
امسال با یک پدیده مستند ورزشی مواجه هستیم که باید در انتظار اکران موفق آن باشیم؛ فیلم تحسینبرانگیز «سمفونی حمید» ساخته جعفر صادقی که درباره یکی از مهمترین چهرههای تاریخ فوتبال ایران است؛ حمید علیدوستی نابغه خط حمله تیم ملی و باشگاه هما که نمونه یک ورزشکار پرتوان، فرهیخته و با ادب است. این فیلم برای اولین بار در پانزدهمین جشنواره بینالمللی سینماحقیقت به نمایش درآمد و بسیار مورد توجه قرار گرفت.
مستندساز در «سمفونی حمید» نشان میدهد که در فوتبال ایران، چقدر «حمید علیدوستی شدن» کار سخت و شاید غیرممکنی است…
شاید بهترین جمله در وصف این فیلم مستند و شخص حمید علیدوستی را دختر هنرمند او، ترانه علیدوستی بیان میکند؛ جایی که در فیلم با پرسش کارگردان درباره خصوصیت پدرش مواجه میشود و با بغض و عشق و حسرت میگوید: «مگر میشود آدمی به این خوبی باشد…»
روشنفکری و فوتبال
نقل میکنند که «ویم وندرس» فیلمساز بزرگ آلمانی که از علاقهمندان پروپاقرص فوتبال بوده، به همین دلیل در جمع رفقا صحبتی از فوتبال نمیکرده تا متوجه میشود «پتر هانتکه» شاعر بزرگ اتریشی (عموی میشائیل هانتکه کارگردان بزرگ سینمای جهان) به شکلی عیان از عشق خود به فوتبال در جمعهای هنری صحبت میکند.
از آن پس وندرس بزرگ نیز چنین رفتار میکند و نتیجه آن، ساخت فیلم سینمایی «اضطراب دروازهبان قبل از ضربه پنالتی» میشود که یکی از بهترین فیلمهای ورزشی کلاسیک جهان است.این مقدمهای بود برای ورود به بحث برترین فیلمهای ورزشی تاریخ سینمای جهان که در کنار اثر شاخص دهه هفتادی وندرس، میتوان از دو فیلم مهم و دو کارگردان بزرگ دیگر هم یاد کرد: «مارادونای کوشتوریتسا» که ناگفته طرفین آن معلوم هستند و «در جستجوی اریک» کن لوچ، نابغه سینمای انگلستان که فیلمش درباره نابغه فوتبال فرانسه اریک کانتونا است.
این ۱۵ فیلم فوتبالی
از بهترین فیلمهای فوتبالی که در سالهای اخیر تولید و روی پلتفرمهایی چون نتفلیکس، آمازون، ALL4، BBC iPlayerو BT Sport عرضه شدهاند و پیشنهاد درگاههای معتبری نظیر imdb، footy.com و footballbreak.co.uk هستند، میتوان به این آثار اشاره کرد.
یک: پله PELE: این مستند به کارگردانی بن نیکلاس، داستان زندگی بهترین بازیکن تاریخ، ادسون آرانتس دوناسیمنتو یا همان «پله» معروف را روایت میکند که از ۱۵ سالگی برای سانتوس برزیل بازی کرد و تا ۲۰ سال بعد که از فوتبال کنارهگیری کرد، یک فوق ستاره بود. او تنها بازیکنی است که سه بار قهرمان جام جهانی شده و همین موقعیت افسانهای مروارید سیاه را تثبیت میکند.
دو: دیهگو مارادونا DIEGO MARADONA: این فیلم به کارگردانی آصف کاپادیا، ورود بهترین بازیکن تمام دوران به شهر ناپل و شکوه بیسابقه این باشگاه ایتالیایی با شماره ۱۰ تاریخی را قبل از رسواییهای دامنهدار مارادونای کبیر به تصویر میکشد.
سه: باجو؛ دم اسبی Il DIVIN CODINO: فیلم، بیوگرافی فوتبالیست محبوب ایتالیایی «روبرتو باجو» است؛ مردی که الهامبخش تمامی نسلها برای پرداختن به بازی فوتبال بوده است. بازیکنی منحصر به فرد و کاریزماتیک که توانست هواداران فوتبال در سراسر جهان را به وجد بیاورد.
چهار: گاسکوین GASCOIGNE:مستندی تکاندهنده درباره بااستعدادترین فوتبالیست بریتانیایی تمام دوران، پل گاسکوین معروف به گازا Gazza که محبوب همه انگلیسیها بود؛ اما فشار شهرت، ثروت و مطبوعات بر دوش او که شخصیتی مرموز داشت، سنگینی کرد و به جنون و حوادث ناگواری منتهی شد.
پنج: نام من فرانچسکو توتی است MI CHIAMO FRANCESCO TOTTI : مستندی درباره اسطوره باشگاه رم که تمام دوران زندگی خود را در این تیم گذراند و محبوب ایتالیاییها و دوستداران جهان فوتبال شد. این فیلم به کارگردانی الکس اینفاچلی، زندگی پر از غرور و موفقیت فرانچسکو توتی را مرور میکند؛ با ثبت تصاویر و نمایش احساساتی که نقطه کلیدی حرفهی اوست و تاکنون هم به اشتراک گذاشته نشده است.
