روزنامه هفت صبح، آرش پورابراهیمی | شاید خودتان خبر نداشته باشید اما مجموعه دادهای بهنام «پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان» وجود دارد که تقریبا همه اطلاعات مالی مربوط به شما را در بر میگیرد. در این مجموعه داده همانطور که انتظار میرود اطلاعاتی مانند نام، تاریخ تولد،جنسیت،سن،شهرستان محل سکونت و کدپستی، و اینکه آیا شهرنشین هستید یا خیر را میتوان یافت. همچنین شناسه سرپرست خانواری که شما بهعنوان عضوی از آن خانوار ثبت شدهاید هم در این پایگاه داده قابل مشاهده است.
اما علاوه بر این اطلاعات کلی، اطلاعات جالب توجه دیگری مانند شماره تلفن همراه، گردش حسابهای بانکی شما در سالهای مختلف، مقدار و تعداد تراکنشهای کارتهای بانکی، درآمد شما از حقوق، اینکه آیا مجوز صنفی دارید یا خیر،وضعیت بیمه،وضعیت بازنشستگی، برخی اطلاعات مربوط به وضعیت سلامت،تعداد و ارزش خودروها و همچنین تعداد سفرهای هوایی و زمینی زیارتی و غیرزیارتی شما ثبت شده است.
برای یک پژوهشگر علوم اجتماعی چنین پایگاه دادههایی مانند معدنی ارزشمند است که میتوان مجموعهای از پژوهشهای مختلف را براساس آن انجام داد. اما برای یک شهروند عادی، تصور اینکه چنین دادههایی بهطور متمرکز در اختیار دولت قرار دارد،شاید حس چندان خوشایندی را ایجاد نکند.
حداقل باید امیدوار باشید که دولت از این دادهها بهخوبی محافظت کند اما بهتر است بدانید که این دادهها برای عموم قابل دسترس هستند.اما پیش از اینکه خیلی نگران شوید باید گفت که تنها دو درصد این پایگاه اطلاعات با نام «نمونه ۲درصدی از پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان» بهطور عمومی منتشر شده و اطلاعاتی مانند نام، شماره تلفن، کدپستی کامل و شماره شاسی ماشین از این نمونه ۲درصدی حذف شده است.
در واقع این نمونه که ۲درصد کل جامعه را در بر میگیرد و طبق ادعای وزارت رفاه «اطلاعات آماری (توزیعی) آن منطبق بر اطلاعات آماری جامعه اولیه است» به این خاطر ارائه شده که پژوهشگران بتوانند با استفاده از همین نمونه به تصویر نسبتا قابل قبولی درباره جامعه ایران دست یابند. هرچند بررسی دقیق این پایگاه دادهها نیازمند پژوهش مفصلی است اما نگاهی اجمالی به این مجموعه داده هم میتواند با یافتههای جذابی همراه باشد.
این پایگاه اطلاعات دادههای بیش از یک میلیون نفر عضو بیش از چهارصد هزار خانوار را در بر میگیرد. اگر گردش حساب افراد در سال ۱۳۹۸ را در نظر بگیریم، میتوان گفت که گردش حساب مردان بهطور میانگین تقریبا چهاربرابر گردش مالی زنان است. تفاوت قابل توجهی را هم میتوان بین گردش حساب افراد شهرنشین و روستانشین دید. گردش حساب شهرنشینان بهطور میانگین دو برابر گردش حساب ساکنان روستاست.
همانطور که میتوان انتظار داشت، اختلاف میان میانگین گردش حساب مردان و زنان در شهرها کمتر از روستاهاست. همین تفاوت میان گردش حساب بر اساس جنسیت و وضعیت شهرنشینی را میتوان در مالکیت خودرو هم مشاهده کرد. تقریبا یکسوم مردان و تنها یازده درصد زنان مالک خودرو هستند. میانگین مالکیت خودرو در شهرها هم تقریبا یک و نیم برابر روستاهاست.
سوال نسبتا جذاب دیگر این است که درآمد افراد در چه سنی به بیشترین رقم میرسد. برای یافتن پاسخ این پرسش ما افراد حاضر در این پایگاه دادهها را به گروههای سنی مختلف با بازه ۱۰ساله تقسیم کردیم و البته بهجای درآمد گردش حساب فرد را مدنظر قرار دادیم (البته این را هم باید گفت که تاریخ تولدهای ذکر شده در پایگاه دادهها کمی عجیب و در برخی موارد گیجکننده بودند).
جالب اینکه میزان درآمد فرد در دهه چهل سالگی (بین چهل سال تا پنجاه سال) به بیشتر حد میرسد. میانگین درآمد افراد بین سی تا چهل سالگی تقریبا دو برابر درآمد افراد بین بیست تا سی سال است. شیب افزایش درآمد در سنین بین چهل تا پنجاه سالگی کندتر میشود اما از بعد از پنجاه سالگی روند کاهشی درآمد به آرامی آغاز میشود. افت قابل توجه درآمد را میتوان در بعد از شصت سالگی و بهطور شدیدتر بعد از هفتاد سالگی مشاهده کرد.
جالب اینکه این حقیقت که درآمد فرد در سنین بین چهل تا پنجاه سالگی به اوج میرسد را میتوان در پژوهشهای مربوط به درآمد افراد در کشورهای دیگر هم مشاهده کرد. میتوان امیدوار بود پژوهشهای انجام گرفته بر اساس «نمونه ۲درصدی از پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان» بتواند دریچه تازهای را به شناخت وضعیت اقتصادی و اجتماعی ایران باز کند.
