روزنامه هفت صبح | از قرار معلوم با سفر دو روزه رستم قاسمی به عراق یخ مذاکره برای اجرایی شدن عملیات قطار شلمچه به بصره آب شده است و وزیر حمل و نقل و نخست وزیر عراق در این دیدار توافقی با ایران منعقد کردهاند که براساس آن عملیات اجرایی خط ریلی اتصال شلمچه به بصره از کمتر از یک ماه دیگر شروع میشود.
بخشی از این خط که در ایران قرار دارد از تهران آغاز میشود و تا آبادان، خرمشهر و شلمچه ادامه پیدا میکند. از سمت عراق هم از شهر بصره آغاز خواهد شد و به بغداد میرسد و از طریق فلوجه به سمت سوریه میرود. نکته مهم این است که عراق خطوط ریلی وسیعی دارد و اگر این خط ۳۲ کیلومتری بصره به بغداد متصل شود یک تحول بزرگ هم برای ایران و هم برای عراق اتفاق خواهد افتاد.
در عراق چند خط ریلی مهم وجود دارد، یکی از آنها خط ریلی بغداد- بصره به طول ۵۴۵ کیلومتر است؛ یعنی همین خطی که احتمال اتصال ایران به آن قوت گرفته است. این خط با حرکت در امتداد دجله به طرف شمال میرود و از موصل به طرف شمال غربی امتدادیافته و به فاصله ۱۱۶ کیلومتر به منطقه مرزی «ربیعه» واقع در نقطه مرزی با کشور سوریه میرسد که از آنجا به ترکیه و اروپا راه دارد. این خط آهن به «راهآهن سریع شرق» مشهور است. همین خط هم با اتصال شلمچه به بصره وصل خواهد شد و به این ترتیب ایران در سالهای نهچندان دور میتواند از طریق عراق و ترکیه به سوریه و اروپا متصل شود.
این بار از شرق به غرب
این دومین خبری بود که درباره توسعه ناوگان ریلی ایران طی روزهای گذشته شنیدیم. خبر اول به افتتاح خطآهن اسلامآباد-تهران- استانبول اختصاص داشت، خط آهنی که تقریبا یک سال پیش کلید خورد و حالا به بهرهبرداری رسیده است. این خط آهن به میزان چشمگیری مسیر ترانزیت کالا از استانبول به اسلامآباد و برعکس را کاهش میدهد.
در زمان آزمایش این خط قطار باری از اسلامآباد پس از نزدیک به ۱۳ روز و طی مسافت ۶۵۰۰ کیلومتر به استانبول رسید اما حالا این مسیر به ۱۱ و نیم روز کاهش پیدا کرده است. در مقایسه، انتقال کالا از کشورهای اروپایی به پاکستان و برعکس از طریق راه دریایی تقریبا ۴۵ روز زمان میبرد. اینطور که گفته میشود فعلا حداکثر ظرفیت قطاری که در این مسیر حرکت میکند ۲۰ واگن ۴۰ فوتی است.
جالب اینکه بیشترین مسیر این قطار از ایران میگذرد یعنی ۲۶۰۰ کیلومتر در حالیکه کشورهای ترکیه و پاکستان هرکدام با حدود ۱۹۰۰ کیلومتر در رتبههای بعدی هستند. در آیین افتتاح این خط گفته شده که «تمامی این خطآهن برای هر سه کشور «فوقالعاده پرمنفعت» است. هدف این خط لوله در ابتدا تقویت همکاری اقتصادی میان پاکستان، ایران و ترکیه و پس از آن با سایر کشورهای عضو سازمان همکاریهای اقتصادی است.»
هرچند این پروژه با هدف تقویت روابط اقتصادی میان کشور موسس عضو «اکو» راهاندازی شده است، با این حال، یک مسیر کوتاه، امن و مقرون بهصرفه انتقال کالا میان آسیا و اروپا ارائه میدهد و منافعش به کشورهای دیگر هم میرسد. این کریدور از ترکیه از طریق تونل زیرآبی «مارمارای» میتواند به شبکه ریلی اروپا متصل شود. به همین دلیل هم کشورهای دیگر از ابتدا نسبت به پیوستن به این پروژه ابراز اشتیاق کردند و پیشنهاد دادند، این خط آهن تا بازارهای اروپایی و خاورمیانه توسعه پیدا کند.
چرا قطار برای ایران مهم است؟
وقتی به تاریخچه ایران و نقش ما بهعنوان یک گذرگاه زمینی بین شرق و غرب جهان نگاه کنید، متوجه میشوید که چرا با وجود دسترسی ایران به آبهای آزاد، توسعه حمل و نقل زمینی برای ایران بهترین و ایدهآلترین اتفاقی است که در زمینه بازرگانی میتواند رخ بدهد آنهم حالا و به چند دلیل؛
اول اینکه ایران میتواند یکی از بهترین مسیرها برای رسیدن کالاهایی که از اقیانوس هند میآیند، به کشورهای آسیای میانه، ترکیه و اروپا باشد آنهم از طریق بندرهای مهمی مثل بندرعباس و بندر چابهار که چند سال است هند و پاکستان با همین هدف سرمایهگذاریهای کلانی روی آن انجام دادهاند و یکی از اصلیترین موانع توسعه این بنادر ضعف ارتباط ریلی است. دلیل دیگری که باعث میشود احساس کنیم این روزها بهاندازه همان دوران درخشان جاده ابریشم به ارتباطات زمینی نیاز داریم، طرح کلانی است که از سوی چین کلید خورده برای تقویت ارتباطات زمینی با عنوان ارتباط کمربند و جاده.
در این مسیر که قرار است به توسعه شرق کمک کند ایران نقش ویژهای دارد. اهمیت دیگری که توسعه مسیرهای ریلی برای ایران دارد این است که بیش از گذشته اقتصاد و امنیت ایران را به اقتصاد و امنیت کشورهای دیگر گره میزند و کار را برای تحریم و تهدید ایران سخت میکند. گواه این موضوع مستثنا شدن بندر چابهار از تحریمهای آمریکاست آنهم به دلیل نقشههای بزرگی که هند برای آن داشت.
