روزنامه هفت صبح، مرجان فاطمی | ۴۵ سال از زمان ساخته شدن فیلم سینمایی خاطرهانگیز «محمد رسولالله (ص)» به کارگردانی مصطفی عقاد میگذرد. فیلمی که سالهاست در روز ولادت پیامبر (ص) روی آنتن میرود و آن تم موسیقایی آرامبخشش مدام در ذهنمان تکرار میشود. فیلم مصطفی عقاد، اولین فیلم درباره پیامبر اسلام (ص) است و هنوز هم بعد از این همه سال هیچ کارگردانی در هیچ جای دنیا پیدا نشده که بتواند فیلمی تا این حد اثرگذار درباره زندگی پیامبر و وقایع سالهای ابتدایی بعثت بسازد.
فیلمی که ضمن داشتن جذابیت بصری، به لحاظ محتوایی هم چند گام از این اثر جلوتر باشد. سالروز میلاد پیامبر اکرم (ص)، بهانهای شد تا در پروندهای جمعوجور، نگاهی به این فیلم خاطرهانگیز داشته باشیم. فیلم «محمد رسولالله» آنقدر در مناسبتهای مختلف از تلویزیون پخش شده که بعید است کسی آن را ندیده باشد.در این پرونده، به نحوه ساخت این فیلم و مشکلاتی که در مسیر تولید آن وجود داشته میپردازیم. علاوه بر اینها نگاهی داریم به وضعیت کنونی بازیگران شخصیتهای اصلی این فیلم و چگونگی فرایند دوبله آن در ایران.
روایت نصرالله مدقالچی، دوبلور نقش ابوسفیان در فیلم «محمد رسولالله» از حال و هوای دوبله این فیلم، واکنش مصطفی عقاد به صدای ابوسفیان و البته اوضاع نابسامان این روزهای دوبله
دوبلورهای فیلم سینمایی «محمد رسولالله» از میان بهترینها انتخاب شده بودند و نصرالله مدقالچی، دوبلور نقش ابوسفیان هم یکی از آنها بود. او خاطرات جالبی از زمان دوبله، چگونگی تعامل با مصطفی عقاد بعد از دوبله فیلم و اکران این فیلم سینمایی در ایران دارد. او معتقد است تیمی که برای دوبله فیلم «محمدرسولالله» شکل گرفته دیگر هیچوقت تکرار نشده است.
فیلم مصطفی عقاد چند سال بعد از پخش جهانی در کشورمان دوبله شد؟
فکر میکنم این فیلم تقریبا همزمان با اکران جهانی در کشور ما دوبله شد، چون یادم است که «محمد رسولالله(ص)» در آن زمان در ۱۲ کشور دیگر هم دوبله شده بود و همه باید نسخه دوبله شده را به لندن میفرستادند تا تأییدیه میگرفت و میکس میشد.
دوبله این فیلم چه حالوهوایی داشت؟ آیا با مابقی فیلمهایی که در آن سالها میدیدید، تفاوت داشت؟
بالاخره این اثر ویژهتر و بهطور کلی فیلم فوقالعادهای بود. ما مدتها بود فیلم خوب با آن سبک وسیاق ندیده بودیم، به خاطر همین از دوبله آن خیلی لذت بردیم؛ مثلا یادم است دیدن خود فیلم پیش از دوبله هم برایمان بسیار لذت بخش بود.
شما از ابتدا قرار بود نقش ابوسفیان را بگویید؟
بله، نقشی که برایم انتخاب کرده بودند، مناسب من بود و فکر میکنم از عهده آن هم برآمدم.
یادتان است که کل پروسه دوبله فیلم چقدر طول کشید؟
کلا سه روز شد. دوبله خودکار که دو روز طول کشید و روز سوم برای خردهکاریهایی که مانده بود و نریشینی که داشت، به استودیو رفتیم.
در این سه روز روزی چند ساعت کار میکردید؟
معمولا صبح ساعت ۹:۱۵ دقیقه شروع میکردیم تا هفت شب یا حتی بیشتر. به هر ترتیب تایم کاری در آن موقع برای این پروژه به این شکل بود.
نظرشان مثبت بود؟
بله، اگر اشتباه نکنم آقای مجتهدی که فیلم را خریده بود به من گفتند که عقاد دوبار فیلم را دیده، خیلی خوشش آمده و حتی گفته که صدای ابوسفیان من همین است. عقاد از دوبله فیلم بسیار راضی بود و گفته بود خیلی خوشحالم که فیلم به این شکل دوبله شده. یادم است دوبله ایران از میان همه دوبلههایی که برای این فیلم شده بود نمره A گرفت، درحالیکه مابقی کشورها این امتیاز را نگرفتند.
فکر میکنم طبیعی هم بود چون تیم دوبله ایران در آن زمان خیلی قدرتمند بود.
بله، آن اثر چیدمان خیلی خوبی داشت. بعد از اکران هم بازخوردهای خوبی در ایران گرفتیم،یادم نیست این فیلم چه مدت روی اکران بود ولی مردم خیلی خوب از این اثر استقبال کردند. با وجود اینکه قیمت بلیت به اندازه حالا نبود ولی این فیلم فروش خیلی خوبی داشت.