شش: رونالدو RONALDO : مستندی درباره یکی از بهترین بازیکنان تاریخ فوتبال و داستان پرواز CR7 از مادیرا پرتغال به منچستر و مادرید؛ برای دنبال کردن رویای بهترین بازیکن دنیا شدن… فیلم نگاهی ویژه به ۲ سال زندگی کریستیانو رونالدو، همسر و فرزندانش دارد. با وجود این که رونالدو در محاصره دستاوردهای بزرگ زندگیاش از جمله کسب ۵ توپ طلای فوتبال جهان است، اما هرگز فراموش نکرده که از کجا آمده و هدف اصلیاش چیست.
هفت: زلاتان شدن BECOMING ZLATAN: چه این مرد مغرور را دوست داشته باشید یا نه، زلاتان فاتح هر کشوری شده که در آن فوتبال بازی کرده است. این مستند با تصاویر آرشیوی ناب به سالهای اولیه بازی زلاتان ابراهیموویچ در مالمو سوئد و آژاکس آمستردام میپردازد و نشان میدهد که او از همان ابتدا میدانست که بهترین است.
هشت: ما را به خانه ببرید: لیدز یونایتد TAKE US HOME: LEEDS UNITED : بحران مالی قهرمان سابق لیگ برتر، باعث سقوط آزاد «لیدزیونایتد» به رده سوم فوتبال انگلیس میشود. بعد گذشت ۱۶ سال و برای بازگشت آنها به سرزمین موعود، باید چیزی تغییر میکرد! این تغییر، آمدن مارچلو بیلسا سرمربی آرژانتینی بود که با چاشنی تلاش، نبوغ و کمی دیوانگی، موجب صعود لیدز به لیگ برتر انگلیس میشود.
۹ : ساندرلند تا وقتی که بمیرم SUNDERLAND TIL I DIE : این مستند، فصل ۱۸-۲۰۱۷ فوتبال انگلیس را دنبال میکند؛ سالی که ساندرلند اوج و فرودهای زیادی را تجربه کرد؛ اما هواداران حتی یک بار هم به عشق خود به تیم محبوبشان شک نکردند. این یک فیلم الهامبخش درباره تاثیر عمیق فوتبال بر مردم یک شهر کوچک است که با همه احساسات و قلب خود به طرفداری از آن میپردازند.
۱۰: جوانترین رئیس فوتبال بریتانیا BRITAIN'S YOUNGEST FOOTBALL BOSS : این سریال مستند به زندگی «جک سالیوان» متولد سال ۱۹۹۹ و مدیر تیم زنان باشگاه وستهام یونایتد انگلستان میپردازد. کارگردان در این فیلم سعی کرده همزمان با توجه به فوتبال زنان پس از جام جهانی سال گذشته و رکوردشکنی تماشاگران، تضاد بین بازی زنان و مردان را با نگاه به وضعیت باشگاه وستهام یونایتد که تیمی تاریخی با بودجهای محدود است، به تصویر بکشد.
۱۱ : لیگ قهرمانان اروپا ۱۹-۲۰۱۸ بدون فیلتر NO FILTER UCL FILM: 19- 2018: این فیلم، مستندی جذاب درباره لیگ قهرمانان اروپای فصل ۱۹-۲۰۱۸ و چگونگی صعود لیورپول و تاتنهام به فینال تمام انگلیسی این رویداد و کامبکهای تاریخی این دو تیم است که در نهایت به قهرمانی قرمزهای آنفیلد منتهی میشود. فیلم گزارشی از نزدیک و شخصی از بازیکنان و هواداران را نیز ارائه میدهد.
۱۲: تیم نخست: یوونتوس FIRST TEAM: JUVENTUS : این سریال، مستندی از پشت صحنه موفقترین باشگاه ایتالیایی، یوونتوس تورین است که بازیکنان شگفتانگیزی در آن بازی کردهاند. فیلم بر حضور جانلوئیجی بوفون دروازهبان و جورجو کیهلینی مدافع تیم تمرکز دارد .
۱۳: آنتوان گریزمان: قهرمان جهان ANTOINE GRIEZMANN: CHAMPION DU MONDE: این فیلم، مستندی دلگرمکننده از مهاجمی است که برای تحقق رویای خود جنگید؛ هر چند از نظر قدرت بدنی مورد توجه مربیان باشگاهها نبود. این مستند نشان میدهد که آنتوان گریزمان چگونه به یک ستاره جهانی تبدیل شد.
۱۴: رویای آتزوری: جاده ومبلی SOGNO AZZURRO: LA STRADA PER WEMBLEY: این فیلم که جدیدترین مستند بلند باکیفیت عرضه شده در نتفلیکس به کارگردانی مانوئل ماندولزی است، مسیر تیم ملی فوتبال ایتالیا برای موفقیت در جام ملتهای اروپا ۲۰۲۰ را دنبال میکند و با ستارههایی چون نیکولا بارلا، لئوناردو بونوچی، جورجو کیهلینی و البته جی.جی دوناروما همراه میشود.
۱۵: قهرمان شدن BECOMING CHAMP10NS: و سرانجام در سال برگزاری جام جهانی، اگر به این رقابتها علاقه دارید، میتوانید مستند سریالی «قهرمان شدن» را تماشا کنید؛ فیلمهای جذابی که درباره قهرمانان سابق جام جهانی نظیر ایتالیا، آلمان و برزیل است. هر فیلم در سفر به هر یک از این کشورها، سعی میکند اطلاعات جدیدی به مخاطب خود بدهد. بدیهی است که قرار گرفتن شماره ۱۰ به جای IO در واژه انگلیسی قهرمان، نشان از ستارههایی دارد که در جام جهانی با پیراهن شماره ۱۰ به میدان آمدهاند.