با همان تیم در کارهای دیگر هم بودید؟
آن تیم نه، آن گروه دیگر هرگز تکرار نشد ولی با افرادی از آن تیم در پروژههای زیادی کار کردیم؛ مثلا با آقای مقامی و مظفری کارهای زیاد دیگری کردیم. راستش آن روزها حال دوبله خیلی خوب بود و مثل الان نبود که بلبشویی در دوبله ایران اتفاق بیفتد و هرکسی از راه رسید، مدیر دوبلاژ شود. آن موقع کار حساب وکتاب داشت، الان است که اوضاع این هنر حسینقلی خانی شده است!
مثل این که دلتان خیلی پر است آقای مدقالچی.
خب عزیزم من این همه سال زحمت کشیدهام. وقتی اینهمه زحمت بکشی و ببینی خانهتان را خراب میکنند ناراحت نمیشوید؟
چرا مسلما.من هم ناراحت میشوم وقتی میبینم آقای فلانی که به درد شاگردی کلهپزی هم نمیخورد و آدم بیسوادی است، الان زیرزمینی کار دوبله میکند. به نظرم وزارت ارشاد باید جلوی این افراد را بگیرد، افرادی که زیرزمینی کار میکنند، به دوبله ضربه میزنند. این شرایط واقعا آدم را ناراحت میکند. شما اگر الان دوبله خوب نمیبینید به خاطر این فسادی است که وجود دارد.
همین مسائل و مشکلات باعث شده در سالهای اخیر از دوبله کارهای تلویزیون دور باشید؟
من حق دارم عصبانی شوم و در این تلویزیون کار نکنم، چون خیلی برایم زور دارد. در حال حاضر چیزی حدود۵۰۰۰ سال عمر از دوبله در قطعه هنرمندان خوابیده است. اینها برای دوبله ایران زحمت کشیدهاند. نباید هرکسی از راه رسید، پای این کار بیاید. ما از این قماش آدم نداشتیم در هنر دوبله، ما قومی بودیم که با عشق آمده بودیم. حال و روز این روزهای دوبله عصبانیام میکند.
خب به بحث خودمان برگردیم، فرمودید فیلم «محمد رسول الله (ص)» فروش خوبی داشته، خودتان انتظار این استقبال را داشتید؟
بله، طبیعتا ما وقتی فیلم را میبینیم پیشبینی میکنیم که چقدر ممکن است فروش کند و مورد استقبال قرار بگیرد. احتمال میدادیم این فیلم هم با استقبال خوبی روبهرو شود.
یادتان است دقیقا چه سالی اکران شد؟
فیلم قبل از جنگ اکران شد. اگر اشتباه نکنم سال ۵۹ بود. افتتاحیه آن در سینما فرهنگ بود و آقای رفسنجانی برای این کار تشریف آوردند، البته من آن روز گرفتار بودم و برای افتتاحیه نرفتم.
اکران بقیه فیلمها در آن سالها چطور بود؟
راستش یادم نمیآید که بعد از این فیلم، اثر مهمی در سینمای ما آمده باشد یا اگر هم بوده تکوتک بوده و فیلم آنچنانی نبود، البته در آن سالها فیلمهای ویدئویی نمایش خانگی داشت راه میافتاد و بعضی استودیوهای خانگی، فیلم خارجی وارد میکردند؛ مثل فیلم «خوب، بد، زشت» که من در آن حرف زدم و روی کاست ویدئو هم بود. آنها بعضا فیلمهای خوبی میآوردند ولی در سینما نه، فیلم خوبی نیامد، چون باید حق مالکیت فیلم را میخریدند که در آن روزها خیلی مکافات داشت.
فیلم «محمد رسولالله(ص) » را در کدام استودیو دوبله کردید؟
استودیو فیلمکار که برای زندهیاد علی (روبیک) منصوری بود. خودش برای این پروژه صدا گرفت و احمد احمدی هم آپاراتچی بود. این استودیو در خیابان ویلا، کوچه زبرجد بود که الان آن را کوبیدهاند و تبدیل به پارک شده است. یکی از استودیوهای خیلی خوب آن دوران بود که آقای روبیک در آن صدا میگرفت. به همین علت همچنان صدای خوبی روی این فیلم مانده است.
یعنی در طول این سالها مشکلی برای دوبله فیلم پیش نیامد که بخواهید جایی از کار را که خراب شده مثلا اصلاح کنید؟
نه، هرگز این اتفاق برای دوبله و صدای این پروژه رخ نداد و هنوز از همان نسخه اولیه استفاده میشود.
راستی شما هر دو نسخه را دوبله کردید؟
نه، ما اصلا نسخه عربی را ندیدیم و البته نمیخواستیم ببینیم، چون هنرپیشههای آن بازیگران دیگری هستند و ما نسخه انگلیسی آن را دیدیم که ما کیل آنسارا و آنتونی کوئین در آن بازی کردند.
البته نسخه عربی آن خیلی هم تعریفی از آب درنیامده بود.
با وجود اینکه من نسخه عربی را ندیدم ولی میشود حدس زد که قابل قیاس نیستند، بالأخره در این کار آنتونی کوئین هنرپیشه قدر تاریخ سینماست و ماکیل آنسارا که یک شکسپیرین محسوب میشود حضور داشتند، بازیگرانی که هیچ آرتیست عربی در حد و اندازه آنها وجود ندارد.
